ततः स रक्षोऽधिपतिर् महात्मा; रक्षांसि तान्य् आह महाबलानि । द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु; सुनिर्वृतास् तिष्ठत निर्विशङ्काः ॥
विसर्जयित्वा सहसा ततस् तान्; गतेषु रक्षःसु यथानियोगम् । व्यदारयद् वानरसागरौघं; महाझषः पूर्मम् इवार्णवौघम् ॥
तम् आपतन्तं सहसा समीक्ष्य; दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम् । महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं; दुद्राव रक्षोऽधिपतिं हरीशः ॥
तच् छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं; प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय । तम् आपतन्तं सहसा समीक्ष्य; बिभेद बाणैस् तपनीयपुङ्खैः ॥
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे; शृङ्गे विकीर्णे पतिते पृथिव्याम् । महाहिकल्पं शरम् अन्तकाभं; समाददे राक्षसलोकनाथः ॥
स तं गृहीत्वानिलतुल्यवेगं; सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम् । बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं; चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः ॥
स सायको रावणबाहुमुक्तः; शक्राशनिप्रख्यवपुः शिताग्रः । सुग्रीवम् आसाद्य बिभेद वेगाद्; गुहेरिता क्रौचम् इवोग्रशक्तिः ॥
स सायकार्तो विपरीतचेताः; कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः । तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्मं; नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥
ततो गवाक्षो गवयः सुदंष्ट्रस्; तथर्षभो ज्योतिमुखो नलश् च । शैलान् समुद्यम्य विवृद्धकायाः; प्रदुद्रुवुस् तं प्रति राक्षसेन्द्रम् ॥
तेषां प्रहारान् स चकार मेघान्; रक्षोऽधिपो बाणगणैः शिताग्रैः । तान् वानरेन्द्रान् अपि बाणजालैर्; बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥
ते वानरेन्द्रास् त्रिदशारिबाणैर्; भिन्ना निपेतुर् भुवि भीमरूपाः । ततस् तु तद् वानरसैन्यम् उग्रं; प्रच्छादयाम् आस स बाणजालैः ॥
ते वध्यमानाः पतिताग्र्यवीरा; नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः । शाखामृगा रावणसायकार्ता; जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम् ॥
tataḥ sa rakṣo'dhipatir mahātmā; rakṣāṃsi tāny āha mahābalāni | dvāreṣu caryāgṛhagopureṣu; sunirvṛtās tiṣṭhata nirviśaṅkāḥ ||
visarjayitvā sahasā tatas tān; gateṣu rakṣaḥsu yathāniyogam | vyadārayad vānarasāgaraughaṃ; mahājhaṣaḥ pūrmam ivārṇavaugham ||
tam āpatantaṃ sahasā samīkṣya; dīpteṣucāpaṃ yudhi rākṣasendram | mahat samutpāṭya mahīdharāgraṃ; dudrāva rakṣo'dhipatiṃ harīśaḥ ||
tac chailaśṛṅgaṃ bahuvṛkṣasānuṃ; pragṛhya cikṣepa niśācarāya | tam āpatantaṃ sahasā samīkṣya; bibheda bāṇais tapanīyapuṅkhaiḥ ||
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣe; śṛṅge vikīrṇe patite pṛthivyām | mahāhikalpaṃ śaram antakābhaṃ; samādade rākṣasalokanāthaḥ ||
sa taṃ gṛhītvānilatulyavegaṃ; savisphuliṅgajvalanaprakāśam | bāṇaṃ mahendrāśanitulyavegaṃ; cikṣepa sugrīvavadhāya ruṣṭaḥ ||
sa sāyako rāvaṇabāhumuktaḥ; śakrāśaniprakhyavapuḥ śitāgraḥ | sugrīvam āsādya bibheda vegād; guheritā kraucam ivograśaktiḥ ||
sa sāyakārto viparītacetāḥ; kūjan pṛthivyāṃ nipapāta vīraḥ | taṃ prekṣya bhūmau patitaṃ visaṃjmaṃ; neduḥ prahṛṣṭā yudhi yātudhānāḥ ||
tato gavākṣo gavayaḥ sudaṃṣṭras; tatharṣabho jyotimukho nalaś ca | śailān samudyamya vivṛddhakāyāḥ; pradudruvus taṃ prati rākṣasendram ||
teṣāṃ prahārān sa cakāra meghān; rakṣo'dhipo bāṇagaṇaiḥ śitāgraiḥ | tān vānarendrān api bāṇajālair; bibheda jāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ ||
te vānarendrās tridaśāribāṇair; bhinnā nipetur bhuvi bhīmarūpāḥ | tatas tu tad vānarasainyam ugraṃ; pracchādayām āsa sa bāṇajālaiḥ ||
te vadhyamānāḥ patitāgryavīrā; nānadyamānā bhayaśalyaviddhāḥ | śākhāmṛgā rāvaṇasāyakārtā; jagmuḥ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ sma rāmam ||
Равана приказал могучим ракшасам спокойно стоять у ворот, проходов, домов и башен, а затем, когда они ушли по назначению, сам разорвал океанский поток ванаров, как большая рыба рассекает пенящийся океан. Сугрива, увидев царя ракшасов, внезапно налетающего в битве с пылающим луком и стрелами, вырвал большую горную вершину и бросился на него. Он метнул в ночного скитальца вершину с деревьями, но Равана рассёк её золотопёрыми стрелами. Когда разбитая вершина упала на землю, владыка мира ракшасов взял стрелу, подобную великому змею и смерти, сияющую огнём и искрами, быструю как молния Махендры, и пустил её в Сугриву. Стрела Раваны, остроконечная и подобная молнии Шакры, пронзила Сугриву с силой, как грозная шакти Сканды пронзила Краунчу. Герой, мучимый стрелой, со спутанным сознанием и стоном упал на землю; ракшасы радостно заревели. Тогда Гавакша, Гавая, Судамштра, Ришабха, Джйотимукха и Нала, увеличив тела и подняв горы, бросились на Равану. Но владыка ракшасов острыми стрелами разбил их удары и пронзил царей ванаров сетями золотопёрых стрел. Эти страшные видом ванары упали на землю, а Равана покрыл всё свирепое войско стрелами. Избитые, потерявшие лучших героев, пронзённые страхом и мучимые стрелами Раваны, ванары побежали к Раме как к прибежищу.
a2e1c181b3d7 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Сила Раваны здесь реальна: даже Сугрива и главные ванары падают перед ним. Но стих сразу показывает предел этой силы — ванары бегут не просто от страха, а к Раме, истинному прибежищу.