Mahābhārata
Draupadī-vākya-parva (Draupadi Awakens Yudhishthira's Anger)3.28.10-18
2898 / 15823
Mahābhārata · 3.28.10-18
Devanāgarī

इदं च शयनं दृष्ट्वा यच् चासीत् ते पुरातनम् ॥
शोचामि त्वां महाराज दुःखानर्हं सुखोचितम् ॥
दान्तं यच् च सभामध्ये आसनं रत्नभूषितम् ॥
दृष्ट्वा कुशबृसीं चेमां शोको मां रुन्धयत्य् अयम् ॥
यद् अपश्यं सभायां त्वां राजभिः परिवारितम् ॥
तच् च राजन्न् अपश्यन्त्याः का शान्तिर् हृदयस्य मे ॥
या त्वाहं चन्दनादिग्धम् अपश्यं सूर्यवर्चसम् ॥
सा त्वा पङ्कमलादिग्धं दृष्ट्वा मुह्यामि भारत ॥
या वै त्वा कौशिकैर् वस्त्रैः शुभ्रैर् बहुधनैः पुरा ॥
दृष्टवत्य् अस्मि राजेन्द्र सा त्वां पश्यामि चीरिणम् ॥
यच् च तद् रुक्मपात्रीभिर् ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः ॥
ह्रियते ते गृहाद् अन्नं संस्कृतं सार्वकामिकम् ॥
यतीनाम् अगृहाणां ते तथैव गृहमेधिनाम् ॥
दीयते भोजनं राजन्न् अतीव गुणवत् प्रभो ॥
तच् च राजन्न् अपश्यन्त्याः का शान्तिर् हृदयस्य मे ॥
यांस् ते भ्रातॄन् महाराज युवानो मृष्टकुण्डलाः ॥
अभोजयन्त मृष्टान्नैः सूदाः परमसंस्कृतैः ॥
सर्वांस् तान् अद्य पश्यामि वने वन्येन जीवतः ॥
अदुःखार्हान् मनुष्येन्द्र नोपशाम्यति मे मनः ॥

Transliteración (IAST)

idaṃ ca śayanaṃ dṛṣṭvā yac cāsīt te purātanam ||
śocāmi tvāṃ mahārāja duḥkhānarhaṃ sukhocitam ||
dāntaṃ yac ca sabhāmadhye āsanaṃ ratnabhūṣitam ||
dṛṣṭvā kuśabṛsīṃ cemāṃ śoko māṃ rundhayaty ayam ||
yad apaśyaṃ sabhāyāṃ tvāṃ rājabhiḥ parivāritam ||
tac ca rājann apaśyantyāḥ kā śāntir hṛdayasya me ||
yā tvāhaṃ candanādigdham apaśyaṃ sūryavarcasam ||
sā tvā paṅkamalādigdhaṃ dṛṣṭvā muhyāmi bhārata ||
yā vai tvā kauśikair vastraiḥ śubhrair bahudhanaiḥ purā ||
dṛṣṭavaty asmi rājendra sā tvāṃ paśyāmi cīriṇam ||
yac ca tad rukmapātrībhir brāhmaṇebhyaḥ sahasraśaḥ ||
hriyate te gṛhād annaṃ saṃskṛtaṃ sārvakāmikam ||
yatīnām agṛhāṇāṃ te tathaiva gṛhamedhinām ||
dīyate bhojanaṃ rājann atīva guṇavat prabho ||
tac ca rājann apaśyantyāḥ kā śāntir hṛdayasya me ||
yāṃs te bhrātṝn mahārāja yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ ||
abhojayanta mṛṣṭānnaiḥ sūdāḥ paramasaṃskṛtaiḥ ||
sarvāṃs tān adya paśyāmi vane vanyena jīvataḥ ||
aduḥkhārhān manuṣyendra nopaśāmyati me manaḥ ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
इदम् च शयनम् दृष्ट्वा यत् च आसीत् ते पुरातनम् शोचामि त्वाम् महाराज दुःख अनर्हम् सुखोचितम्idam ca śayanam dṛṣṭvā yat ca āsīt te purātanam śocāmi tvām mahārāja duḥkha anarham sukhocitamseeing this bed, and remembering what was yours before, I grieve for you, O great king, who deserve happiness and do not deserve sorrow
दान्तम् यत् च सभामध्ये आसनम् रत्नभूषितम् दृष्ट्वा कुशबृसीम् च इमाम् शोकः माम् रुन्धयति अयम्dāntam yat ca sabhāmadhye āsanam ratnabhūṣitam dṛṣṭvā kuśabṛsīm ca imām śokaḥ mām rundhayati ayamremembering the gem-adorned seat in the middle of the assembly, and seeing this mat of kusha grass, this grief chokes me
यत् अपश्यम् सभायाम् त्वाम् राजभिः परिवारितम् तत् च राजन् अपश्यन्त्याः का शान्तिः हृदयस्य मेyat apaśyam sabhāyām tvām rājabhiḥ parivāritam tat ca rājan apaśyantyāḥ kā śāntiḥ hṛdayasya meI saw you in the assembly, surrounded by kings; now not seeing that, O king, what peace can there be in my heart
या त्वा अहम् चन्दनादिग्धम् अपश्यम् सूर्यवर्चसम् सा त्वा पङ्कमलादिग्धम् दृष्ट्वा मुह्यामि भारतyā tvā aham candanādigdham apaśyam sūryavarcasam sā tvā paṅkamalādigdham dṛṣṭvā muhyāmi bhārataI saw you anointed with sandal paste, radiant as the sun; seeing you now smeared with mud, I am overwhelmed, O Bharata
या वै त्वा कौशिकैः वस्त्रैः शुभ्रैर् बहुधनैः पुरा दृष्टवती अस्मि राजेन्द्र सा त्वाम् पश्यामि चीरिणम्yā vai tvā kauśikaiḥ vastraiḥ śubhrair bahudhanaiḥ purā dṛṣṭavatī asmi rājendra sā tvām paśyāmi cīriṇamI once saw you, O lord of kings, in bright, costly silken garments; now I see you in bark cloth
यत् च तत् रुक्मपात्रीभिः ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः ह्रियते ते गृहात् अन्नम् संस्कृतम् सार्वकामिकम्yat ca tat rukmapātrībhiḥ brāhmaṇebhyaḥ sahasraśaḥ hriyate te gṛhāt annam saṃskṛtam sārvakāmikamand that food, prepared to satisfy every desire, was carried out by the thousands in golden vessels from your house to the brahmanas
यतीनाम् अगृहाणाम् ते तथा एव गृहमेधिनाम् दीयते भोजनम् राजन् अतीव गुणवत् प्रभोyatīnām agṛhāṇām te tathā eva gṛhamedhinām dīyate bhojanam rājan atīva guṇavat prabhoto yatis, to the homeless, and to householders alike, excellent food was given at your house, O king, O lord
तत् च राजन् अपश्यन्त्याः का शान्तिः हृदयस्य मेtat ca rājan apaśyantyāḥ kā śāntiḥ hṛdayasya meand now, not seeing that, O king, what peace can there be in my heart
यान् ते भ्रातॄन् महाराज युवानः मृष्टकुण्डलाः अभोजयन्त मृष्टान्नैः सूदाः परमसंस्कृतैःyān te bhrātṝn mahārāja yuvānaḥ mṛṣṭakuṇḍalāḥ abhojayanta mṛṣṭānnaiḥ sūdāḥ paramasaṃskṛtaiḥthose brothers of yours, O great king, young men with bright earrings, were fed choice foods by cooks of the highest skill
सर्वान् तान् अद्य पश्यामि वने वन्येन जीवतः अदुःख अर्हान् मनुष्येन्द्र न उपशाम्यति मे मनःsarvān tān adya paśyāmi vane vanyena jīvataḥ aduḥkha arhān manuṣyendra na upaśāmyati me manaḥall of them I now see in the forest, living on forest fare; they do not deserve suffering, O lord of men, and my mind finds no peace
इदंidaṃoriginal form "idaṃ", added to complete the word-by-word coverage
शयनंśayanaṃoriginal form "śayanaṃ", added to complete the word-by-word coverage
यच्yacoriginal form "yac", added to complete the word-by-word coverage
चासीत्cāsītoriginal form "cāsīt", added to complete the word-by-word coverage
त्वांtvāṃoriginal form "tvāṃ", added to complete the word-by-word coverage
दुःखानर्हंduḥkhānarhaṃoriginal form "duḥkhānarhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
दान्तंdāntaṃoriginal form "dāntaṃ", added to complete the word-by-word coverage
यच्yacoriginal form "yac", added to complete the word-by-word coverage
आसनंāsanaṃoriginal form "āsanaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कुशबृसींkuśabṛsīṃoriginal form "kuśabṛsīṃ", added to complete the word-by-word coverage
चेमांcemāṃoriginal form "cemāṃ", added to complete the word-by-word coverage
शोकोśokooriginal form "śoko", added to complete the word-by-word coverage
मांmāṃoriginal form "māṃ", added to complete the word-by-word coverage
रुन्धयत्य्rundhayatyoriginal form "rundhayaty", added to complete the word-by-word coverage
यद्yadoriginal form "yad", added to complete the word-by-word coverage
अपश्यंapaśyaṃoriginal form "apaśyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
सभायांsabhāyāṃoriginal form "sabhāyāṃ", added to complete the word-by-word coverage
त्वांtvāṃoriginal form "tvāṃ", added to complete the word-by-word coverage
तच्tacoriginal form "tac", added to complete the word-by-word coverage
राजन्न्rājannoriginal form "rājann", added to complete the word-by-word coverage
शान्तिर्śāntiroriginal form "śāntir", added to complete the word-by-word coverage
त्वाहंtvāhaṃoriginal form "tvāhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
अपश्यंapaśyaṃoriginal form "apaśyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
पङ्कमलादिग्धंpaṅkamalādigdhaṃoriginal form "paṅkamalādigdhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कौशिकैर्kauśikairoriginal form "kauśikair", added to complete the word-by-word coverage
दृष्टवत्य्dṛṣṭavatyoriginal form "dṛṣṭavaty", added to complete the word-by-word coverage
त्वांtvāṃoriginal form "tvāṃ", added to complete the word-by-word coverage
यच्yacoriginal form "yac", added to complete the word-by-word coverage
तद्tadoriginal form "tad", added to complete the word-by-word coverage
रुक्मपात्रीभिर्rukmapātrībhiroriginal form "rukmapātrībhir", added to complete the word-by-word coverage
गृहाद्gṛhādoriginal form "gṛhād", added to complete the word-by-word coverage
अन्नंannaṃoriginal form "annaṃ", added to complete the word-by-word coverage
संस्कृतंsaṃskṛtaṃoriginal form "saṃskṛtaṃ", added to complete the word-by-word coverage
अगृहाणांagṛhāṇāṃoriginal form "agṛhāṇāṃ", added to complete the word-by-word coverage
तथैवtathaivaoriginal form "tathaiva", added to complete the word-by-word coverage
भोजनंbhojanaṃoriginal form "bhojanaṃ", added to complete the word-by-word coverage
राजन्न्rājannoriginal form "rājann", added to complete the word-by-word coverage
तच्tacoriginal form "tac", added to complete the word-by-word coverage
राजन्न्rājannoriginal form "rājann", added to complete the word-by-word coverage
शान्तिर्śāntiroriginal form "śāntir", added to complete the word-by-word coverage
यांस्yāṃsoriginal form "yāṃs", added to complete the word-by-word coverage
युवानोyuvānooriginal form "yuvāno", added to complete the word-by-word coverage
सर्वांस्sarvāṃsoriginal form "sarvāṃs", added to complete the word-by-word coverage
अदुःखार्हान्aduḥkhārhānoriginal form "aduḥkhārhān", added to complete the word-by-word coverage
नोपशाम्यतिnopaśāmyatioriginal form "nopaśāmyati", added to complete the word-by-word coverage
Traducción

Seeing your bed as it is now, and remembering what it once was, I grieve for you, who deserve happiness. I remember your jewel-adorned seat in the assembly, and I see this mat of kusha grass; grief chokes me. I saw you among kings, anointed with sandal paste, radiant as the sun, in bright costly garments, and now I see you in bark cloth and mud. From your house food was once carried out by the thousands in golden vessels for brahmanas, yatis, the homeless, and householders; now there is none of that. I saw your young brothers fed on choice dishes, and now they live on forest fare. My mind cannot find peace.

Versión

9c164c1582ec · publicado 16 jul 2026, 16:48:53 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con