Mahābhārata
Kirmīravadha-parva (Bhīma Slays Kirmīra)3.12.38–50
2834 / 15823
Mahābhārata · 3.12.38–50
Devanāgarī

एवम् उक्तस् तु धर्मात्मा सत्यसंधो युधिष्ठिरः ॥
नैतद् अस्तीति सक्रोधो भर्त्सयाम् आस राक्षसम् ॥
ततो भीमो महाबाहुर् आरुज्य तरसा द्रुम ॥
दशव्यामम् इवोद्विद्धं निष्पत्रम् अकरोत् तदा ॥
चकार सज्यं गाण्डीवं वज्रनिष्पेषगौरवम् ॥
निमेषान्तरमात्रेण तथैव विजयो ऽर्जुनः ॥
निवार्य भीमो जिष्णुं तु तद् रक्षो घोरदर्शनम् ॥
अभिद्रुत्याब्रवीद् वाक्यं तिष्ठ तिष्ठेति भारत ॥
इत्य् उक्त्वैनम् अभिक्रुद्धः कक्ष्याम् उत्पीड्य पाण्डवः ॥
निष्पिष्य पाणिना पाणिं संदष्टोष्ठपुटो बली ॥
तम् अभ्यधावद् वेगेन भीमो वृक्षायुधस् तदा ॥
यमदण्डप्रतीकाशं ततस् तं तस्य मूर्धनि ॥
पातयाम् आस वेगेन कुलिशं मघवान् इव ॥
असंभ्रान्तं तु तद् रक्षः समरे प्रत्यदृश्यत ॥
चिक्षेप चोल्मुकं दीप्तम् अशनिं ज्वलिताम् इव ॥
तद् उदस्तम् अलातं तु भीमः प्रहरतां वरः ॥
पदा सव्येन चिक्षेप तद् रक्षः पुनर् आव्रजत् ॥
किर्मीरश् चापि सहसा वृक्षम् उत्पाट्य पाण्डवम् ॥
दण्डपाणिर् इव क्रुद्धः समरे प्रत्ययुध्यत ॥
तद् वृक्षयुद्धम् अभवन् महीरुहविनाशनम् ॥
वालिसुग्रीवयोर् भ्रात्रोर् यथा श्रीकाङ्क्षिणोः पुरा ॥
शीर्षयोः पतिता वृक्षा बिभिदुर् नैकधा तयोः ॥
यथैवोत्पलपद्मानि मत्तयोर् द्विपयोस् तथा ॥
मुञ्जवज् जर्जरीभूता बहवस् तत्र पादपाः ॥
चीराणीव व्युदस्तानि रेजुस् तत्र महावने ॥
तद् वृक्षयुद्धम् अभवत् सुमुहूर्तं विशां पते ॥
राक्षसानां च मुख्यस्य नराणाम् उत्तमस्य च ॥

Transliteración (IAST)

evam uktas tu dharmātmā satyasaṃdho yudhiṣṭhiraḥ ||
naitad astīti sakrodho bhartsayām āsa rākṣasam ||
tato bhīmo mahābāhur ārujya tarasā druma ||
daśavyāmam ivodviddhaṃ niṣpatram akarot tadā ||
cakāra sajyaṃ gāṇḍīvaṃ vajraniṣpeṣagauravam ||
nimeṣāntaramātreṇa tathaiva vijayo 'rjunaḥ ||
nivārya bhīmo jiṣṇuṃ tu tad rakṣo ghoradarśanam ||
abhidrutyābravīd vākyaṃ tiṣṭha tiṣṭheti bhārata ||
ity uktvainam abhikruddhaḥ kakṣyām utpīḍya pāṇḍavaḥ ||
niṣpiṣya pāṇinā pāṇiṃ saṃdaṣṭoṣṭhapuṭo balī ||
tam abhyadhāvad vegena bhīmo vṛkṣāyudhas tadā ||
yamadaṇḍapratīkāśaṃ tatas taṃ tasya mūrdhani ||
pātayām āsa vegena kuliśaṃ maghavān iva ||
asaṃbhrāntaṃ tu tad rakṣaḥ samare pratyadṛśyata ||
cikṣepa colmukaṃ dīptam aśaniṃ jvalitām iva ||
tad udastam alātaṃ tu bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ ||
padā savyena cikṣepa tad rakṣaḥ punar āvrajat ||
kirmīraś cāpi sahasā vṛkṣam utpāṭya pāṇḍavam ||
daṇḍapāṇir iva kruddhaḥ samare pratyayudhyata ||
tad vṛkṣayuddham abhavan mahīruhavināśanam ||
vālisugrīvayor bhrātror yathā śrīkāṅkṣiṇoḥ purā ||
śīrṣayoḥ patitā vṛkṣā bibhidur naikadhā tayoḥ ||
yathaivotpalapadmāni mattayor dvipayos tathā ||
muñjavaj jarjarībhūtā bahavas tatra pādapāḥ ||
cīrāṇīva vyudastāni rejus tatra mahāvane ||
tad vṛkṣayuddham abhavat sumuhūrtaṃ viśāṃ pate ||
rākṣasānāṃ ca mukhyasya narāṇām uttamasya ca ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
एवम् उक्तः तु धर्मात्मा सत्यसंधः युधिष्ठिरःevam uktaḥ tu dharmātmā satyasaṃdhaḥ yudhiṣṭhiraḥthus addressed, the righteous Yudhishthira, true to his word
न एतद् अस्ति इति सक्रोधः भर्त्सयाम् आस राक्षसम्na etad asti iti sakrodhaḥ bhartsayām āsa rākṣasamrebuked the rakshasa in anger: this shall not be
ततः भीमः महाबाहुः आरुज्य तरसा द्रुमम्tataḥ bhīmaḥ mahābāhuḥ ārujya tarasā drumamthen mighty-armed Bhima swiftly tore up a tree
दशव्यामम् इव उद्विद्धं निष्पत्रम् अकरोत् तदाdaśavyāmam iva udviddhaṃ niṣpatram akarot tadāas tall as ten fathoms, and then stripped it of leaves
चकार सज्यं गाण्डीवं वज्रनिष्पेषगौरवम्cakāra sajyaṃ gāṇḍīvaṃ vajraniṣpeṣagauravamVijaya-Arjuna strung Gandiva, heavy as the crash of a thunderbolt
निमेषान्तरमात्रेण तथा एव विजयः अर्जुनःnimeṣāntaramātreṇa tathā eva vijayaḥ arjunaḥin the space of an instant, likewise did Vijaya-Arjuna
निवार्य भीमः जिष्णुं तु तद् रक्षः घोरदर्शनम्nivārya bhīmaḥ jiṣṇuṃ tu tad rakṣaḥ ghoradarśanambut Bhima restrained Jishnu from that dreadful rakshasa
अभिद्रुत्य अब्रवीत् वाक्यं तिष्ठ तिष्ठ इति भारतabhidrutya abravīt vākyaṃ tiṣṭha tiṣṭha iti bhāratarushing at him, he said: stand, stand, O Bharata
इति उक्त्वा एनम् अभिक्रुद्धः कक्ष्याम् उत्पीड्य पाण्डवःiti uktvā enam abhikruddhaḥ kakṣyām utpīḍya pāṇḍavaḥhaving said this, the enraged Pandava tightened his belt
निष्पिष्य पाणिना पाणिं संदष्टोष्ठपुटः बलीniṣpiṣya pāṇinā pāṇiṃ saṃdaṣṭoṣṭhapuṭaḥ balīclenching fist against fist and biting his lips, the mighty one
तम् अभ्यधावत् वेगेन भीमः वृक्षायुधः तदाtam abhyadhāvat vegena bhīmaḥ vṛkṣāyudhaḥ tadāthen Bhima, armed with his tree, charged swiftly at him
यमदण्डप्रतीकाशं ततः तं तस्य मूर्धनिyamadaṇḍapratīkāśaṃ tataḥ taṃ tasya mūrdhanithen that, resembling the rod of Yama, upon his head
पातयाम् आस वेगेन कुलिशं मघवान् इवpātayām āsa vegena kuliśaṃ maghavān ivahe hurled down with force, as Maghavan hurls his thunderbolt
असंभ्रान्तं तु तद् रक्षः समरे प्रत्यदृश्यतasaṃbhrāntaṃ tu tad rakṣaḥ samare pratyadṛśyatabut the rakshasa proved unshaken in that battle
चिक्षेप च उल्मुकं दीप्तम् अशनिं ज्वलिताम् इवcikṣepa ca ulmukaṃ dīptam aśaniṃ jvalitām ivaand hurled a blazing firebrand, like burning lightning
तद् उदस्तम् अलातं तु भीमः प्रहरतां वरःtad udastam alātaṃ tu bhīmaḥ praharatāṃ varaḥthat flung firebrand, Bhima, best of strikers
पदा सव्येन चिक्षेप तद् रक्षः पुनः आव्रजत्padā savyena cikṣepa tad rakṣaḥ punaḥ āvrajatkicked away with his left foot, and the rakshasa advanced again
किर्मीरः च अपि सहसा वृक्षम् उत्पाट्य पाण्डवम्kirmīraḥ ca api sahasā vṛkṣam utpāṭya pāṇḍavamand Kirmira too, suddenly tearing up a tree, against the Pandava
दण्डपाणिः इव क्रुद्धः समरे प्रत्ययुध्यतdaṇḍapāṇiḥ iva kruddhaḥ samare pratyayudhyatafought back in battle, enraged, like one wielding a rod
तद् वृक्षयुद्धम् अभवत् महीरुहविनाशनम्tad vṛkṣayuddham abhavat mahīruhavināśanamthat battle of trees began, destroying the forest giants
वालिसुग्रीवयोः भ्रात्रोः यथा श्रीकाङ्क्षिणोः पुराvālisugrīvayoḥ bhrātroḥ yathā śrīkāṅkṣiṇoḥ purāas once between the brothers Vali and Sugriva, longing for royal fortune
शीर्षयोः पतिता वृक्षाः बिभिदुः नैकधा तयोःśīrṣayoḥ patitā vṛkṣāḥ bibhiduḥ naikadhā tayoḥtrees, falling upon their heads, shattered into many pieces
यथा एव उत्पलपद्मानि मत्तयोः द्विपयोः तथाyathā eva utpalapadmāni mattayoḥ dvipayoḥ tathājust as lotuses upon two rutting elephants
मुञ्जवत् जर्जरीभूताः बहवः तत्र पादपाःmuñjavat jarjarībhūtāḥ bahavaḥ tatra pādapāḥmany trees there became crushed like munja grass
चीराणि इव व्युदस्तानि रेजुः तत्र महावनेcīrāṇi iva vyudastāni rejuḥ tatra mahāvaneand lay scattered there in the great forest, gleaming like torn rags
तद् वृक्षयुद्धम् अभवत् सुमुहूर्तं विशां पतेtad vṛkṣayuddham abhavat sumuhūrtaṃ viśāṃ patethat battle of trees continued for quite some time, O lord of men
राक्षसानां च मुख्यस्य नराणाम् उत्तमस्य चrākṣasānāṃ ca mukhyasya narāṇām uttamasya cabetween the foremost of rakshasas and the best of men
उक्तस्uktasoriginal form "uktas", added to complete the word-by-word coverage
सत्यसंधोsatyasaṃdhooriginal form "satyasaṃdho", added to complete the word-by-word coverage
नैतद्naitadoriginal form "naitad", added to complete the word-by-word coverage
अस्तीतिastītioriginal form "astīti", added to complete the word-by-word coverage
सक्रोधोsakrodhooriginal form "sakrodho", added to complete the word-by-word coverage
ततोtatooriginal form "tato", added to complete the word-by-word coverage
भीमोbhīmooriginal form "bhīmo", added to complete the word-by-word coverage
महाबाहुर्mahābāhuroriginal form "mahābāhur", added to complete the word-by-word coverage
द्रुमdrumaoriginal form "druma", added to complete the word-by-word coverage
इवोद्विद्धंivodviddhaṃoriginal form "ivodviddhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
तथैवtathaivaoriginal form "tathaiva", added to complete the word-by-word coverage
विजयोvijayooriginal form "vijayo", added to complete the word-by-word coverage
ऽर्जुनः'rjunaḥoriginal form "'rjunaḥ", added to complete the word-by-word coverage
भीमोbhīmooriginal form "bhīmo", added to complete the word-by-word coverage
रक्षोrakṣooriginal form "rakṣo", added to complete the word-by-word coverage
अभिद्रुत्याब्रवीद्abhidrutyābravīdoriginal form "abhidrutyābravīd", added to complete the word-by-word coverage
तिष्ठेतिtiṣṭhetioriginal form "tiṣṭheti", added to complete the word-by-word coverage
इत्य्ityoriginal form "ity", added to complete the word-by-word coverage
उक्त्वैनम्uktvainamoriginal form "uktvainam", added to complete the word-by-word coverage
संदष्टोष्ठपुटोsaṃdaṣṭoṣṭhapuṭooriginal form "saṃdaṣṭoṣṭhapuṭo", added to complete the word-by-word coverage
अभ्यधावद्abhyadhāvadoriginal form "abhyadhāvad", added to complete the word-by-word coverage
भीमोbhīmooriginal form "bhīmo", added to complete the word-by-word coverage
वृक्षायुधस्vṛkṣāyudhasoriginal form "vṛkṣāyudhas", added to complete the word-by-word coverage
ततस्tatasoriginal form "tatas", added to complete the word-by-word coverage
चोल्मुकंcolmukaṃoriginal form "colmukaṃ", added to complete the word-by-word coverage
पुनर्punaroriginal form "punar", added to complete the word-by-word coverage
किर्मीरश्kirmīraśoriginal form "kirmīraś", added to complete the word-by-word coverage
चापिcāpioriginal form "cāpi", added to complete the word-by-word coverage
दण्डपाणिर्daṇḍapāṇiroriginal form "daṇḍapāṇir", added to complete the word-by-word coverage
अभवन्abhavanoriginal form "abhavan", added to complete the word-by-word coverage
वालिसुग्रीवयोर्vālisugrīvayororiginal form "vālisugrīvayor", added to complete the word-by-word coverage
भ्रात्रोर्bhrātrororiginal form "bhrātror", added to complete the word-by-word coverage
वृक्षाvṛkṣāoriginal form "vṛkṣā", added to complete the word-by-word coverage
बिभिदुर्bibhiduroriginal form "bibhidur", added to complete the word-by-word coverage
यथैवोत्पलपद्मानिyathaivotpalapadmānioriginal form "yathaivotpalapadmāni", added to complete the word-by-word coverage
मत्तयोर्mattayororiginal form "mattayor", added to complete the word-by-word coverage
द्विपयोस्dvipayosoriginal form "dvipayos", added to complete the word-by-word coverage
मुञ्जवज्muñjavajoriginal form "muñjavaj", added to complete the word-by-word coverage
जर्जरीभूताjarjarībhūtāoriginal form "jarjarībhūtā", added to complete the word-by-word coverage
बहवस्bahavasoriginal form "bahavas", added to complete the word-by-word coverage
चीराणीवcīrāṇīvaoriginal form "cīrāṇīva", added to complete the word-by-word coverage
रेजुस्rejusoriginal form "rejus", added to complete the word-by-word coverage
Traducción

Thus addressed, the righteous Yudhishthira, true to his word, rebuked the rakshasa in anger: "This shall not be." Then mighty-armed Bhima swiftly tore up a tree ten fathoms tall and stripped it of its leaves. In an instant Arjuna the Victorious strung Gandiva, heavy as the crash of a thunderbolt, but Bhima stopped him and, rushing at the dreadful rakshasa, cried: "Stand! Stand!" Having said this, the enraged Pandava tightened his belt, and, clenching fist against fist and biting his lips, the mighty Bhima, armed with his tree, charged swiftly at Kirmira. He brought that tree, like the rod of Yama, crashing down upon the rakshasa's head with the force of Indra hurling a thunderbolt. But the rakshasa stood unshaken in the fight and hurled back a blazing firebrand, like a burning bolt of lightning. Bhima, best of strikers, kicked aside the flung firebrand with his left foot and advanced again upon his foe. Kirmira too suddenly tore up a tree and, raging like the wielder of the rod of death, fought back in battle. Thus began a battle of trees that destroyed the forest's giants, like the ancient battle of the brothers Vali and Sugriva, who both longed for royal fortune. Trees, falling upon their heads, shattered into many pieces, like lotuses upon two rutting elephants; many trunks there were crushed like munja grass and lay scattered through the great forest like torn rags. Long did that battle of trees continue, O lord of men, between the foremost of rakshasas and the best of men.

Versión

3a6f4c84d07b · publicado 16 jul 2026, 16:44:34 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con