एवम् उक्तस् तु रामेण क्रुद्धः संरक्तलोचनः । प्रत्युवाच ततो रामं प्रहसन् क्रोधमूर्छितः ॥
प्राकृतान् राक्षसान् हत्वा युद्धे दशरथात्मज । आत्मना कथम् आत्मानम् अप्रशस्यं प्रशंससि ॥
विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः । कथयन्ति न ते किं चित् तेजसा स्वेन गर्विताः ॥
प्राकृतास् त्व् अकृतात्मानो लोके क्षत्रियपांसनाः । निरर्थकं विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे ॥
कुलं व्यपदिशन् वीरः समरे को ऽभिधास्यति । मृत्युकाले हि संप्राप्ते स्वयम् अप्रस्तवे स्तवम् ॥
सर्वथा तु लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम् । सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना ॥
न तु माम् इह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम् । धराधरम् इवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश् चितम् ॥
पर्याप्तो ऽहं गदापाणिर् हन्तुं प्राणान् रणे तव । त्रयाणाम् अपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः ॥
कामं बह्व् अपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्व् अहम् । अस्तं गच्छेद् धि सविता युद्धविघ्रस् ततो भवेत् ॥
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते । त्वद्विनाशात् करोम्य् अद्य तेषाम् अश्रुप्रमार्जनम् ॥
evam uktas tu rāmeṇa kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ | pratyuvāca tato rāmaṃ prahasan krodhamūrchitaḥ ||
prākṛtān rākṣasān hatvā yuddhe daśarathātmaja | ātmanā katham ātmānam apraśasyaṃ praśaṃsasi ||
vikrāntā balavanto vā ye bhavanti nararṣabhāḥ | kathayanti na te kiṃ cit tejasā svena garvitāḥ ||
prākṛtās tv akṛtātmāno loke kṣatriyapāṃsanāḥ | nirarthakaṃ vikatthante yathā rāma vikatthase ||
kulaṃ vyapadiśan vīraḥ samare ko 'bhidhāsyati | mṛtyukāle hi saṃprāpte svayam aprastave stavam ||
sarvathā tu laghutvaṃ te katthanena vidarśitam | suvarṇapratirūpeṇa tapteneva kuśāgninā ||
na tu mām iha tiṣṭhantaṃ paśyasi tvaṃ gadādharam | dharādharam ivākampyaṃ parvataṃ dhātubhiś citam ||
paryāpto 'haṃ gadāpāṇir hantuṃ prāṇān raṇe tava | trayāṇām api lokānāṃ pāśahasta ivāntakaḥ ||
kāmaṃ bahv api vaktavyaṃ tvayi vakṣyāmi na tv aham | astaṃ gacched dhi savitā yuddhavighras tato bhavet ||
caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṃ hatāni te | tvadvināśāt karomy adya teṣām aśrupramārjanam ||
Услышав это от Рамы, Кхара, разгневанный, с покрасневшими глазами, омрачённый гневом, рассмеялся и ответил: «О сын Дашаратхи, убив в битве обычных ракшасов, как ты сам себя восхваляешь, хотя не достоин похвалы? Доблестные и сильные быки среди людей, гордящиеся собственной мощью, ничего не говорят. Обычные же люди, не владеющие собой, грязь кшатриев, напрасно хвастаются, как ты хвастаешься, Рама. Какой герой, говоря о своём роде, будет в бою произносить неуместную похвалу самому себе, когда пришло время смерти? Твоё хвастовство во всех отношениях показало твою ничтожность, как огонь куши, пусть и раскалённый, лишь похож на золото. Но ты не видишь меня, стоящего здесь с палицей в руке, непоколебимого как гора, пёстрая минералами. Я с палицей в руке достаточен, чтобы в бою отнять твою жизнь, как Антака с петлёй в руке отнимает жизнь даже у трёх миров. Многое ещё можно было бы сказать тебе, но я не стану: солнце зайдёт, и это помешает битве. Четырнадцать тысяч ракшасов убиты тобой; сегодня твоим уничтожением я вытру их слёзы».
ec5decc25228 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Кхара отвечает обвинением в хвастовстве, потому что не способен услышать нравственный смысл слов Рамы. Для него речь перед боем измеряется только воинской гордостью. Он всё ещё принимает себя за непоколебимую гору, хотя уже лишён войска, колесницы и лука.