साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः । करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम् ॥
अहम् इक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः । इक्ष्वाकुसचिवश् चायं नावसीदितुम् अर्हति ॥
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः । शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति ॥
इति कृत्वा मतिं साध्वीं समुद्रश् छन्नम् अम्भसि । हिरण्यनाभं मैनाकम् उवाच गिरिसत्तमम् ॥
त्वम् इहासुरसंघानां पातालतलवासिनाम् । देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः संनिवेशितः ॥
त्वम् एषां ज्ञातवीर्याणां पुनर् एवोत्पतिष्यताम् । पातालस्याप्रमेयस्य द्वारम् आवृत्य तिष्ठसि ॥
तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधश् चैव शक्तिस् ते शैलवर्धितुम् । तस्मात् संचोदयामि त्वाम् उत्तिष्ठ नगसत्तम ॥
स एष कपिशार्दूलस् त्वाम् उपर्येति वीर्यवान् । हनूमान् रामकार्यार्थं भीमकर्मा खम् आप्लुतः ॥
तस्य साह्यं मया कार्यम् इक्ष्वाकुकुलवर्तिनः । मम इक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास् तव ॥
कुरु साचिव्यम् अस्माकं न नः कार्यम् अतिक्रमेत् । कर्तव्यम् अकृतं कार्यं सतां मन्युम् उदीरयेत् ॥
सलिलाद् ऊर्ध्वम् उत्तिष्ठ तिष्ठत्व् एष कपिस् त्वयि । अस्माकम् अतिथिश् चैव पूज्यश् च प्लवतां वरः ॥
चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित । हनूमांस् त्वयि विश्रान्तस् ततः शेषं गमिष्यति ॥
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश् च विवासनम् । श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुम् अर्हसि ॥
sāhāyyaṃ vānarendrasya yadi nāhaṃ hanūmataḥ | kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavācyo vivakṣatām ||
aham ikṣvākunāthena sagareṇa vivardhitaḥ | ikṣvākusacivaś cāyaṃ nāvasīditum arhati ||
tathā mayā vidhātavyaṃ viśrameta yathā kapiḥ | śeṣaṃ ca mayi viśrāntaḥ sukhenātipatiṣyati ||
iti kṛtvā matiṃ sādhvīṃ samudraś channam ambhasi | hiraṇyanābhaṃ mainākam uvāca girisattamam ||
tvam ihāsurasaṃghānāṃ pātālatalavāsinām | devarājñā giriśreṣṭha parighaḥ saṃniveśitaḥ ||
tvam eṣāṃ jñātavīryāṇāṃ punar evotpatiṣyatām | pātālasyāprameyasya dvāram āvṛtya tiṣṭhasi ||
tiryag ūrdhvam adhaś caiva śaktis te śailavardhitum | tasmāt saṃcodayāmi tvām uttiṣṭha nagasattama ||
sa eṣa kapiśārdūlas tvām uparyeti vīryavān | hanūmān rāmakāryārthaṃ bhīmakarmā kham āplutaḥ ||
tasya sāhyaṃ mayā kāryam ikṣvākukulavartinaḥ | mama ikṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṃ pūjyatamās tava ||
kuru sācivyam asmākaṃ na naḥ kāryam atikramet | kartavyam akṛtaṃ kāryaṃ satāṃ manyum udīrayet ||
salilād ūrdhvam uttiṣṭha tiṣṭhatv eṣa kapis tvayi | asmākam atithiś caiva pūjyaś ca plavatāṃ varaḥ ||
cāmīkaramahānābha devagandharvasevita | hanūmāṃs tvayi viśrāntas tataḥ śeṣaṃ gamiṣyati ||
kākutsthasyānṛśaṃsyaṃ ca maithilyāś ca vivāsanam | śramaṃ ca plavagendrasya samīkṣyotthātum arhasi ||
Океан подумал: «Если я не окажу помощь Хануману, владыке ванаров, то буду порицаем всеми, кто умеет говорить. Меня увеличил владыка Икшваку Сагара, а этот герой — союзник Икшваку; он не должен погибнуть. Нужно устроить так, чтобы обезьяна отдохнула; отдохнув на мне, он легко перелетит остаток пути». Приняв такую добрую мысль, океан обратился к златопупому Майнаке, лучшей горе, скрытой в воде: «О лучшая гора, царь богов поставил тебя здесь засовом для сонмов асуров, живущих в глубинах Паталы. Ты закрываешь дверь неизмеримой Паталы для тех, чья сила известна и кто снова хотел бы взлететь. У тебя, гора, есть сила расти вбок, вверх и вниз; поэтому я побуждаю тебя: поднимись, лучшая гора. Вот могучий тигр среди обезьян Хануман, заполнивший небо ради страшного дела Рамы, проходит над тобой. Я должен помочь этому герою рода Икшваку. Икшваку почитаемы мной и ещё более почитаемы тобой. Окажи нам содействие; пусть наше дело не будет упущено. Несделанное должное дело вызывает гнев у добрых. Поднимись из воды: пусть этот лучший прыгун, наш гость и почтенный, постоит на тебе. О золотой великий пуп, посещаемый богами и гандхарвами, Хануман отдохнёт на тебе и затем пройдёт оставшийся путь. Вспомни милосердие Какутстхи, изгнание Майтхили и усталость владыки прыгунов — тебе следует подняться».
bcb3e01c91e6 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Океан помнит долг благодарности роду Икшваку. Даже стихия становится союзником, когда дело связано с Рамой и Ситой: помощь Хануману оказывается не услугой, а восстановлением дхармы.