Śrīmad-Bhāgavatam
Four and Twenty Teachers11.7.52-74
4892 / 5136
LinuxPasar páginas
Śrīmad-Bhāgavatam · 11.7.52-74
Devanāgarī

नाति-स्नेहः प्रसङ्गो वा कर्तव्यः क्वापि केनचित्
कुर्वन् विन्देत सन्तापं कपोत इव दीन-धीः
कपोतः कश्चनारण्ये कृत-नीडो वनस्पतौ
कपोत्या भार्यया सार्धम् उवास कतिचित् समाः
कपोतौ स्नेह-गुणित- हृदयौ गृह-धर्मिणौ
दृष्टिं दृष्ट्याङ्गम् अङ्गेन बुद्धिं बुद्ध्या बबन्धतुः
शय्यासनाटन-स्थान वार्ता-क्रीडाशनादिकम्
मिथुनी-भूय विश्रब्धौ चेरतुर् वन-राजिषु
यं यं वाञ्छति सा राजन् तर्पयन्त्य् अनुकम्पिता
तं तं समनयत् कामं कृच्छ्रेणाप्य् अजितेन्द्रियः
कपोती प्रथमं गर्भं गृह्णन्ती काल आगते
अण्डानि सुषुवे नीडे स्त-पत्युः सन्निधौ सती
तेषु काले व्यजायन्त रचितावयवा हरेः
शक्तिभिर् दुर्विभाव्याभिः कोमलाङ्ग-तनूरुहाः
प्रजाः पुपुषतुः प्रीतौ दम्पती पुत्र-वत्सलौ
शृण्वन्तौ कूजितं तासां निर्वृतौ कल-भाषितैः
तासां पतत्रैः सु-स्पर्शैः कूजितैर् मुग्ध-चेष्टितैः
प्रत्युद्गमैर् अदीनानां पितरौ मुदम् आपतुः
स्नेहानुबद्ध-हृदयाव् अन्योन्यं विष्णु-मायया
विमोहितौ दीन-धियौ शिशून् पुपुषतुः प्रजाः
एकदा जग्मतुस् तासाम् अन्नार्थं तौ कुटुम्बिनौ
परितः कानने तस्मिन्न् अर्थिनौ चेरतुश् चिरम्
दृष्ट्वा तान् लुब्धकः कश्चिद् यदृच्छातो वने-चरः
जगृहे जालम् आतत्य चरतः स्वालयान्तिके
कपोतश् च कपोती च प्रजा-पोषे सदोत्सुकौ
गतौ पोषणम् आदाय स्व-नीडम् उपजग्मतुः
कपोती स्वात्मजान् वीक्ष्य बालकान् जाल-सम्वृतान्
तान् अभ्यधावत् क्रोशन्ती क्रोशतो भृश-दुःखिता
सासकृत् स्नेह-गुणिता दीन-चित्ताज-मायया
स्वयं चाबध्यत शिचा बद्धान् पश्यन्त्य् अपस्मृतिः
कपोतः स्वात्मजान् बद्धान् आत्मनो ऽप्य् अधिकान् प्रियान्
भार्यां चात्म-समां दीनो विललापाति-दुःखितः
अहो मे पश्यतापायम् अल्प-पुण्यस्य दुर्मतेः
अतृप्तस्याकृतार्थस्य गृहस् त्रै-वर्गिको हतः
अनुरूपानुकूला च यस्य मे पति-देवता
शून्ये गृहे मां सन्त्यज्य पुत्रैः स्वर् याति साधुभिः
सो ऽहं शून्ये गृहे दीनो मृत-दारो मृत-प्रजः
जिजीविषे किम् अर्थं वा विधुरो दुःख-जीवितः
तांस् तथैवावृतान् शिग्भिर् मृत्यु-ग्रस्तान् विचेष्टतः
स्वयं च कृपणः शिक्षु पश्यन्न् अप्य् अबुधो ऽपतत्
तं लब्ध्वा लुब्धकः क्रूरः कपोतं गृह-मेधिनम्
कपोतकान् कपोतीं च सिद्धार्थः प्रययौ गृहम्
एवं कुटुम्ब्य् अशान्तात्मा द्वन्द्वारामः पतत्रि-वत्
पुष्णन् कुटुम्बं कृपणः सानुबन्धो ऽवसीदति
यः प्राप्य मानुषं लोकं मुक्ति-द्वारम् अपावृतम्
गृहेषु खग-वत् सक्तस् तम् आरूढ-च्युतं विदुः

Transliteración (IAST)

nāti-snehaḥ prasaṅgo vā kartavyaḥ kvāpi kenacit
kurvan vindeta santāpaṃ kapota iva dīna-dhīḥ
kapotaḥ kaścanāraṇye kṛta-nīḍo vanaspatau
kapotyā bhāryayā sārdham uvāsa katicit samāḥ
kapotau sneha-guṇita- hṛdayau gṛha-dharmiṇau
dṛṣṭiṃ dṛṣṭyāṅgam aṅgena buddhiṃ buddhyā babandhatuḥ
śayyāsanāṭana-sthāna vārtā-krīḍāśanādikam
mithunī-bhūya viśrabdhau ceratur vana-rājiṣu
yaṃ yaṃ vāñchati sā rājan tarpayanty anukampitā
taṃ taṃ samanayat kāmaṃ kṛcchreṇāpy ajitendriyaḥ
kapotī prathamaṃ garbhaṃ gṛhṇantī kāla āgate
aṇḍāni suṣuve nīḍe sta-patyuḥ sannidhau satī
teṣu kāle vyajāyanta racitāvayavā hareḥ
śaktibhir durvibhāvyābhiḥ komalāṅga-tanūruhāḥ
prajāḥ pupuṣatuḥ prītau dampatī putra-vatsalau
śṛṇvantau kūjitaṃ tāsāṃ nirvṛtau kala-bhāṣitaiḥ
tāsāṃ patatraiḥ su-sparśaiḥ kūjitair mugdha-ceṣṭitaiḥ
pratyudgamair adīnānāṃ pitarau mudam āpatuḥ
snehānubaddha-hṛdayāv anyonyaṃ viṣṇu-māyayā
vimohitau dīna-dhiyau śiśūn pupuṣatuḥ prajāḥ
ekadā jagmatus tāsām annārthaṃ tau kuṭumbinau
paritaḥ kānane tasminn arthinau ceratuś ciram
dṛṣṭvā tān lubdhakaḥ kaścid yadṛcchāto vane-caraḥ
jagṛhe jālam ātatya carataḥ svālayāntike
kapotaś ca kapotī ca prajā-poṣe sadotsukau
gatau poṣaṇam ādāya sva-nīḍam upajagmatuḥ
kapotī svātmajān vīkṣya bālakān jāla-samvṛtān
tān abhyadhāvat krośantī krośato bhṛśa-duḥkhitā
sāsakṛt sneha-guṇitā dīna-cittāja-māyayā
svayaṃ cābadhyata śicā baddhān paśyanty apasmṛtiḥ
kapotaḥ svātmajān baddhān ātmano 'py adhikān priyān
bhāryāṃ cātma-samāṃ dīno vilalāpāti-duḥkhitaḥ
aho me paśyatāpāyam alpa-puṇyasya durmateḥ
atṛptasyākṛtārthasya gṛhas trai-vargiko hataḥ
anurūpānukūlā ca yasya me pati-devatā
śūnye gṛhe māṃ santyajya putraiḥ svar yāti sādhubhiḥ
so 'haṃ śūnye gṛhe dīno mṛta-dāro mṛta-prajaḥ
jijīviṣe kim arthaṃ vā vidhuro duḥkha-jīvitaḥ
tāṃs tathaivāvṛtān śigbhir mṛtyu-grastān viceṣṭataḥ
svayaṃ ca kṛpaṇaḥ śikṣu paśyann apy abudho 'patat
taṃ labdhvā lubdhakaḥ krūraḥ kapotaṃ gṛha-medhinam
kapotakān kapotīṃ ca siddhārthaḥ prayayau gṛham
evaṃ kuṭumby aśāntātmā dvandvārāmaḥ patatri-vat
puṣṇan kuṭumbaṃ kṛpaṇaḥ sānubandho 'vasīdati
yaḥ prāpya mānuṣaṃ lokaṃ mukti-dvāram apāvṛtam
gṛheṣu khaga-vat saktas tam ārūḍha-cyutaṃ viduḥ

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
न अति-स्नेहः प्रसङ्गः वा कर्तव्यः क्व अपि केनचित्na ati-snehaḥ prasaṅgaḥ vā kartavyaḥ kva api kenacit«ни чрезмерной нежности, ни привязанности не должно ни к кому и нигде:; не чрезмернонежность привязанность или делаемая где-либо кем-либо
कुर्वन् विन्देत सन्तापम् कपोतः इव दीन-धीःkurvan vindeta santāpam kapotaḥ iva dīna-dhīḥделающий [так] обретёт мучение — как голубь, с жалким разумением; делающий обрёл бы мучение голубь как жалкоразумный
कपोतः कश्चन अरण्ये कृत-नीडः वनस्पतौkapotaḥ kaścana araṇye kṛta-nīḍaḥ vanaspatau«некий голубь в лесу, свивший гнездо на дереве,; голубь некий в лесу свившийгнездо на дереве
कपोत्या भार्यया सार्धम् उवास कतिचित् समाःkapotyā bhāryayā sārdham uvāsa katicit samāḥс голубкою-женою прожил несколько лет; голубкою женою вместе прожил несколько лет
कपोतौ स्नेह-गुणित-हृदयौ गृह-धर्मिणौkapotau sneha-guṇita-hṛdayau gṛha-dharmiṇau«два голубя, с сердцами, спутанными нежностью, соблюдающие домашнюю дхарму,; голуби нежностьюспутанносердечные домашнедхармные
दृष्टिम् दृष्ट्या अङ्गम् अङ्गेन बुद्धिम् बुद्ध्या बबन्धतुःdṛṣṭim dṛṣṭyā aṅgam aṅgena buddhim buddhyā babandhatuḥвзор взором, тело телом, разумение разумением связали; взор взором тело телом разумение разумением связали
शय्या-आसन-अटन-स्थान-वार्ता-क्रीडा-अशन-आदिकम्śayyā-āsana-aṭana-sthāna-vārtā-krīḍā-aśana-ādikam«на ложе, сиденье, в хождении, стоянии, беседе, игре, трапезе и прочем,; ложе-сиденье-хождение-стояние-беседа-игра-трапеза-прочее
मिथुनी-भूय विश्रब्धौ चेरतुः वन-राजिषुmithunī-bhūya viśrabdhau ceratuḥ vana-rājiṣuстав парою, доверчивые, они ходили по лесным рядам; паройставшие доверчивые ходили леснымирядами
यम् यम् वाञ्छति सा राजन् तर्पयन्ती अनुकम्पिताyam yam vāñchati sā rājan tarpayantī anukampitā«чего и чего она желала, о царь, — насыщающая [его], милуемая,; что что желает она, о царь, насыщающая милуемая
तम् तम् समनयत् कामम् कृच्छ्रेण अपि अ-जित-इन्द्रियःtam tam samanayat kāmam kṛcchreṇa api a-jita-indriyaḥто и то желание он исполнял — хотя бы и с трудом, не победивший чувств; то то исполнял желание с трудом также непобедившийчувства
कपोती प्रथमम् गर्भम् गृह्णन्ती काले आगतेkapotī prathamam garbham gṛhṇantī kāle āgate«голубка, принявшая первый плод, когда пришло время,; голубка первый плод принимающая времени пришедшем
अण्डानि सुषुवे नीडे स्व-पत्युः सन्निधौ सतीaṇḍāni suṣuve nīḍe sva-patyuḥ sannidhau satīснесла яйца в гнезде, подле своего супруга, верная; яйца снесла в гнезде своегосупруга подле верная
तेषु काले व्यजायन्त रचित-अवयवाः हरेःteṣu kāle vyajāyanta racita-avayavāḥ hareḥ«из них в [своё] время родились [птенцы], чьи члены сложены; из них временем родились сложенночленные Хари
शक्तिभिः दुर्-विभाव्याभिः कोमल-अङ्ग-तनूरुहाःśaktibhiḥ dur-vibhāvyābhiḥ komala-aṅga-tanūruhāḥтрудновообразимыми силами Хари, с нежными членами и пёрышками; силами трудновообразимыми нежночленопёрышковые
प्रजाः पुपुषतुः प्रीतौ दम्-पती पुत्र-वत्सलौprajāḥ pupuṣatuḥ prītau dam-patī putra-vatsalau«потомство вскармливали обрадованные супруги, нежные к детям,; потомство вскармливали обрадованные супруги детямнежные
शृण्वन्तौ कूजितम् तासाम् निर्वृतौ कल-भाषितैःśṛṇvantau kūjitam tāsām nirvṛtau kala-bhāṣitaiḥслушая их воркование, блаженные от нежного лепета; слушающие воркование их блаженные нежнымлепетом
तासाम् पतत्रैः सु-स्पर्शैः कूजितैः मुग्ध-चेष्टितैःtāsām patatraiḥ su-sparśaiḥ kūjitaiḥ mugdha-ceṣṭitaiḥ«их крылышками, приятными на ощупь, воркованием, милыми повадками,; их крылышками приятноосязаемыми воркованиями миловадными
प्रत्युद्गमैः अ-दीनानाम् पितरौ मुदम् आपतुःpratyudgamaiḥ a-dīnānām pitarau mudam āpatuḥвыбеганием навстречу — у нежалких — родители обрели радость; навстречувыбеганиями нежалких родители радость обрели
स्नेह-अनुबद्ध-हृदयौ अन्योन्यम् विष्णु-माययाsneha-anubaddha-hṛdayau anyonyam viṣṇu-māyayā«с сердцами, связанными нежностью друг к другу, майей Вишну; нежностьюсвязанносердечные друг друга Вишнумайей
विमोहितौ दीन-धियौ शिशून् पुपुषतुः प्रजाःvimohitau dīna-dhiyau śiśūn pupuṣatuḥ prajāḥобморочённые, с жалким разумением, они вскармливали детёнышей — потомство; обморочённые жалкоразумные детёнышей вскармливали потомство
एकदा जग्मतुः तासाम् अन्न-अर्थम् तौ कुटुम्बिनौekadā jagmatuḥ tāsām anna-artham tau kuṭumbinau«однажды ушли те двое семейных ради пищи для них;; однажды ушли их пищи ради те двое семейные
परितः कानने तस्मिन् अर्थिनौ चेरतुः चिरम्paritaḥ kānane tasmin arthinau ceratuḥ ciramкругом по тому лесу, ищущие, они ходили долго; кругом лесу том ищущие ходили долго
दृष्ट्वा तान् लुब्धकः कश्चित् यदृच्छातः वने-चरःdṛṣṭvā tān lubdhakaḥ kaścit yadṛcchātaḥ vane-caraḥ«увидев их, некий охотник, случайно, ходящий по лесу,; увидев их охотник некий случайно лесуходящий
जगृहे जालम् आतत्य चरतः स्व-आलय-अन्तिकेjagṛhe jālam ātatya carataḥ sva-ālaya-antikeпоймал, растянув сеть, — ходящих подле своего жилища; поймал сеть растянув ходящих своегожилищаподле
कपोतः च कपोती च प्रजा-पोषे सदा उत्सुकौkapotaḥ ca kapotī ca prajā-poṣe sadā utsukau«и голубь, и голубка, всегда усердные в кормлении потомства,; голубь же голубка же потомствакормлении всегда усердные
गतौ पोषणम् आदाय स्व-नीडम् उपजग्मतुःgatau poṣaṇam ādāya sva-nīḍam upajagmatuḥушедшие, взяв корм, подошли к своему гнезду; ушедшие корм взяв своёгнездо подошли
कपोती स्व-आत्मजान् वीक्ष्य बालकान् जाल-संवृतान्kapotī sva-ātmajān vīkṣya bālakān jāla-saṃvṛtān«голубка, увидев своих детей, малышей, опутанных сетью,; голубка своихдетей увидев малышей сетьюопутанных
तान् अभ्यधावत् क्रोशन्ती क्रोशतः भृश-दुःखिताtān abhyadhāvat krośantī krośataḥ bhṛśa-duḥkhitāбросилась к ним, крича, к кричащим, весьма измученная; к ним бросилась кричащая кричащим весьмаизмученная
सा अ-सकृत् स्नेह-गुणिता दीन-चित्ता अ-ज-माययाsā a-sakṛt sneha-guṇitā dīna-cittā a-ja-māyayā«она, не раз спутанная нежностью, с жалким сознанием, майей нерождённого,; она нераз нежностьюспутанная жалкосознательная нерождённогомайей
स्वयम् च अबध्यत शिचा बद्धान् पश्यन्ती अपस्मृतिःsvayam ca abadhyata śicā baddhān paśyantī apasmṛtiḥи сама была связана силком — глядя на связанных, потерявшая память; сама же связана силком связанных глядящая потерявшаяпамять
कपोतः स्व-आत्मजान् बद्धान् आत्मनः अपि अधिकान् प्रियान्kapotaḥ sva-ātmajān baddhān ātmanaḥ api adhikān priyān«голубь, [видя] своих детей связанными — милейших даже, чем он сам,—; голубь своихдетей связанных себя также больших милых
भार्याम् च आत्म-समाम् दीनः विललाप अति-दुःखितःbhāryām ca ātma-samām dīnaḥ vilalāpa ati-duḥkhitaḥи жену, равную ему самому, — жалкий, причитал, весьма измученный:; жену же себеравную жалкий причитал весьмаизмученный
अहो मे पश्यत अपायम् अल्प-पुण्यस्य दुर्-मतेःaho me paśyata apāyam alpa-puṇyasya dur-mateḥ«увы, смотрите на мою погибель — малозаслужного, дурноумного:; увы мою смотрите погибель малозаслужного дурноумного
अ-तृप्तस्य अ-कृत-अर्थस्य गृहः त्रै-वर्गिकः हतःa-tṛptasya a-kṛta-arthasya gṛhaḥ trai-vargikaḥ hataḥу ненасытившегося, не исполнившего цели, дом трёх целей убит; ненасытившегося неисполнившегоцель дом трёхцелевой убитый
अनुरूपा अनुकूला च यस्य मे पति-देवताanurūpā anukūlā ca yasya me pati-devatā«подходящая и благосклонная, чьё божество — супруг, у меня —; подходящая благосклонная же которая моя супругобожественная
शून्ये गृहे माम् सन्त्यज्य पुत्रैः स्वः याति साधुभिःśūnye gṛhe mām santyajya putraiḥ svaḥ yāti sādhubhiḥоставив меня в пустом доме, идёт на небо с добрыми детьми; в пустом доме меня оставив детьми небо идёт добрыми
सः अहम् शून्ये गृहे दीनः मृत-दारः मृत-प्रजःsaḥ aham śūnye gṛhe dīnaḥ mṛta-dāraḥ mṛta-prajaḥ«я такой, в пустом доме, жалкий, с умершею женою, с умершим потомством,; он я пустом доме жалкий умершежёный умершепотомственный
जिजीविषे किम् अर्थम् वा विधुरः दुःख-जीवितःjijīviṣe kim artham vā vidhuraḥ duḥkha-jīvitaḥзачем же желать жить — вдовый, с горестною жизнью?»; желаю жить чего ради или вдовый горестножизненный
तान् तथा एव आवृतान् शिग्भिः मृत्यु-ग्रस्तान् विचेष्टतःtān tathā eva āvṛtān śigbhiḥ mṛtyu-grastān viceṣṭataḥ«их, так же опутанных силками, схваченных смертью, бьющихся,; их так же опутанных силками смертьюсхваченных бьющихся
स्वयम् च कृपणः शिक्षु पश्यन् अपि अ-बुधः अपतत्svayam ca kṛpaṇaḥ śikṣu paśyan api a-budhaḥ apatatи сам жалкий, в силки, хотя и видя, неразумный, упал; сам же жалкий в силки видящий также неразумный упал
तम् लब्ध्वा लुब्धकः क्रूरः कपोतम् गृह-मेधिनम्tam labdhvā lubdhakaḥ krūraḥ kapotam gṛha-medhinam«обретя того голубя-домохозяина, жестокий охотник,; его обретя охотник жестокий голубя домохозяина
कपोतकान् कपोतीम् च सिद्ध-अर्थः प्रययौ गृहम्kapotakān kapotīm ca siddha-arthaḥ prayayau gṛhamголубят и голубку, — достигший цели, пошёл домой; голубят голубку же достигшийцели пошёл домой
एवम् कुटुम्बी अ-शान्त-आत्मा द्वन्द्व-आरामः पतत्रि-वत्evam kuṭumbī a-śānta-ātmā dvandva-ārāmaḥ patatri-vat«так семейный, с неуспокоенною самостью, радующийся двоице, — как та птица, —; так семейный неуспокоенносамостный двоицерадующийся птицеподобно
पुष्णन् कुटुम्बम् कृपणः स-अनुबन्धः अवसीदतिpuṣṇan kuṭumbam kṛpaṇaḥ sa-anubandhaḥ avasīdatiвскармливая семью, жалкий, с придатками, изнемогает; вскармливающий семью жалкий спридаточный изнемогает
यः प्राप्य मानुषम् लोकम् मुक्ति-द्वारम् अपावृतम्yaḥ prāpya mānuṣam lokam mukti-dvāram apāvṛtam«кто, обретя человеческий мир — отверстую дверь освобождения, —; который обретя человеческий мир освобождениядверь отверстую
गृहेषु खग-वत् सक्तः तम् आरूढ-च्युतम् विदुःgṛheṣu khaga-vat saktaḥ tam ārūḍha-cyutam viduḥприлепился к домам, как птица, — того знают взошедшим и павшим»; в домах птицеподобно прилепившийся того взошедшепавшим знают
Traducción

«Ни чрезмерной нежности, ни привязанности не должно ни к кому и нигде: делающий [так] обретёт мучение — как голубь, с жалким разумением. Некий голубь в лесу, свивший гнездо на дереве, с голубкою-женою прожил несколько лет; два голубя, с сердцами, спутанными нежностью, соблюдающие домашнюю дхарму, взор взором, тело телом, разумение разумением связали; на ложе, сиденье, в хождении, стоянии, беседе, игре, трапезе и прочем, став парою, доверчивые, они ходили по лесным рядам. Чего и чего она желала, о царь, — насыщающая [его], милуемая, — то и то желание он исполнял — хотя бы и с трудом, не победивший чувств. Голубка, принявшая первый плод, когда пришло время, снесла яйца в гнезде, подле своего супруга, верная; из них в [своё] время родились [птенцы], чьи члены сложены трудновообразимыми силами Хари, с нежными членами и пёрышками. Потомство вскармливали обрадованные супруги, нежные к детям, слушая их воркование, блаженные от нежного лепета; их крылышками, приятными на ощупь, воркованием, милыми повадками, выбеганием навстречу — у нежалких — родители обрели радость. С сердцами, связанными нежностью друг к другу, майей Вишну обморочённые, с жалким разумением, они вскармливали детёнышей — потомство. Однажды ушли те двое семейных ради пищи для них; кругом по тому лесу, ищущие, они ходили долго. Увидев их, некий охотник, случайно, ходящий по лесу, поймал, растянув сеть, — ходящих подле своего жилища. И голубь, и голубка, всегда усердные в кормлении потомства, ушедшие, взяв корм, подошли к своему гнезду; голубка, увидев своих детей, малышей, опутанных сетью, бросилась к ним, крича, к кричащим, весьма измученная; она, не раз спутанная нежностью, с жалким сознанием, майей нерождённого, и сама была связана силком — глядя на связанных, потерявшая память. Голубь, [видя] своих детей связанными — милейших даже, чем он сам, — и жену, равную ему самому, — жалкий, причитал, весьма измученный: „Увы, смотрите на мою погибель — малозаслужного, дурноумного: у ненасытившегося, не исполнившего цели, дом трёх целей убит. Подходящая и благосклонная, чьё божество — супруг, у меня — оставив меня в пустом доме, идёт на небо с добрыми детьми. Я такой, в пустом доме, жалкий, с умершею женою, с умершим потомством, зачем же желать жить — вдовый, с горестною жизнью?“ Их, так же опутанных силками, схваченных смертью, бьющихся, и сам жалкий, в силки, хотя и видя, неразумный, упал. Обретя того голубя-домохозяина, жестокий охотник, голубят и голубку, — достигший цели, пошёл домой. Так семейный, с неуспокоенною самостью, радующийся двоице, — как та птица, — вскармливая семью, жалкий, с придатками, изнемогает. Кто, обретя человеческий мир — отверстую дверь освобождения, — прилепился к домам, как птица, — того знают взошедшим и павшим».

Versión

26b442d46ab6 · publicado 16 ago 2026, 5:00:00 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con