दृष्टाश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः । रहितां पर्णशालां च विध्वस्तान्य् आसनानि च ॥
अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं संनिरीक्ष्य च सर्वशः । उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ ॥
क्व नु लक्ष्मण वैदेही कं वा देशम् इतो गता । केनाहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया ॥
वृष्केणावार्य यदि मां सीते हसितुम् इच्छसि । अलं ते हसितेनाद्य मां भजस्व सुदुःखितम् ॥
यैः सह क्रीडसे सीते विश्वस्तैर् मृगपोतकैः । एते हीनास् त्वया सौम्ये ध्यायन्त्य् अस्राविलेक्षणाः ॥
मृतं शोकेन महता सीताहरणजेन माम् । परलोके महाराजो नूनं द्रक्ष्यति मे पिता ॥
कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वम् अभियोजितः । अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशम् इहागतः ॥
कामवृत्तम् अनार्यं मां मृषावादिनम् एव च । धिक् त्वाम् इति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता ॥
विवशं शोकसंतप्तं दीनं भग्नमनोरथम् । माम् इहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर् नरम् इवानृजुम् ॥
क्व गच्छसि वरारोहे माम् उत्सृज्य सुमध्यमे । त्वया विरहितश् चाहं मोक्ष्ये जीवितम् आत्मनः ॥
इतीव विलपन् रामः सीतादर्शनलालसः । न ददर्श सुदुःखार्तो राघवो जनकात्मजाम् ॥
dṛṣṭāśramapadaṃ śūnyaṃ rāmo daśarathātmajaḥ | rahitāṃ parṇaśālāṃ ca vidhvastāny āsanāni ca ||
adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ saṃnirīkṣya ca sarvaśaḥ | uvāca rāmaḥ prākruśya pragṛhya rucirau bhujau ||
kva nu lakṣmaṇa vaidehī kaṃ vā deśam ito gatā | kenāhṛtā vā saumitre bhakṣitā kena vā priyā ||
vṛṣkeṇāvārya yadi māṃ sīte hasitum icchasi | alaṃ te hasitenādya māṃ bhajasva suduḥkhitam ||
yaiḥ saha krīḍase sīte viśvastair mṛgapotakaiḥ | ete hīnās tvayā saumye dhyāyanty asrāvilekṣaṇāḥ ||
mṛtaṃ śokena mahatā sītāharaṇajena mām | paraloke mahārājo nūnaṃ drakṣyati me pitā ||
kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvam abhiyojitaḥ | apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśam ihāgataḥ ||
kāmavṛttam anāryaṃ māṃ mṛṣāvādinam eva ca | dhik tvām iti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā ||
vivaśaṃ śokasaṃtaptaṃ dīnaṃ bhagnamanoratham | mām ihotsṛjya karuṇaṃ kīrtir naram ivānṛjum ||
kva gacchasi varārohe mām utsṛjya sumadhyame | tvayā virahitaś cāhaṃ mokṣye jīvitam ātmanaḥ ||
itīva vilapan rāmaḥ sītādarśanalālasaḥ | na dadarśa suduḥkhārto rāghavo janakātmajām ||
Увидев место ашрама пустым, лиственную хижину покинутой, а сиденья разбросанными, сын Дашаратхи Рама не увидел там Вайдехи. Всё осмотрев, он вскричал, подняв красивые руки: «Где же Вайдехи, Лакшмана? В какое место она ушла отсюда? Кем уведена, Саумитри? Или кем съедена моя любимая? Сита, если ты спряталась за деревом и хочешь посмеяться надо мной, довольно этой шутки сегодня: обратись ко мне, очень скорбному. Кроткая Сита, доверчивые детёныши зверей, с которыми ты играла, теперь лишены тебя; они стоят в задумчивости, с глазами, мутными от слёз. Наверное, мой отец, великий царь, увидит меня в ином мире умершим от великой скорби, рождённой похищением Ситы. Он скажет: “Как же ты, услышав обещание и будучи поставлен мною на изгнание, пришёл ко мне, не исполнив срок? Позор тебе! Ты своенравен, неблагороден и лжец”. Слава оставит меня здесь, беспомощного, сожжённого скорбью, жалкого, с разбитой надеждой, как оставляет нечестного человека. Куда ты уходишь, прекраснобёдрая, стройностанная, оставив меня? Разлучённый с тобой, я оставлю свою жизнь». Так плакал Рама, жаждая увидеть Ситу, но Рагхава, сильно мучимый горем, не увидел дочь Джанаки.
d4f3c640b8e2 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Скорбь Рамы касается не только потери Ситы, но и всего смысла его пути: обещания отцу, изгнания, славы и самой жизни. Без Ситы всё это кажется ему разрушенным.