Mahābhārata
Pradyumna-sārathi-saṃvāda-parva (Pradyumna's Dispute with His Charioteer)3.19.24–33
2868 / 15823
Mahābhārata · 3.19.24–33
Devanāgarī

भारं हि मयि संन्यस्य यातो मधुनिहा हरिः ॥
यज्ञं भरतसिंहस्य पार्थस्यामिततेजसः ॥
कृतवर्मा मया वीरो निर्यास्यन्न् एव वारितः ॥
शाल्वं निवारयिष्ये ऽहं तिष्ठ त्वम् इति सूतज ॥
स च संभावयन् मां वै निवृत्तो हृदिकात्मजः ॥
तं समेत्य रणं त्यक्त्वा किं वक्ष्यामि महारथम् ॥
उपयातं दुराधर्षं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥
पुरुषं पुण्डरीकाक्षं किं वक्ष्यामि महाभुजम् ॥
सात्यकिं बलदेवं च ये चान्ये ऽन्धकवृष्णयः ॥
मया स्पर्धन्ति सततं किं नु वक्ष्यामि तान् अहम् ॥
त्यक्त्वा रणम् इमं सौते पृष्ठतो ऽभ्याहतः शरैः ॥
त्वयापनीतो विवशो न जीवेयं कथं चन ॥
स निवर्त रथेनाशु पुनर् दारुकनन्दन ॥
न चैतद् एवं कर्तव्यम् अथापत्सु कथं चन ॥
न जीवितम् अहं सौते बहु मन्ये कदा चन ॥
अपयातो रणाद् भीतः पृष्ठतो ऽभ्याहतः शरैः ॥
कदा वा सूतपुत्र त्वं जानीषे मां भयार्दितम् ॥
अपयातं रणं हित्वा यथा कापुरुषं तथा ॥
न युक्तं भवता त्यक्तुं संग्रामं दारुकात्मज ॥
मयि युद्धार्थिनि भृशं स त्वं याहि यतो रणम् ॥

Transliteración (IAST)

bhāraṃ hi mayi saṃnyasya yāto madhunihā hariḥ ||
yajñaṃ bharatasiṃhasya pārthasyāmitatejasaḥ ||
kṛtavarmā mayā vīro niryāsyann eva vāritaḥ ||
śālvaṃ nivārayiṣye 'haṃ tiṣṭha tvam iti sūtaja ||
sa ca saṃbhāvayan māṃ vai nivṛtto hṛdikātmajaḥ ||
taṃ sametya raṇaṃ tyaktvā kiṃ vakṣyāmi mahāratham ||
upayātaṃ durādharṣaṃ śaṅkhacakragadādharam ||
puruṣaṃ puṇḍarīkākṣaṃ kiṃ vakṣyāmi mahābhujam ||
sātyakiṃ baladevaṃ ca ye cānye 'ndhakavṛṣṇayaḥ ||
mayā spardhanti satataṃ kiṃ nu vakṣyāmi tān aham ||
tyaktvā raṇam imaṃ saute pṛṣṭhato 'bhyāhataḥ śaraiḥ ||
tvayāpanīto vivaśo na jīveyaṃ kathaṃ cana ||
sa nivarta rathenāśu punar dārukanandana ||
na caitad evaṃ kartavyam athāpatsu kathaṃ cana ||
na jīvitam ahaṃ saute bahu manye kadā cana ||
apayāto raṇād bhītaḥ pṛṣṭhato 'bhyāhataḥ śaraiḥ ||
kadā vā sūtaputra tvaṃ jānīṣe māṃ bhayārditam ||
apayātaṃ raṇaṃ hitvā yathā kāpuruṣaṃ tathā ||
na yuktaṃ bhavatā tyaktuṃ saṃgrāmaṃ dārukātmaja ||
mayi yuddhārthini bhṛśaṃ sa tvaṃ yāhi yato raṇam ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
भारं हि मयि संन्यस्य यातः मधुनिहा हरिःbhāraṃ hi mayi saṃnyasya yātaḥ madhunihā hariḥfor Hari, slayer of Madhu, having placed the burden on me, has gone
यज्ञं भरतसिंहस्य पार्थस्य अमिततेजसःyajñaṃ bharatasiṃhasya pārthasya amitatejasaḥto the sacrifice of the lion of the Bharatas, the Partha of measureless splendor
कृतवर्मा मया वीरः निर्यास्यन् एव वारितःkṛtavarmā mayā vīraḥ niryāsyan eva vāritaḥthe hero Kritavarman, already setting out, was stopped by me
शाल्वं निवारयिष्ये अहम् तिष्ठ त्वम् इति सूतजśālvaṃ nivārayiṣye aham tiṣṭha tvam iti sūtajaI will hold back Shalva myself — stay here, I told him, O son of the suta
स च संभावयन् मां वै निवृत्तः हृदिकात्मजःsa ca saṃbhāvayan māṃ vai nivṛttaḥ hṛdikātmajaḥand he, the son of Hridika, honoring me, turned back
तं समेत्य रणं त्यक्त्वा किं वक्ष्यामि महारथम्taṃ sametya raṇaṃ tyaktvā kiṃ vakṣyāmi mahārathamwhat shall I say to that great charioteer, having met him after abandoning the battle
उपयातं दुराधर्षं शङ्खचक्रगदाधरम्upayātaṃ durādharṣaṃ śaṅkhacakragadādharamwhen the unassailable bearer of the conch, discus, and mace arrives
पुरुषं पुण्डरीकाक्षं किं वक्ष्यामि महाभुजम्puruṣaṃ puṇḍarīkākṣaṃ kiṃ vakṣyāmi mahābhujamthe lotus-eyed Man, mighty-armed, what shall I say to him
सात्यकिं बलदेवं च ये च अन्ये अन्धकवृष्णयःsātyakiṃ baladevaṃ ca ye ca anye andhakavṛṣṇayaḥto Satyaki, to Baladeva, and to the other Andhakas and Vrishnis
मया स्पर्धन्ति सततं किं नु वक्ष्यामि तान् अहम्mayā spardhanti satataṃ kiṃ nu vakṣyāmi tān ahamwho ever vie with me, what indeed shall I say to them
त्यक्त्वा रणम् इमम् सौते पृष्ठतः अभ्याहतः शरैःtyaktvā raṇam imam saute pṛṣṭhataḥ abhyāhataḥ śaraiḥhaving abandoned this battle, O suta, struck by arrows in the back
त्वया अपनीतः विवशः न जीवेयम् कथं चनtvayā apanītaḥ vivaśaḥ na jīveyam kathaṃ canacarried off by you against my will, I could not live at all
स निवर्त रथेन आशु पुनः दारुकनन्दनsa nivarta rathena āśu punaḥ dārukanandanaso turn the chariot back at once again, son of Daruka
न च एतत् एवं कर्तव्यम् अथ आपत्सु कथं चनna ca etat evaṃ kartavyam atha āpatsu kathaṃ canaand this should never be done, even in times of calamity
न जीवितम् अहम् सौते बहु मन्ये कदा चनna jīvitam aham saute bahu manye kadā canaI never hold life very dear, O suta
अपयातः रणात् भीतः पृष्ठतः अभ्याहतः शरैःapayātaḥ raṇāt bhītaḥ pṛṣṭhataḥ abhyāhataḥ śaraiḥif I had fled the battle in fear, struck by arrows in the back
कदा वा सूतपुत्र त्वम् जानीषे मां भयार्दितम्kadā vā sūtaputra tvam jānīṣe māṃ bhayārditamwhen have you ever known me, son of a suta, stricken with fear
अपयातं रणं हित्वा यथा कापुरुषं तथाapayātaṃ raṇaṃ hitvā yathā kāpuruṣaṃ tathāfled and abandoned the battle, like a base man
न युक्तं भवता त्यक्तुं संग्रामं दारुकात्मजna yuktaṃ bhavatā tyaktuṃ saṃgrāmaṃ dārukātmajait is not fitting for you to abandon the fight, son of Daruka
मयि युद्धार्थिनि भृशं स त्वं याहि यतः रणम्mayi yuddhārthini bhṛśaṃ sa tvaṃ yāhi yataḥ raṇamwhen I ardently desire battle; so go where the battle is
यातोyātooriginal form “yāto”, added to complete the word-by-word coverage
पार्थस्यामिततेजसःpārthasyāmitatejasaḥoriginal form “pārthasyāmitatejasaḥ”, added to complete the word-by-word coverage
वीरोvīrooriginal form “vīro”, added to complete the word-by-word coverage
निर्यास्यन्न्niryāsyannoriginal form “niryāsyann”, added to complete the word-by-word coverage
ऽहं'haṃoriginal form “'haṃ”, added to complete the word-by-word coverage
निवृत्तोnivṛttooriginal form “nivṛtto”, added to complete the word-by-word coverage
चान्येcānyeoriginal form “cānye”, added to complete the word-by-word coverage
ऽन्धकवृष्णयः'ndhakavṛṣṇayaḥoriginal form “'ndhakavṛṣṇayaḥ”, added to complete the word-by-word coverage
इमंimaṃoriginal form “imaṃ”, added to complete the word-by-word coverage
पृष्ठतोpṛṣṭhatooriginal form “pṛṣṭhato”, added to complete the word-by-word coverage
ऽभ्याहतः'bhyāhataḥoriginal form “'bhyāhataḥ”, added to complete the word-by-word coverage
त्वयापनीतोtvayāpanītooriginal form “tvayāpanīto”, added to complete the word-by-word coverage
विवशोvivaśooriginal form “vivaśo”, added to complete the word-by-word coverage
जीवेयंjīveyaṃoriginal form “jīveyaṃ”, added to complete the word-by-word coverage
रथेनाशुrathenāśuoriginal form “rathenāśu”, added to complete the word-by-word coverage
पुनर्punaroriginal form “punar”, added to complete the word-by-word coverage
चैतद्caitadoriginal form “caitad”, added to complete the word-by-word coverage
अथापत्सुathāpatsuoriginal form “athāpatsu”, added to complete the word-by-word coverage
अहंahaṃoriginal form “ahaṃ”, added to complete the word-by-word coverage
अपयातोapayātooriginal form “apayāto”, added to complete the word-by-word coverage
रणाद्raṇādoriginal form “raṇād”, added to complete the word-by-word coverage
पृष्ठतोpṛṣṭhatooriginal form “pṛṣṭhato”, added to complete the word-by-word coverage
ऽभ्याहतः'bhyāhataḥoriginal form “'bhyāhataḥ”, added to complete the word-by-word coverage
त्वंtvaṃoriginal form “tvaṃ”, added to complete the word-by-word coverage
यतोyatooriginal form “yato”, added to complete the word-by-word coverage
Traducción

‘Krishna, slayer of Madhu, has gone to Yudhishthira’s sacrifice, having placed this burden on me. Kritavarman was already setting out, but I stopped him: “Stay, I shall hold Shalva back myself.” He honored me and turned back. What shall I say to him if I abandon this fight? What shall I say to the lotus-eyed Krishna, bearer of the conch, discus, and mace? What shall I say to Satyaki, Baladeva, and the other Andhakas and Vrishnis? If, abandoning this battle, I am carried off by you against my will, struck by arrows in the back, I could not live. Turn the chariot back. Even in calamity, one does not act so. I never hold life above duty; when I long for battle, drive to where the fighting is.’

Versión

a5c43111ddd4 · publicado 16 jul 2026, 16:44:35 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con