Mārkaṇḍeya
मातामहस्तृप्तिमुपैतु तस्य तथा पिता तस्य पिता ततोऽन्यः । विश्वेऽथ देवाः परमां प्रयान्तु तृप्तिं प्रणश्यन्तु च यातुधानाः
यज्ञेश्वरो हव्यसमस्तकव्य- भोक्ताऽव्ययात्मा हरिरीश्वरोऽत्र । तत्सन्निधानादपयान्तु सद्यो रक्षांस्यशेषाण्यसुराश्च सर्वे
तृप्तेष्वेतेषु विप्रेषु किरेदन्नं महीतले । दद्यादाचमनार्थाय तेभ्यो वारि सकृत्सकृत्
सुतृप्तैस्तैरनुज्ञातः सर्वेणान्नेन भूतले । सलिलेन ततः पिण्डान् समागृह्य समाहितः
पितृतीर्थेन सलिलं तथैव सलिलाञ्जलिम् । मातामहेभ्यस्तेनैव पिण्डांस्तीर्थेन निर्वपेत् । दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु पुष्पधूपादिपूजिताम्
स्वपित्रे प्रथमं पिण्डं दद्यादुच्छिष्टसन्निधौ । पितामहाय चैवान्यं तत्पित्रे च तथाऽपरम्
दर्भमूले लेपभुजः प्रीणयेल्लेपघर्षणात् । पिण्डे मातामहे तद्वद् गन्धमाल्यादिसंयुतैः
पूजयित्वा द्विजाग्र्याणां दद्यादाचमनं बुधः । पैत्रेभ्यः प्रथमं भक्त्या तन्मनस्को द्विजेश्वर
सुस्वधेत्याशिषा युक्तां दद्याच्छक्त्या च दक्षिणाम् । दत्त्वा च दक्षिणां तेभ्यो वाचयेद् वैश्वदेविकान् । प्रीयन्तामिति ये विश्वे देवास्तेन इतीरयेत्
mātāmahastṛptimupaitu tasya tathā pitā tasya pitā tato'nyaḥ | viśve'tha devāḥ paramāṃ prayāntu tṛptiṃ praṇaśyantu ca yātudhānāḥ
yajñeśvaro havyasamastakavya- bhoktā'vyayātmā harirīśvaro'tra | tatsannidhānādapayāntu sadyo rakṣāṃsyaśeṣāṇyasurāśca sarve
tṛpteṣveteṣu vipreṣu kiredannaṃ mahītale | dadyādācamanārthāya tebhyo vāri sakṛtsakṛt
sutṛptaistairanujñātaḥ sarveṇānnena bhūtale | salilena tataḥ piṇḍān samāgṛhya samāhitaḥ
pitṛtīrthena salilaṃ tathaiva salilāñjalim | mātāmahebhyastenaiva piṇḍāṃstīrthena nirvapet | dakṣiṇāgreṣu darbheṣu puṣpadhūpādipūjitām
svapitre prathamaṃ piṇḍaṃ dadyāducchiṣṭasannidhau | pitāmahāya caivānyaṃ tatpitre ca tathā'param
darbhamūle lepabhujaḥ prīṇayellepagharṣaṇāt | piṇḍe mātāmahe tadvad gandhamālyādisaṃyutaiḥ
pūjayitvā dvijāgryāṇāṃ dadyādācamanaṃ budhaḥ | paitrebhyaḥ prathamaṃ bhaktyā tanmanasko dvijeśvara
susvadhetyāśiṣā yuktāṃ dadyācchaktyā ca dakṣiṇām | dattvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo vācayed vaiśvadevikān | prīyantāmiti ye viśve devāstena itīrayet
«„Дед по матери да обретёт насыщение, и отец его, и затем иной; и вишведевы да обретут высшее насыщение, а ятудханы да сгинут. Владыка жертвы, вкушающий все приношения богам и предкам, неизменный духом Хари, Владыка, — здесь; от близости Его да отойдут тотчас все ракшасы и все асуры“. Когда эти брахманы насыщены, да рассыплет он пищу по земле и да даст им воду ради ачаманы, снова и снова. Дозволенный ими, хорошо насыщенными, сосредоточенный, — всею пищею на землю, водою, затем собрав пинды, — предковым краем ладони воду и так же пригоршню воды; дедам по матери тем же краем да поднесёт пинды на обращённой к югу траве дарбха, почтённую цветами, курениями и прочим. Первую пинду да даст своему отцу близ остатков, иную — деду, и другую — его отцу. У корня травы дарбха да порадует вкушающих прилипшее — стиранием прилипшего; так же и в пинде деду по матери, с благовониями, венками и прочим. Почтив, пусть мудрый даст ачаману лучшим брахманам — сперва отцовским, с преданностью, с умом на том, о владыка дваждырождённых. Да даст по силе дакшину, соединённую с благословением „сусвадха“; и, дав им дакшину, да велит произнести вайшвадевические слова: „да возрадуются те боги“ — так да произнесёт».
8f9681178979 · published Sep 3, 2026, 8:36:18 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Обряд доведён до подробностей, которых не выдумаешь: пинды подносят особым краем ладони, отведённым для предков; траву кладут остриями к югу, в сторону умерших; воду дают «снова и снова». Всё это счёт мелочей — и в нём есть одна, ради которой стоит остановиться.
У корня травы поминают «вкушающих прилипшее» — lepa-bhuj. Это дальние предки, до которых уже не доходит отдельная пинда: им достаётся то, что пристало к пальцам и к траве. И для них предусмотрено действие: стереть прилипшее о корень дарбхи. Даже те, чьих имён никто не помнит и кому не положено своего кома, не оставлены без доли.
А перед этим сказано, кто на самом деле принимает всё: «владыка жертвы, вкушающий все приношения богам и предкам». Приношений много и адресатов много, но вкушающий один; и от близости Его расходятся ракшасы. Обряд, расписанный по краям ладони и остриям травы, держится не на точности движений, а на том, кто при этом присутствует.