रावणं निहतं श्रुत्वा राघवेण महात्मना । अन्तःपुराद् विनिष्पेतू राक्षस्यः शोककर्शिताः ॥
वार्यमाणाः सुबहुशो वृष्टन्त्यः क्षितिपांसुषु । विमुक्तकेश्यो दुःखार्ता गावो वत्सहता यथा ॥
उत्तरेण विनिष्क्रम्य द्वारेण सह राक्षसैः । प्रविश्यायोधनं घोरं विचिन्वन्त्यो हतं पतिम् ॥
आर्यपुत्रेति वादिन्यो हा नाथेति च सर्वशः । परिपेतुः कबन्धाङ्कां महीं शोणितकर्दमाम् ॥
ता बाष्पपरिपूर्णाक्ष्यो भर्तृशोकपराजिताः । करेण्व इव नर्दन्त्यो विनेदुर् हतयूथपाः ॥
ददृशुस् ता महाकायं महावीर्यं महाद्युतिम् । रावणं निहतं भूमौ नीलाञ्जनचयोपमम् ॥
ताः पतिं सहसा दृष्ट्वा शयानं रणपांसुषु । निपेतुस् तस्य गात्रेषु छिन्ना वनलता इव ॥
बहुमानात् परिष्वज्य का चिद् एनं रुरोद ह । चरणौ का चिद् आलिङ्ग्य का चित् कण्ठे ऽवलम्ब्य च ॥
उद्धृत्य च भुजौ का चिद् भूमौ स्म परिवर्तते । हतस्य वदनं दृष्ट्वा का चिन् मोहम् उपागमत् ॥
का चिद् अङ्के शिरः कृत्वा रुरोद मुखम् ईक्षती । स्नापयन्ती मुखं बाष्पैस् तुषारैर् इव पङ्कजम् ॥
एवम् आर्ताः पतिं दृष्ट्वा रावणं निहतं भुवि । चुक्रुशुर् बहुधा शोकाद् भूयस् ताः पर्यदेवयन् ॥
rāvaṇaṃ nihataṃ śrutvā rāghaveṇa mahātmanā | antaḥpurād viniṣpetū rākṣasyaḥ śokakarśitāḥ ||
vāryamāṇāḥ subahuśo vṛṣṭantyaḥ kṣitipāṃsuṣu | vimuktakeśyo duḥkhārtā gāvo vatsahatā yathā ||
uttareṇa viniṣkramya dvāreṇa saha rākṣasaiḥ | praviśyāyodhanaṃ ghoraṃ vicinvantyo hataṃ patim ||
āryaputreti vādinyo hā nātheti ca sarvaśaḥ | paripetuḥ kabandhāṅkāṃ mahīṃ śoṇitakardamām ||
tā bāṣpaparipūrṇākṣyo bhartṛśokaparājitāḥ | kareṇva iva nardantyo vinedur hatayūthapāḥ ||
dadṛśus tā mahākāyaṃ mahāvīryaṃ mahādyutim | rāvaṇaṃ nihataṃ bhūmau nīlāñjanacayopamam ||
tāḥ patiṃ sahasā dṛṣṭvā śayānaṃ raṇapāṃsuṣu | nipetus tasya gātreṣu chinnā vanalatā iva ||
bahumānāt pariṣvajya kā cid enaṃ ruroda ha | caraṇau kā cid āliṅgya kā cit kaṇṭhe 'valambya ca ||
uddhṛtya ca bhujau kā cid bhūmau sma parivartate | hatasya vadanaṃ dṛṣṭvā kā cin moham upāgamat ||
kā cid aṅke śiraḥ kṛtvā ruroda mukham īkṣatī | snāpayantī mukhaṃ bāṣpais tuṣārair iva paṅkajam ||
evam ārtāḥ patiṃ dṛṣṭvā rāvaṇaṃ nihataṃ bhuvi | cukruśur bahudhā śokād bhūyas tāḥ paryadevayan ||
Услышав, что великодушный Рагхава убил Равану, ракшаси, иссушенные скорбью, выбежали из внутренних покоев. Их много раз пытались удержать, но они катились в земной пыли, с распущенными волосами, измученные горем, как коровы, у которых убили телят. Выйдя через северные ворота вместе с ракшасами, они вошли на страшное поле битвы, разыскивая убитого мужа. «О благородный господин!» — говорили они, и: «Увы, владыка!» — бегая повсюду по земле, отмеченной безголовыми телами и покрытой кровавой грязью. С глазами, полными слёз, побеждённые скорбью о муже, они закричали, как слонихи, у которых убит вожак стада. Там они увидели великотелого, великодоблестного и великоблестящего Равану, убитого на земле, подобного груде синей сурьмы. Внезапно увидев мужа, лежащего в боевой пыли, они упали на его тело, как срубленные лесные лианы. Одна, почтительно обняв его, плакала; другая обняла его стопы; третья повисла на шее. Одна, подняв руки, каталась по земле; другая, увидев лицо убитого, упала в обморок. Ещё одна положила его голову себе на колени и плакала, глядя на лицо, омывая его слезами, как лотос росой. Так, увидев своего мужа Равану убитым на земле, они, мучимые горем, закричали на разные лады и снова стали его оплакивать.
9c00ef97af35 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
После великой космической победы текст показывает человеческую цену адхармы. Равана пал как враг мира, но его падение разрывает сердца тех, кто был связан с ним узами дома.