अस्मानेष व्रजेत्सस्यादृक्साम स च गच्छति । कुटीच्छाया तथा छाया सन्धयो ऽन्ये तथेदृशाः
समासाः षट् समाख्याताः स द्विजः कर्मधारयः । द्विगुस्त्रिवेदी ग्रामश्च अयं तत्पुरुषः स्मृतः
तत्कृतश्च तदर्थश्च वृकभीतिश्च यद्धनम् । ज्ञानदक्षेण तत्त्वज्ञो बहुव्रीहिरथाव्ययी
भावो ऽधिस्त्रि यथोक्तं तु द्वन्द्वो देवर्षिमानवाः । तद्धिताः पाण्डवः शैवो ब्राहयं च ब्रह्मतादयः
देवाग्निसखिपत्यंशुक्रोष्टुस्वायम्भुवः पिता । ना प्रशस्ताश्चरा गौर्ग्लौरबजन्ताश्च पुंस्यपि
हलन्तश्चाश्वयुक्क्ष्माभुङ्मरुत्क्रव्यान्मृगाविधः । आत्मा राजा युवा पन्थाः पूषब्रह्महणौ हली
विड्वे धा उशनानड्वान्मधुलिट् काष्ठतट् तथा । बनवार्यस्थिवस्तूनि जगत्सामाहनी तथा
कर्मसर्पिर्वपुस्तेज अज्झलन्ता नपुंसके । जाया जरा नदी लक्ष्मीः श्रीस्त्रीभूमिर्वधूरपि
भ्रूः पुनर्भूस्तथा धेनुः स्वसा माता च नौ स्त्रियः । वाक्स्रग्दिङ्मुत्क्रुधः प्रायो युवतिः कुकुभस्तथा
asmāneṣa vrajetsasyādṛksāma sa ca gacchati / kuṭīcchāyā tathā chāyā sandhayo 'nye tathedṛśāḥ
samāsāḥ ṣaṭ samākhyātāḥ sa dvijaḥ karmadhārayaḥ / dvigustrivedī grāmaśca ayaṃ tatpuruṣaḥ smṛtaḥ
tatkṛtaśca tadarthaśca vṛkabhītiśca yaddhanam / jñānadakṣeṇa tattvajño bahuvrīhirathāvyayī
bhāvo 'dhistri yathoktaṃ tu dvandvo devarṣimānavāḥ / taddhitāḥ pāṇḍavaḥ śaivo brāhayaṃ ca brahmatādayaḥ
devāgnisakhipatyaṃśukroṣṭusvāyambhuvaḥ pitā / nā praśastāścarā gaurglaurabajantāśca puṃsyapi
halantaścāśvayukkṣmābhuṅmarutkravyānmṛgāvidhaḥ / ātmā rājā yuvā panthāḥ pūṣabrahmahaṇau halī
viḍve dhā uśanānaḍvānmadhuliṭ kāṣṭhataṭ tathā / banavāryasthivastūni jagatsāmāhanī tathā
karmasarpirvapusteja ajjhalantā napuṃsake / jāyā jarā nadī lakṣmīḥ śrīstrībhūmirvadhūrapi
bhrūḥ punarbhūstathā dhenuḥ svasā mātā ca nau striyaḥ / vāksragdiṅmutkrudhaḥ prāyo yuvatiḥ kukubhastathā
«Нас да идёт этот», сасьяд, рик-сама, «он идёт», кутиччхая и чхая; и иные сандхи таковы же. Сложных слов названо шесть: «он дважды рождённый» — кармадхарая; двигу — триведи; грама — это татпуруша; им сделанное, для того, страх волка, чьё богатство, искусный в знании, знающий истину — бахуврихи, затем авьяибхава: бхава, адхистри — как сказано; двандва — боги, риши и люди. Таддхиты: Пандава, шайва, брахма, брахмата и прочие. Дева, агни, сакхи, пати, амшу, кроштри, сваямбхува, отец, на, прашаста, чара, гаус, глаус и оканчивающиеся на аб — в мужском роде; так же оканчивающиеся на согласный: ашваюдж, кшмабхудж, марут, кравьяд, мригавидха, атман, раджан, юван, пантхан, пушан, брахмахан, халин. Виш, ве, дха, Ушанас, анадван, мадхулих, каштхатат; ванавари, астхи, васту, джагат, саман и ахан; карман, сарпис, вапус, теджас — оканчивающиеся на гласный и на согласный в среднем роде. Джая, джара, нади, Лакшми, Шри, стри, бхуми, вадху, бхру, пунарбху, дхену, сваса, мать и нау — женского рода; вач, срадж, диш, мут, крудх большей частью, юная и какубх.
89f8e54b30bb · publicado 2 sept 2026, 19:54:14 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Шесть видов сложных слов названы и тут же показаны примерами. Определение и образец идут парой, и одно без другого не даётся.
Слова разобраны по родам и по окончанию — на гласный или согласный. Два признака перекрещиваются, и это и есть вся разметка склонения.
Среди примеров стоят имена богов и понятия рядом со словами вроде «кость», «вещь», «корова». Свод берёт что придётся: важно окончание, а не предмет.