Śrī-Hari
(अथ ज्योतिः शास्त्रम्) सूत उवाच । ज्योतिश्चक्रं भुवो मानमुक्त्वा प्रोवाच केशवः । चतुर्लक्षं ज्योतिषस्य सारं रुद्राय सर्वदः
हरिरुवाच । कृत्तिकास्त्वग्निदेवत्या रोहिण्यो ब्रह्मणः स्मृताः । इल्वलाः सोमदेवत्या रौद्रं चार्द्रमुदाहृतम्
पुनर्वसुस्तथादित्यस्तिष्यश्च गुरुदैवतः । अश्लेषाः सर्पदेवत्या मघाश्च पितृदेवताः
भाग्याश्च पूर्वफल्गुन्य अर्यमा च तथोत्तरः । सावित्रश्च तथा हस्ता चित्रा त्वष्टा प्रकीर्तितः
स्वाती च वायुदेवत्या नक्षत्रं परिकीर्तितम् । इन्द्राग्निदेवता प्रोक्ता विशाखा वृषभध्वज
मैत्रमृक्षमनूराधा ज्येष्ठा शाक्रं प्रकीर्तितम् । तथा निरृतिदेवत्यो मूलस्तज्ज्ञैरुदाहृतः
आप्यास्त्वाषाठपूर्वास्तु उत्तरा वैश्वदेवताः । ब्राह्मश्चैवाभिजित्प्रोक्तः श्रवणा वैष्णवः स्मृतः
वासवस्तु तथा ऋक्षं धनिष्ठा प्रोच्यते बुधैः । तथा शतभिषा प्रोक्तं नक्षत्रं वारुणं शिव
आजं भाद्रपदा पूर्वा अहिर्ब्रुध्न्यस्तथोत्तरा । पौष्णं च रेवती ऋक्षमश्वयुक्चाश्वदैवतम्
भरण्यृक्षं तथा याम्यं प्रोक्तास्ते ऋक्षदेवताः । ब्रह्माणी संस्थिता पूर्वे प्रितपन्नवमीतिथौ
(atha jyotiḥ śāstram) sūta uvāca / jyotiścakraṃ bhuvo mānamuktvā provāca keśavaḥ / caturlakṣaṃ jyotiṣasya sāraṃ rudrāya sarvadaḥ
hariruvāca / kṛttikāstvagnidevatyā rohiṇyo brahmaṇaḥ smṛtāḥ / ilvalāḥ somadevatyā raudraṃ cārdramudāhṛtam
punarvasustathādityastiṣyaśca gurudaivataḥ / aśleṣāḥ sarpadevatyā maghāśca pitṛdevatāḥ
bhāgyāśca pūrvaphalgunya aryamā ca tathottaraḥ / sāvitraśca tathā hastā citrā tvaṣṭā prakīrtitaḥ
svātī ca vāyudevatyā nakṣatraṃ parikīrtitam / indrāgnidevatā proktā viśākhā vṛṣabhadhvaja
maitramṛkṣamanūrādhā jyeṣṭhā śākraṃ prakīrtitam / tathā nirṛtidevatyo mūlastajjñairudāhṛtaḥ
āpyāstvāṣāṭhapūrvāstu uttarā vaiśvadevatāḥ / brāhmaścaivābhijitproktaḥ śravaṇā vaiṣṇavaḥ smṛtaḥ
vāsavastu tathā ṛkṣaṃ dhaniṣṭhā procyate budhaiḥ / tathā śatabhiṣā proktaṃ nakṣatraṃ vāruṇaṃ śiva
ājaṃ bhādrapadā pūrvā ahirbrudhnyastathottarā / pauṣṇaṃ ca revatī ṛkṣamaśvayukcāśvadaivatam
bharaṇyṛkṣaṃ tathā yāmyaṃ proktāste ṛkṣadevatāḥ / brahmāṇī saṃsthitā pūrve pritapannavamītithau
Наука о светилах. Сута сказал: «Изложив круг светил и меру земли, Кешава, всё дающий, изрёк Рудре суть науки о светилах в четыре лакха». Хари сказал: «Криттики — чьё божество Агни, Рохини указаны Брахмы, Илвалы — Сомы, а Ардра названа Рудровой. Пунарвасу — Адити, Тишья — чьё божество Наставник, Ашлеши — божество змиев, Магхи — отцов. Пурвапхальгуни — Бхаги, а Уттара — Арьямана; Хаста — Савитара, Читра — назван Тваштар. Свати — чьё божество Ваю: так возвещено созвездие. Вишакха — божества Индра и Агни, о Носящий знак быка. Анурадха — созвездие Митрово, Джьештха — Шакрово; Мула названа знающими той, чьё божество Ниррити. Пурвашадхи — Вод, Уттара — Вишведевов; Абхиджит назван Брахмовым, Шравана указана Вишнувой. Дхаништха называется мудрыми Васавовой, а Шатабхиша, о Шива, — Варунино созвездие. Пурвабхадрапада — Аджи, Уттара — Ахирбудхньи; Ревати — Пушаново созвездие, Ашваюдж — чьё божество Ашвины, Бхарани — созвездие Ямино. Таковы названы божества созвездий. Брахмани пребывает на востоке в первый и девятый лунные дни».
69d5e1fcd74b · publicado 2 sept 2026, 7:20:25 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Каждому из двадцати восьми созвездий дано своё божество, и по нему судят о часе. Небо здесь не карта, а перечень имён, у каждого своя воля.
Среди божеств есть Ниррити — гибель, и Яма — смерть. Дурные покровители названы наравне с благими, без предостережения.
Суть науки о светилах умещена, по её же словам, в четыреста тысяч стихов. Названо это «сутью».