Viṣṇu Purāṇa
Keśin the Horse and the Name Keśava5.16.9-17
902 / 1027
Viṣṇu Purāṇa · 5.16.9-17
Devanāgarī

बाहुम् आभोगिनं कृत्वा मुखे तस्य जनार्दनः प्रवेशयाम् आस तदा केशिनो दुष्टवाजिनः ।
केशिनो वदनं तेन विशता कृष्णबाहुना शातिता दशनाः पेतुः सिताभ्रावयवा इव ।
कृष्णस्य ववृधे बाहुः केशिदेहगतो द्विज विनाशाय यथा व्याधिर् आसंभूतेर् उपेक्षितः ।
विपाटितोष्ठो बहुलं सफेनं रुधिरं वमन् । सोक्षिणी विवृते चक्रे विशिष्टे मुक्तबन्धने ।
जघान धरणीं पादैः शकृन्मूत्रं समुत्सृजन् स्वेदार्द्रगात्रः श्रान्तश् च निर्यत्नः सो ऽभवत् ततः ।
व्यादितास्यो महारौद्रः सो ऽसुरः कृष्णबाहुना निपपात द्विधाभूतो वैद्युतेन यथा द्रुमः ।
द्विपादपृष्ठपुच्छार्धश्रवणैकाक्षिनासिके केशिनस् ते द्विधाभूते शकले द्वे विरेजतुः ।
हत्वा तु केशिनं कृष्णो गोपालैर् मुदितैर् वृतः अनायस्ततनुः स्वस्थो हसंस् तत्रैव तस्थिवान् ।
ततो गोप्यश् च गोपाश् च हते केशिनि विस्मिताः तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षम् अनुरागमनोरमम् ।

Transliteration (IAST)

bāhum ābhoginaṃ kṛtvā mukhe tasya janārdanaḥ praveśayām āsa tadā keśino duṣṭavājinaḥ /
keśino vadanaṃ tena viśatā kṛṣṇabāhunā śātitā daśanāḥ petuḥ sitābhrāvayavā iva /
kṛṣṇasya vavṛdhe bāhuḥ keśidehagato dvija vināśāya yathā vyādhir āsaṃbhūter upekṣitaḥ /
vipāṭitoṣṭho bahulaṃ saphenaṃ rudhiraṃ vaman / sokṣiṇī vivṛte cakre viśiṣṭe muktabandhane /
jaghāna dharaṇīṃ pādaiḥ śakṛnmūtraṃ samutsṛjan svedārdragātraḥ śrāntaś ca niryatnaḥ so 'bhavat tataḥ /
vyāditāsyo mahāraudraḥ so 'suraḥ kṛṣṇabāhunā nipapāta dvidhābhūto vaidyutena yathā drumaḥ /
dvipādapṛṣṭhapucchārdhaśravaṇaikākṣināsike keśinas te dvidhābhūte śakale dve virejatuḥ /
hatvā tu keśinaṃ kṛṣṇo gopālair muditair vṛtaḥ anāyastatanuḥ svastho hasaṃs tatraiva tasthivān /
tato gopyaś ca gopāś ca hate keśini vismitāḥ tuṣṭuvuḥ puṇḍarīkākṣam anurāgamanoramam /

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
बाहुम्bāhumруку
आभोगिनम्ābhoginamраздавшуюся
कृत्वाkṛtvāсделав
मुखेmukheв пасть
तस्यtasyaего
जनार्दनःjanārdanaḥДжанардана
प्रवेशयाम् आसpraveśayām āsaввёл
तदाtadāтогда
केशिनःkeśinaḥКеши
दुष्ट-वाजिनःduṣṭa-vājinaḥзлого коня
केशिनःkeśinaḥКеши
वदनम्vadanamпасть
तेनtenaтою
विशताviśatāвходящею
कृष्ण-बाहुनाkṛṣṇa-bāhunāрукою Кришны
शातिताःśātitāḥвыбитые
दशनाःdaśanāḥзубы
पेतुःpetuḥупали
सित-अभ्र-अवयवाःsita-abhra-avayavāḥклочья белого облака
इवivaсловно
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
ववृधेvavṛdheросла
बाहुःbāhuḥрука
केशि-देह-गतःkeśi-deha-gataḥвошедшая в тело Кеши
द्विजdvijaо дваждырождённый
विनाशायvināśāyaк погибели
यथाyathāкак
व्याधिःvyādhiḥнедуг
आसंभूतेःāsaṃbhūteḥот самого зарождения
उपेक्षितःupekṣitaḥоставленный без внимания
विपाटित-ओष्ठःvipāṭita-oṣṭhaḥс разодранными губами
बहुलम्bahulamобильную
स-फेनम्sa-phenamпенистую
रुधिरम्rudhiramкровь
वमन्vamanизрыгающий
स-अक्षिणीsa-akṣiṇīс обоими глазами
विवृतेvivṛteвылезшими
चक्रेcakreсотворил
विशिष्टेviśiṣṭeвыдавшимися
मुक्त-बन्धनेmukta-bandhaneс лопнувшими креплениями
जघानjaghānaбил
धरणीम्dharaṇīmземлю
पादैःpādaiḥногами
शकृत्-मूत्रम्śakṛt-mūtramнавоз и мочу
समुत्सृजन्samutsṛjanизвергающий
स्वेद-आर्द्र-गात्रःsveda-ārdra-gātraḥс телом, мокрым от пота
श्रान्तःśrāntaḥизнурённый
caи
निर्यत्नःniryatnaḥобессиленный
सःsaḥон
अभवत्abhavatстал
ततःtataḥзатем
व्यादित-आस्यःvyādita-āsyaḥс разинутою пастью
महा-रौद्रःmahā-raudraḥвесьма грозный
सःsaḥтот
असुरःasuraḥасура
कृष्ण-बाहुनाkṛṣṇa-bāhunāрукою Кришны
निपपातnipapātaпал
द्विधा-भूतःdvidhā-bhūtaḥнадвое разъятый
वैद्युतेनvaidyutenaмолнией
यथाyathāкак
द्रुमःdrumaḥдерево
द्वि-पाद-पृष्ठ-पुच्छ-अर्ध-श्रवण-एक-अक्षि-नासिकेdvi-pāda-pṛṣṭha-puccha-ardha-śravaṇa-eka-akṣi-nāsikeс двумя ногами, половиною спины и хвоста, одним ухом, глазом и ноздрёю
केशिनःkeśinaḥКеши
तेteте
द्विधा-भूतेdvidhā-bhūteразъятые надвое
शकलेśakaleполовины
द्वेdveдве
विरेजतुःvirejatuḥлежали
हत्वाhatvāубив
तुtuже
केशिनम्keśinamКеши
कृष्णःkṛṣṇaḥКришна
गोपालैःgopālaiḥпастухами
मुदितैःmuditaiḥобрадованными
वृतःvṛtaḥокружённый
अनायस्त-तनुःanāyasta-tanuḥс телом без натуги
स्व-स्थःsva-sthaḥпребывающий в себе
हसन्hasanсмеющийся
तत्रtatraтам
एवevaже
तस्थिवान्tasthivānстоял
ततःtataḥзатем
गोप्यःgopyaḥпастушки
caи
गोपाःgopāḥпастухи
caи
हतेhateкогда убит
केशिनिkeśiniКеши
विस्मिताःvismitāḥизумлённые
तुष्टुवुःtuṣṭuvuḥславили
पुण्डरीक-अक्षम्puṇḍarīka-akṣamлотосоокого
अनुराग-मनोरमम्anurāga-manoramamотрадного любовью
Translation

Джанардана, сделав руку раздавшеюся, ввёл её тогда в пасть того злого коня Кеши.

И от той входящей руки Кришны выбитые зубы Кеши упали, словно клочья белого облака.

А рука Кришны, вошедшая в тело Кеши, росла, о дваждырождённый, — к погибели, как недуг, оставленный без внимания от самого зарождения.

С разодранными губами, изрыгающий обильную пенистую кровь, он сотворил оба глаза вылезшими и выдавшимися, с лопнувшими креплениями;

бил землю ногами, извергая навоз и мочу, и стал с телом, мокрым от пота, изнурённым и обессиленным.

Затем тот асура, весьма грозный, с разинутою пастью, пал, разъятый надвое рукою Кришны, как дерево — молнией.

И две те половины Кеши, разъятые надвое, лежали — с двумя ногами, половиною спины и хвоста, одним ухом, глазом и ноздрёю каждая.

Убив же Кеши, Кришна, окружённый обрадованными пастухами, стоял там же, с телом без натуги, пребывающий в себе, смеющийся.

Затем пастушки и пастухи, изумлённые убиением Кеши, славили лотосоокого, отрадного любовью.

Version

6e2faf6cefe6 · published Aug 22, 2026, 8:35:40 AM UTC

Available inRU

Page between verses with