विभीषणस् तु रामस्य दृष्ट्वा गात्रं शरैश् चितम् । लक्ष्मणस्य च धर्मात्मा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥
जलक्लिन्नेन हस्तेन तयोर् नेत्रे प्रमृज्य च । शोकसंपीडितमना रुरोद विललाप च ॥
इमौ तौ सत्त्वसंपन्नौ विक्रान्तौ प्रियसंयुगौ । इमाम् अवस्थां गमितौ राकसैः कूटयोधिभिः ॥
भ्रातुः पुत्रेण मे तेन दुष्पुत्रेण दुरात्मना । राक्षस्या जिह्मया बुद्ध्या छलिताव् ऋजुविक्रमौ ॥
शरैर् इमाव् अलं विद्धौ रुधिरेण समुक्षितौ । वसुधायाम् इम सुप्तौ दृश्येते शल्यकाव् इव ॥
ययोर् वीर्यम् उपाश्रित्य प्रतिष्ठा काङ्क्षिता मया । ताव् उभौ देहनाशाय प्रसुप्तौ पुरुषर्षभौ ॥
जीवन्न् अद्य विपन्नो ऽस्मि नष्टराज्यमनोरथः । प्राप्तप्रतिज्ञश् च रिपुः सकामो रावणः कृतः ॥
एवं विलपमानं तं परिष्वज्य विभीषणम् । सुग्रीवः सत्त्वसंपन्नो हरिराजो ऽब्रवीद् इदम् ॥
राज्यं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ लङ्कायां नात्र संशयः । रावणः सह पुत्रेण स राज्यं नेह लप्स्यते ॥
शरसंपीडिताव् एताव् उभौ राघवलक्ष्मणौ । त्यक्त्वा मोहं वधिष्येते सगणं रावणं रणे ॥
तम् एवं सान्त्वयित्वा तु समाश्वास्य च राक्षसं । सुषेणं श्वशुरं पार्श्वे सुग्रीवस् तम् उवाच ह ॥
सह शूरैर् हरिगणैर् लब्धसंज्ञाव् अरिंदमौ । गच्छ त्वं भ्रातरौ गृह्य किष्किन्धां रामलक्ष्मणौ ॥
अहं तु रावणं हत्वा सपुत्रं सहबान्धवम् । मैथिलीम् आनयिष्यामि शक्रो नष्टाम् इव श्रियम् ॥
vibhīṣaṇas tu rāmasya dṛṣṭvā gātraṃ śaraiś citam | lakṣmaṇasya ca dharmātmā babhūva vyathitendriyaḥ ||
jalaklinnena hastena tayor netre pramṛjya ca | śokasaṃpīḍitamanā ruroda vilalāpa ca ||
imau tau sattvasaṃpannau vikrāntau priyasaṃyugau | imām avasthāṃ gamitau rākasaiḥ kūṭayodhibhiḥ ||
bhrātuḥ putreṇa me tena duṣputreṇa durātmanā | rākṣasyā jihmayā buddhyā chalitāv ṛjuvikramau ||
śarair imāv alaṃ viddhau rudhireṇa samukṣitau | vasudhāyām ima suptau dṛśyete śalyakāv iva ||
yayor vīryam upāśritya pratiṣṭhā kāṅkṣitā mayā | tāv ubhau dehanāśāya prasuptau puruṣarṣabhau ||
jīvann adya vipanno 'smi naṣṭarājyamanorathaḥ | prāptapratijñaś ca ripuḥ sakāmo rāvaṇaḥ kṛtaḥ ||
evaṃ vilapamānaṃ taṃ pariṣvajya vibhīṣaṇam | sugrīvaḥ sattvasaṃpanno harirājo 'bravīd idam ||
rājyaṃ prāpsyasi dharmajña laṅkāyāṃ nātra saṃśayaḥ | rāvaṇaḥ saha putreṇa sa rājyaṃ neha lapsyate ||
śarasaṃpīḍitāv etāv ubhau rāghavalakṣmaṇau | tyaktvā mohaṃ vadhiṣyete sagaṇaṃ rāvaṇaṃ raṇe ||
tam evaṃ sāntvayitvā tu samāśvāsya ca rākṣasaṃ | suṣeṇaṃ śvaśuraṃ pārśve sugrīvas tam uvāca ha ||
saha śūrair harigaṇair labdhasaṃjñāv ariṃdamau | gaccha tvaṃ bhrātarau gṛhya kiṣkindhāṃ rāmalakṣmaṇau ||
ahaṃ tu rāvaṇaṃ hatvā saputraṃ sahabāndhavam | maithilīm ānayiṣyāmi śakro naṣṭām iva śriyam ||
Праведнодушный Вибхишана, увидев тело Рамы, покрытое стрелами, и тело Лакшманы, был потрясён. Смоченной водой рукой он вытер им глаза и, с умом, сдавленным скорбью, заплакал и зарыдал: «Эти двое, наделённые силой духа, доблестные и прямые в бою, приведены в такое состояние ракшасами, сражающимися обманом. Дурной и злодушный сын моего брата своей кривой ракшасской мыслью обманул их, прямых в доблести. Эти двое полностью пронзены стрелами и орошены кровью; лежа на земле, они выглядят словно два дикобраза. Опираясь на их силу, я желал утверждения, а теперь эти два быка среди людей лежат как бы для гибели тела. Живой, я сегодня погиб: моя мечта о царстве разрушена, а враг Равана исполнил своё желание и достиг обещанного». Обняв плачущего Вибхишану, Сугрива, царь ванаров, наделённый силой духа, сказал: «О знающий дхарму, ты получишь царство в Ланке, в этом нет сомнения. Равана вместе с сыном не получит здесь царства. Эти двое, Рагхава и Лакшмана, измученные стрелами, оставят обморок и в битве убьют Равану со всем его войском». Так утешив и ободрив ракшаса, Сугрива сказал стоявшему рядом своему тестю Сушене: «Иди в Кишкиндху, взяв двух братьев, Раму и Лакшману, победителей врагов, когда они придут в сознание, вместе с героическими отрядами ванаров. А я, убив Равану с сыном и родичами, приведу Майтхили, как Шакра возвращает утраченную Шри».
48c49c62f470 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Вибхишана впервые почти теряет опору, но Сугрива отвечает ему той же трезвостью, которой раньше Вибхишана поддерживал других. В служении поддержка переходит от одного сердца к другому.