Harivaṃśa
Рождение и царское посвящение СомыHV 20.37-48
104 / 607
Harivaṃśa · HV 20.37-48
Devanāgarī

ताम् अन्तःप्रसवां दृष्ट्वा विप्रः प्राह बृहस्पतिः मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथं चन ॥
अयोनाव् असृजत्तं तु कुमारं दस्युहन्तमम् इषीकास्तम्बम् आसाद्य ज्वलन्तम् इव पावकम् ॥
जातमात्रः स भगवान् देवानाम् आक्षिपद् वपुः ततः संशयम् आपन्नास् ताराम् अकथयन् सुराः ॥
सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः पृच्छ्यमाना यदा देवैर् नाह सा साध्व् असाधु वा तदा तां शप्तुम् आरब्धः कुमारो दस्युहन्तमः ॥
तं निवार्य ततो ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् यद् अत्र तथ्यं तद् ब्रूहि तारे कस्य सुतो ह्य् अयम् ॥
सा प्राञ्जलिर् उवाचेदं ब्रह्माणं वरदं प्रभुम् सोमस्येति महात्मानं कुमारं दस्युहन्तमम् ॥
तं मूर्ध्न्य् उपाघ्राय तदा सोमो धाता प्रजापतिः बुध इत्य् अकरोन् नाम तस्य पुत्रस्य धीमतः प्रतिकूलं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः ॥
उत्पादयाम् आस तदा पुत्रं वै राजपुत्रिका तस्यापत्यं महाराजो बभूवैलः पुरूरवाः उर्वश्यां जज्ञिरे यस्य पुत्राः सप्त महात्मनः ॥
प्रसह्य धर्षितस् तत्र विवशो राजयक्ष्मणा ततो यक्ष्माभिभूतस् तु सोमः प्रक्षीणमण्डः जगाम शरणायाथ पितरं सो ऽत्रिम् एव च ॥
तस्य तत् पापशमनं चकारात्रिर् महायशाः स राजयक्ष्मणा मुक्तः श्रिया जज्वाल सर्वशः ॥
एतत् सोमस्य ते जन्म कीर्तितं कीर्तिवर्धनम् वंशम् अस्य महाराज कीर्त्यमानम् अतः शृणु ॥
धन्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुण्यं संकल्पसाधकम् सोमस्य जन्म श्रुत्वैव सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Transliteración (IAST)

tām antaḥprasavāṃ dṛṣṭvā vipraḥ prāha bṛhaspatiḥ madīyāyāṃ na te yonau garbho dhāryaḥ kathaṃ cana ||
ayonāv asṛjattaṃ tu kumāraṃ dasyuhantamam iṣīkāstambam āsādya jvalantam iva pāvakam ||
jātamātraḥ sa bhagavān devānām ākṣipad vapuḥ tataḥ saṃśayam āpannās tārām akathayan surāḥ ||
satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ pṛcchyamānā yadā devair nāha sā sādhv asādhu vā tadā tāṃ śaptum ārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ ||
taṃ nivārya tato brahmā tārāṃ papraccha saṃśayam yad atra tathyaṃ tad brūhi tāre kasya suto hy ayam ||
sā prāñjalir uvācedaṃ brahmāṇaṃ varadaṃ prabhum somasyeti mahātmānaṃ kumāraṃ dasyuhantamam ||
taṃ mūrdhny upāghrāya tadā somo dhātā prajāpatiḥ budha ity akaron nāma tasya putrasya dhīmataḥ pratikūlaṃ ca gagane samabhyuttiṣṭhate budhaḥ ||
utpādayām āsa tadā putraṃ vai rājaputrikā tasyāpatyaṃ mahārājo babhūvailaḥ purūravāḥ urvaśyāṃ jajñire yasya putrāḥ sapta mahātmanaḥ ||
prasahya dharṣitas tatra vivaśo rājayakṣmaṇā tato yakṣmābhibhūtas tu somaḥ prakṣīṇamaṇḍaḥ jagāma śaraṇāyātha pitaraṃ so 'trim eva ca ||
tasya tat pāpaśamanaṃ cakārātrir mahāyaśāḥ sa rājayakṣmaṇā muktaḥ śriyā jajvāla sarvaśaḥ ||
etat somasya te janma kīrtitaṃ kīrtivardhanam vaṃśam asya mahārāja kīrtyamānam ataḥ śṛṇu ||
dhanyam āyuṣyam ārogyaṃ puṇyaṃ saṃkalpasādhakam somasya janma śrutvaiva sarvapāpaiḥ pramucyate ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
ताम् अन्तःप्रसवां दृष्ट्वाtām antaḥprasavāṃ dṛṣṭvāувидев её беременной; заметив, что она носит плод
विप्रः प्राह बृहस्पतिःvipraḥ prāha bṛhaspatiḥбрахман Брихаспати сказал; мудрец Брихаспати произнёс
मदीयायां न ते योनौmadīyāyāṃ na te yonauв моей, не твоей, утробе; в моём поле, не в твоём
गर्भो धार्यः कथं चनgarbho dhāryaḥ kathaṃ canaзародыш не должен носиться никак; плод никак не может быть выношен
अयोनाव् असृजत्तं तुayonāv asṛjattaṃ tuона родила его вне лона; она выпустила его не из утробы
कुमारं दस्युहन्तमम्kumāraṃ dasyuhantamamюношу, лучшего убийцу врагов; мальчика, великого губителя разбойников
इषीकास्तम्बम् आसाद्यiṣīkāstambam āsādyaдостигнув пучка тростника; придя к стеблям ишики
ज्वलन्तम् इव पावकम्jvalantam iva pāvakamсияющего как огонь; горящего словно пламя
जातमात्रः स भगवान्jātamātraḥ sa bhagavānтолько родившись, тот блаженный; сразу после рождения владыка
देवानाम् आक्षिपद् वपुःdevānām ākṣipad vapuḥпоражал облик богов; ослепил тела девов
ततः संशयम् आपन्नास्tataḥ saṃśayam āpannāsзатем, впав в сомнение; после этого охваченные сомнением
ताराम् अकथयन् सुराःtārām akathayan surāḥбоги сказали Таре; суры обратились к Таре
सत्यं ब्रूहि सुतः कस्यsatyaṃ brūhi sutaḥ kasyaправду скажи: чей сын; говори истину, чей это сын
सोमस्याथ बृहस्पतेःsomasyātha bṛhaspateḥСомы или Брихаспати; Сомы ли, или Брихаспати
पृच्छ्यमाना यदा देवैर्pṛcchyamānā yadā devairкогда её спрашивали боги; когда девы вопрошали её
नाह सा साध्व् असाधु वाnāha sā sādhv asādhu vāона не сказала ни верно, ни неверно; она не ответила ни хорошо, ни плохо
तदा तां शप्तुम् आरब्धःtadā tāṃ śaptum ārabdhaḥтогда её проклясть начал; в ту пору стал проклинать её
कुमारो दस्युहन्तमःkumāro dasyuhantamaḥцаревич, лучший убийца врагов; юноша, великий губитель разбойников
तं निवार्य ततो ब्रह्माtaṃ nivārya tato brahmāзатем Брахма удержал его; после этого Брахма остановил его
तारां पप्रच्छ संशयम्tārāṃ papraccha saṃśayamи спросил Тару о сомнении; вопросил Тару о неясности
यद् अत्र तथ्यं तद् ब्रूहिyad atra tathyaṃ tad brūhiчто здесь истинно, то скажи; говори, что здесь правда
तारे कस्य सुतो ह्य् अयम्tāre kasya suto hy ayamТара, чей сын ведь этот; о Тара, чей это сын
सा प्राञ्जलिर् उवाचेदंsā prāñjalir uvācedaṃона со сложенными ладонями сказала это; она, сложив руки, произнесла
ब्रह्माणं वरदं प्रभुम्brahmāṇaṃ varadaṃ prabhumБрахме, дарующему дары господу; владыке Брахме, подателю милостей
सोमस्येति महात्मानंsomasyeti mahātmānaṃСомы, так великодушного; это сын Сомы, сказала о великом
कुमारं दस्युहन्तमम्kumāraṃ dasyuhantamamюношу, лучшего убийцу врагов; царевича, губителя разбойников
तं मूर्ध्न्य् उपाघ्राय तदाtaṃ mūrdhny upāghrāya tadāпонюхав его в голову тогда; поцеловав его в макушку тогда
सोमो धाता प्रजापतिःsomo dhātā prajāpatiḥСома, Дхата, Праджапати; Сома, устроитель Праджапати
बुध इत्य् अकरोन् नामbudha ity akaron nāmaон сделал имя Будха; он дал имя Будха
तस्य पुत्रस्य धीमतःtasya putrasya dhīmataḥэтому разумному сыну; его мудрому сыну
प्रतिकूलं च गगनेpratikūlaṃ ca gaganeи противно в небе; в противоположном направлении в небесах
समभ्युत्तिष्ठते बुधःsamabhyuttiṣṭhate budhaḥподнимается Будха; восходит Будха
उत्पादयाम् आस तदाutpādayām āsa tadāпроизвела тогда; родила тогда
पुत्रं वै राजपुत्रिकाputraṃ vai rājaputrikāсына царевна; именно сына, царская дочь
तस्यापत्यं महाराजोtasyāpatyaṃ mahārājoего потомком великий царь; от него произошёл махараджа
बभूवैलः पुरूरवाःbabhūvailaḥ purūravāḥстал Айла Пуруравас; появился Пуруравас Айла
उर्वश्यां जज्ञिरे यस्यurvaśyāṃ jajñire yasyaот Урваши у него родились; в Урваши появились у него
पुत्राः सप्त महात्मनःputrāḥ sapta mahātmanaḥсемь великодушных сыновей; семеро сыновей-махатм
प्रसह्य धर्षितस् तत्रprasahya dharṣitas tatraнасильно поражённый там; там силой униженный
विवशो राजयक्ष्मणाvivaśo rājayakṣmaṇāбеспомощный из-за царской чахотки; подчинённый раджаякшмой
ततो यक्ष्माभिभूतस् तुtato yakṣmābhibhūtas tuзатем Сома, поражённый чахоткой; после этого, охваченный болезнью
सोमः प्रक्षीणमण्डःsomaḥ prakṣīṇamaṇḍaḥСома с истощённым диском; Луна с ослабленным кругом
जगाम शरणायाथjagāma śaraṇāyāthaзатем пошёл за прибежищем; после этого обратился к защите
पितरं सो ऽत्रिम् एव चpitaraṃ so 'trim eva caк отцу, именно Атри; к своему отцу Атри
तस्य तत् पापशमनंtasya tat pāpaśamanaṃто умиротворение его греха; это устранение его проступка
चकारात्रिर् महायशाःcakārātrir mahāyaśāḥсовершил великославный Атри; сделал знаменитый Атри
स राजयक्ष्मणा मुक्तःsa rājayakṣmaṇā muktaḥон был освобождён от царской чахотки; избавился от раджаякшмы
श्रिया जज्वाल सर्वशःśriyā jajvāla sarvaśaḥполностью засиял красотой; заблистал всей славой
एतत् सोमस्य ते जन्मetat somasya te janmaэто рождение Сомы тебе; таково рождение Сомы для тебя
कीर्तितं कीर्तिवर्धनम्kīrtitaṃ kīrtivardhanamрассказано, умножающее славу; поведано, приращающее известность
वंशम् अस्य महाराजvaṃśam asya mahārājaего род, великий царь; линию этого, государь
कीर्त्यमानम् अतः शृणुkīrtyamānam ataḥ śṛṇuотсюда перечисляемый слушай; теперь выслушай воспеваемую
धन्यम् आयुष्यम् आरोग्यंdhanyam āyuṣyam ārogyaṃблагословенное, дающее жизнь и здоровье; счастливое, продляющее жизнь и здоровье
पुण्यं संकल्पसाधकम्puṇyaṃ saṃkalpasādhakamсвятое, исполняющее намерение; благое, осуществляющее замысел
सोमस्य जन्म श्रुत्वैवsomasya janma śrutvaivaуслышав само рождение Сомы; лишь выслушав появление Сомы
सर्वपापैः प्रमुच्यतेsarvapāpaiḥ pramucyateосвобождается от всех грехов; избавляется от всех проступков
Traducción

«Увидев, что Тара беременна, брахман Брихаспати сказал: “В моём поле, а не в твоём, этот плод никак не должен вынашиваться”. Тогда она родила этого юношу, великого губителя врагов, вне лона, возле пучка тростника, сияющего словно огонь. Едва родившись, блаженный младенец затмил облик богов, и тогда суры, охваченные сомнением, обратились к Таре: “Скажи правду: чей это сын — Сомы или Брихаспати?” Когда боги спрашивали её, она не сказала ни доброго, ни дурного; тогда юноша, лучший губитель врагов, уже начал проклинать её. Брахма удержал его и спросил Тару, чтобы разрешить сомнение: “Скажи, что здесь истина, о Тара: чей это сын?” Она со сложенными ладонями сказала владыке Брахме, дарующему дары: “Сомы”, — назвав так великодушного юношу, лучшего губителя врагов. Тогда Сома, Дхата-Праджапати, вдохнул запах его макушки и дал этому мудрому сыну имя Будха; Будха восходит в небе особым, обратным движением. Позднее царевна родила ему сына, и его потомком стал великий царь Айла Пуруравас, у которого от Урваши родились семь великодушных сыновей. Затем Сома, силой поражённый и подчинённый царской чахотке, с истощённым диском пошёл за прибежищем к своему отцу Атри. Великославный Атри совершил очищение от его греха, и Сома, освобождённый от царской чахотки, снова засиял всей красотой. Так тебе рассказано рождение Сомы, умножающее славу. Теперь, великий царь, слушай его род. Рассказ о рождении Сомы благословенен, продлевает жизнь, даёт здоровье, свят и исполняет намерение; услышав одно лишь рождение Сомы, человек освобождается от всех грехов».

Versión

fb1d00b11fc8 · publicado 22 jun 2026, 3:30:45 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con