गतासुं वालिनं दृष्ट्वा राघवस् तदनन्तरम् । अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं शत्रुतापनः ॥
न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः । यद् अत्रानन्तरं कार्यं तत् समाधातुम् अर्हथ ॥
लोकवृत्तम् अनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम् । न कालाद् उत्तरं किं चित् कर्म शक्यम् उपासितुम् ॥
नियतः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम् । नियतिः सर्वभूतानां नियोगेष्व् इह कारणम् ॥
न कर्ता कस्य चित् कश् चिन् नियोगे चापि नेश्वरः । स्वभावे वर्तते लोकस् तस्य कालः परायणम् ॥
न कालः कालम् अत्येति न कालः परिहीयते । स्वभावं वा समासाद्य न कश् चिद् अतिवर्तते ॥
न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर् न पराक्रमः । न मित्रज्ञातिसंबन्धः कारणं नात्मनो वशः ॥
किं तु काल परीणामो द्रष्टव्यः साधु पश्यता । धर्मश् चार्थश् च कामश् च कालक्रमसमाहिताः ॥
इतः स्वां प्रकृतिं वाली गतः प्राप्तः क्रियाफलम् । धर्मार्थकामसंयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वर ॥
स्वधर्मस्य च संयोगाज् जितस् तेन महात्मना । स्वर्गः परिगृहीतश् च प्राणान् अपरिरक्षता ॥
एषा वै नियतिः श्रेष्ठा यां गतो हरियूथपः । तद् अलं परितापेन प्राप्तकालम् उपास्यताम् ॥
gatāsuṃ vālinaṃ dṛṣṭvā rāghavas tadanantaram | abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ śatrutāpanaḥ ||
na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ | yad atrānantaraṃ kāryaṃ tat samādhātum arhatha ||
lokavṛttam anuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam | na kālād uttaraṃ kiṃ cit karma śakyam upāsitum ||
niyataḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam | niyatiḥ sarvabhūtānāṃ niyogeṣv iha kāraṇam ||
na kartā kasya cit kaś cin niyoge cāpi neśvaraḥ | svabhāve vartate lokas tasya kālaḥ parāyaṇam ||
na kālaḥ kālam atyeti na kālaḥ parihīyate | svabhāvaṃ vā samāsādya na kaś cid ativartate ||
na kālasyāsti bandhutvaṃ na hetur na parākramaḥ | na mitrajñātisaṃbandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ ||
kiṃ tu kāla parīṇāmo draṣṭavyaḥ sādhu paśyatā | dharmaś cārthaś ca kāmaś ca kālakramasamāhitāḥ ||
itaḥ svāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥ prāptaḥ kriyāphalam | dharmārthakāmasaṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvara ||
svadharmasya ca saṃyogāj jitas tena mahātmanā | svargaḥ parigṛhītaś ca prāṇān aparirakṣatā ||
eṣā vai niyatiḥ śreṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ | tad alaṃ paritāpena prāptakālam upāsyatām ||
Увидев Вали без жизни, Рагхава, мучитель врагов, сказал Сугриве смиренное слово: «Умерший не соединяется с благом через жар скорби. То, что теперь должно быть сделано, вам следует устроить. Обычай мира должен быть исполнен; слёзы вами уже пролиты. Никакое действие невозможно совершить вне времени. В мире установленное является причиной, судьба — средством действия, и судьба является причиной назначений всех существ. Никто не является самостоятельным деятелем чьей-либо участи и не властен над назначением. Мир пребывает в своей природе, а время — его высшая опора. Время не превосходит времени, и время не умаляется; достигнув своей природы, никто её не переступает. У времени нет ни родства, ни причины, ни доблести; ни дружеская, ни родственная связь, ни собственная власть не становятся причиной. Тот, кто видит правильно, должен видеть именно изменение времени: дхарма, польза и желание установлены последовательностью времени. Владыка прыгающих, отсюда Вали ушёл к своей природе, получив плод действия, очищенный связью с дхармой, пользой и желанием. Своей собственной дхармой этот великодушный завоевал небо и принял его, не щадя жизни. Такова высшая судьба, которой достиг предводитель обезьян. Поэтому довольно мучиться: исполняйте то, для чего пришло время».
900b0c6fb288 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Рама не запрещает скорбь, но ставит ей границу. После плача должен начаться долг: признать власть времени, совершить обряд и дать Вали достойный переход.