अप्रमत्तश् च यो राजा सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः । कृतज्ञो धर्मशीलश् च स राजा तिष्ठते चिरम् ॥
नयनाभ्यां प्रसुप्तो ऽपि जागर्ति नयचक्षुषा । व्यक्तक्रोधप्रसादश् च स राजा पूज्यते जनैः ॥
त्वं तु रावणदुर्बुद्धिर् गुणैर् एतैर् विवर्जितः । यस्य ते ऽविदितश् चारै रक्षसां सुमहान् वधः ॥
परावमन्ता विषयेषु संगतो; नदेश कालप्रविभाग तत्त्ववित् । अयुक्तबुद्धिर् गुणदोषनिश्चये; विपन्नराज्यो न चिराद् विपत्स्यते ॥
इति स्वदोषान् परिकीर्तितांस् तया; समीक्ष्य बुद्ध्या क्षणदाचरेश्वरः । धनेन दर्पेण बलेन चान्वितो; विचिन्तयाम् आस चिरं स रावणः ॥
apramattaś ca yo rājā sarvajño vijitendriyaḥ | kṛtajño dharmaśīlaś ca sa rājā tiṣṭhate ciram ||
nayanābhyāṃ prasupto 'pi jāgarti nayacakṣuṣā | vyaktakrodhaprasādaś ca sa rājā pūjyate janaiḥ ||
tvaṃ tu rāvaṇadurbuddhir guṇair etair vivarjitaḥ | yasya te 'viditaś cārai rakṣasāṃ sumahān vadhaḥ ||
parāvamantā viṣayeṣu saṃgato; nadeśa kālapravibhāga tattvavit | ayuktabuddhir guṇadoṣaniścaye; vipannarājyo na cirād vipatsyate ||
iti svadoṣān parikīrtitāṃs tayā; samīkṣya buddhyā kṣaṇadācareśvaraḥ | dhanena darpeṇa balena cānvito; vicintayām āsa ciraṃ sa rāvaṇaḥ ||
Царь, который не беспечен, всё знает, победил чувства, благодарен и праведен по природе, стоит долго. Даже когда он спит двумя глазами, он бодрствует глазом политики; когда его гнев и милость ясно различимы, такой царь почитается людьми. Но ты, Равана, дурного ума и лишён этих качеств: ведь разведчики не донесли тебе о великом уничтожении ракшасов. Тот, кто презирает врагов, погружён в наслаждения, не знает истины места и времени, не умеет различать достоинства и пороки, быстро лишится царства и погибнет. Когда Шурпанакха перечислила эти его недостатки, владыка ночных странников Равана, наделённый богатством, гордостью и силой, долго размышлял над ними.
72e75dfd6c12 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Шурпанакха невольно описывает качества настоящего правителя: бдительность, самоконтроль, благодарность, дхарма и способность различать. Эти признаки противопоставлены Раване и заранее показывают, почему он не сможет устоять перед Рамой, царём, чья сила находится под властью дхармы.