Viṣṇu Purāṇa
Purukutsa, Triśaṅku, and the Birth of Sagara4.3.33-38
667 / 1027
Viṣṇu Purāṇa · 4.3.33-38
Devanāgarī

नैवमतिसाहसाध्यवसायिनी भवती तेन त्युक्ता सा तस्मादनुमरणनिर्बन्धाद्विरराम ।
तेनैव च भगवता स्वाश्रममानीता ।
तत्र कतिवयदिनाभ्यन्तरे च सहैव तेन गरेणातितेजस्वी बालको जज्ञे ।
तस्यौर्वो जातकर्मादिक्रिया निष्पाद्य सगर इति नाम चकार ।
कृतोपनयनं चैनमौर्वो वेदशास्त्राण्यस्त्रं चाग्नेयं भार्गवाख्यमध्यापयामास ।
उत्पन्नबुद्धिश् च मातरमब्रवीत् ॥ 38 ॥ अंब कथयात्र वयं क्व तातोस्माकमित्ये वमादिपृच्छन्तं माता सर्वमेवावोचत् ।

Transliteration (IAST)

naivamatisāhasādhyavasāyinī bhavatī tena tyuktā sā tasmādanumaraṇanirbandhādvirarāma /
tenaiva ca bhagavatā svāśramamānītā /
tatra kativayadinābhyantare ca sahaiva tena gareṇātitejasvī bālako jajñe /
tasyaurvo jātakarmādikriyā niṣpādya sagara iti nāma cakāra /
kṛtopanayanaṃ cainamaurvo vedaśāstrāṇyastraṃ cāgneyaṃ bhārgavākhyamadhyāpayāmāsa /
utpannabuddhiś ca mātaramabravīt // 38 // aṃba kathayātra vayaṃ kva tātosmākamitye vamādipṛcchantaṃ mātā sarvamevāvocat /

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
naне
एवम्evamтак
अति-साहस-अध्यवसायिनीati-sāhasa-adhyavasāyinīна отчаянное решившаяся
भवतीbhavatīты
तेनtenaим
इतिitiтак
उक्ताuktāназванная
साона
तस्मात्tasmātот того
अनुमरण-निर्बन्धात्anumaraṇa-nirbandhātот упорства умереть следом
विररामvirarāmaотступилась
तेनtenaим
एवevaже
caи
भगवताbhagavatāвладыкою
स्व-आश्रमम्sva-āśramamв свою обитель
आनीताānītāприведена
तत्रtatraтам
कतिपय-दिन-अभ्यन्तरेkatipaya-dina-abhyantareв несколько дней
caи
सहsahaвместе
एवevaже
तेनtenaс тем
गरेणgareṇaядом
अति-तेजस्वीati-tejasvīвесьма светлый
बालकःbālakaḥмладенец
जज्ञेjajñeродился
तस्यtasyaему
और्वःaurvaḥАурва
जात-कर्म-आदि-क्रियाःjāta-karma-ādi-kriyāḥобряд рождения и прочие
निष्पाद्यniṣpādyaисполнив
सगरःsagaraḥСагара
इतिitiтак
नामnāmaимя
चकारcakāraдал
कृत-उपनयनम्kṛta-upanayanamпринявшего посвящение
caи
एनम्enamего
और्वःaurvaḥАурва
वेद-शास्त्राणिveda-śāstrāṇiведы и науки
अस्त्रम्astramоружию
caи
आग्नेयम्āgneyamогненному
भार्गव-आख्यम्bhārgava-ākhyamзовущемуся Бхаргава
अध्यापयाम् आसadhyāpayām āsaобучил
उत्पन्न-बुद्धिःutpanna-buddhiḥдостигший разумения
caи
मातरम्mātaramматери
अब्रवीत्abravītсказал
अम्बambaматушка
कथयkathayaскажи
अत्रatraздесь
वयम्vayamмы
क्वkvaгде
तातःtātaḥбатюшка
अस्माकम्asmākamнаш
इतिitiтак
एवम्-आदिevam-ādiи тому подобное
पृच्छन्तम्pṛcchantamспрашивавшему
माताmātāмать
सर्वम्sarvamвсё
एवevaже
अवोचत्avocatсказала
Translation

«Не решайся ты на такое отчаянное», — так ею услышанное, она отступилась от упорства умереть следом и тем же владыкою была приведена в его обитель.

И там в несколько дней родился весьма светлый младенец — вместе с тем самым ядом.

Исполнив ему обряд рождения и прочие, Аурва дал ему имя Сагара.

И принявшего посвящение обучил его Аурва ведам, наукам и огненному оружию, зовущемуся Бхаргава.

А достигший разумения сказал матери: «Матушка, скажи — где мы здесь? где наш батюшка?» — и спрашивавшему это и тому подобное мать сказала всё.

Version

cade7f1dcee5 · published Aug 22, 2026, 5:40:44 AM UTC

Available inRU

Page between verses with