Mahābhārata 3.81.1-20

Devanāgarī

पुलस्त्य उवाच
ततो गच्छेत राजेन्द्र कुरुक्षेत्रम् अभिष्टुतम् ॥
पापेभ्यो विप्रमुच्यन्ते तद्गताः सर्वजन्तवः ॥
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्य् अहम् ॥
य एवं सततं ब्रूयात् सो ऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥
तत्र मासं वसेद् वीर सरस्वत्यां युधिष्ठिर ॥
यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः ॥
गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः पन्नगाश् च महीपते ॥
ब्रह्मक्षेत्रं महापुण्यम् अभिगच्छन्ति भारत ॥
मनसाप्य् अभिकामस्य कुरुक्षेत्रं युधिष्ठिर ॥
पापानि विप्रणश्यन्ति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥
गत्वा हि श्रद्धया युक्तः कुरुक्षेत्रं कुरूद्वह ॥
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥
ततो मचक्रुकं राजन् द्वारपालं महाबलम् ॥
यक्षं समभिवाद्यैव गोसहस्रफलं लभेत् ॥
ततो गच्छेत धर्मज्ञ विष्णोः स्थानम् अनुत्तमम् ॥
सततं नाम राजेन्द्र यत्र संनिहितो हरिः ॥
तत्र स्नात्वार्चयित्वा च त्रिलोकप्रभवं हरिम् ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥
ततः पारिप्लवं गच्छेत् तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥
पृथिव्यास् तीर्थम् आसाद्य गोसहस्रफलं लभेत् ॥
ततः शालूकिनीं गत्वा तीर्थसेवी नराधिप ॥
दशाश्वमेधिके स्नात्वा तद् एव लभते फलम् ॥
सर्पदर्वीं समासाद्य नागानां तीर्थम् उत्तमम् ॥
अग्निष्टोमम् अवाप्नोति नागलोकं च विन्दति ॥
ततो गच्छेत धर्मज्ञ द्वारपालं तरन्तुकम् ॥
तत्रोष्य रजनीम् एकां गोसहस्रफलं लभेत् ॥
ततः पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः ॥
कोटितीर्थम् उपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत् ॥
अश्विनोस् तीर्थम् आसाद्य रूपवान् अभिजायते ॥
ततो गच्छेत धर्मज्ञ वाराहं तीर्थम् उत्तमम् ॥
विष्णुर् वाराहरूपेण पूर्वं यत्र स्थितो ऽभवत् ॥
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥
ततो जयन्त्या राजेन्द्र सोमतीर्थं समाविशेत् ॥
स्नात्वा फलम् अवाप्नोति राजसूयस्य मानवः ॥
एकहंसे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥
कृतशौचं समासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ॥
पुण्डरीकम् अवाप्नोति कृतशौचो भवेन् नरः ॥
ततो मुञ्जवटं नाम महादेवस्य धीमतः ॥
तत्रोष्य रजनीम् एकां गाणपत्यम् अवाप्नुयात् ॥
तत्रैव च महाराज यक्षी लोकपरिश्रुता ॥
तां चाभिगम्य राजेन्द्र पुण्यांल् लोकान् अवाप्नुयात् ॥
कुरुक्षेत्रस्य तद् द्वारं विश्रुतं भरतर्षभ ॥
प्रदक्षिणम् उपावृत्य तीर्थसेवी समाहितः ॥

Transliteración (IAST)

pulastya uvāca
tato gaccheta rājendra kurukṣetram abhiṣṭutam ||
pāpebhyo vipramucyante tadgatāḥ sarvajantavaḥ ||
kurukṣetraṃ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmy aham ||
ya evaṃ satataṃ brūyāt so 'pi pāpaiḥ pramucyate ||
tatra māsaṃ vased vīra sarasvatyāṃ yudhiṣṭhira ||
yatra brahmādayo devā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ ||
gandharvāpsaraso yakṣāḥ pannagāś ca mahīpate ||
brahmakṣetraṃ mahāpuṇyam abhigacchanti bhārata ||
manasāpy abhikāmasya kurukṣetraṃ yudhiṣṭhira ||
pāpāni vipraṇaśyanti brahmalokaṃ ca gacchati ||
gatvā hi śraddhayā yuktaḥ kurukṣetraṃ kurūdvaha ||
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||
tato macakrukaṃ rājan dvārapālaṃ mahābalam ||
yakṣaṃ samabhivādyaiva gosahasraphalaṃ labhet ||
tato gaccheta dharmajña viṣṇoḥ sthānam anuttamam ||
satataṃ nāma rājendra yatra saṃnihito hariḥ ||
tatra snātvārcayitvā ca trilokaprabhavaṃ harim ||
aśvamedham avāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati ||
tataḥ pāriplavaṃ gacchet tīrthaṃ trailokyaviśrutam ||
agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||
pṛthivyās tīrtham āsādya gosahasraphalaṃ labhet ||
tataḥ śālūkinīṃ gatvā tīrthasevī narādhipa ||
daśāśvamedhike snātvā tad eva labhate phalam ||
sarpadarvīṃ samāsādya nāgānāṃ tīrtham uttamam ||
agniṣṭomam avāpnoti nāgalokaṃ ca vindati ||
tato gaccheta dharmajña dvārapālaṃ tarantukam ||
tatroṣya rajanīm ekāṃ gosahasraphalaṃ labhet ||
tataḥ pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ ||
koṭitīrtham upaspṛśya hayamedhaphalaṃ labhet ||
aśvinos tīrtham āsādya rūpavān abhijāyate ||
tato gaccheta dharmajña vārāhaṃ tīrtham uttamam ||
viṣṇur vārāharūpeṇa pūrvaṃ yatra sthito 'bhavat ||
tatra snātvā naravyāghra agniṣṭomaphalaṃ labhet ||
tato jayantyā rājendra somatīrthaṃ samāviśet ||
snātvā phalam avāpnoti rājasūyasya mānavaḥ ||
ekahaṃse naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||
kṛtaśaucaṃ samāsādya tīrthasevī kurūdvaha ||
puṇḍarīkam avāpnoti kṛtaśauco bhaven naraḥ ||
tato muñjavaṭaṃ nāma mahādevasya dhīmataḥ ||
tatroṣya rajanīm ekāṃ gāṇapatyam avāpnuyāt ||
tatraiva ca mahārāja yakṣī lokapariśrutā ||
tāṃ cābhigamya rājendra puṇyāṃl lokān avāpnuyāt ||
kurukṣetrasya tad dvāraṃ viśrutaṃ bharatarṣabha ||
pradakṣiṇam upāvṛtya tīrthasevī samāhitaḥ ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

पुलस्त्य उवाच ततो गच्छेत राजेन्द्र कुरुक्षेत्रम् अभिष्टुतम् ॥ पापेभ्यो विप्रमुच्यन्ते तद्गताः सर्वजन्तवः ॥ कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्य् अहम् ॥ य एवं सततं ब्रूयात् सो ऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ तत्र मासं वसेद् वीर सरस्वत्यां युधिष्ठिर ॥ यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः पन्नगाश् च महीपते ॥ ब्रह्मक्षेत्रं महापुण्यम् अभिगच्छन्ति भारत ॥ मनसाप्य् अभिकामस्य कुरुक्षेत्रं युधिष्ठिर ॥ पापानि विप्रणश्यन्ति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥ गत्वा हि श्रद्धया युक्तः कुरुक्षेत्रं कुरूद्वह ॥ राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ततो मचक्रुकं राजन् द्वारपालं महाबलम् ॥ यक्षं समभिवाद्यैव गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ततो गच्छेत धर्मज्ञ विष्णोः स्थानम् अनुत्तमम् ॥ सततं नाम राजेन्द्र यत्र संनिहितो हरिः ॥ तत्र स्नात्वार्चयित्वा च त्रिलोकप्रभवं हरिम् ॥ अश्वमेधम् अवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ततः पारिप्लवं गच्छेत् तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ पृथिव्यास् तीर्थम् आसाद्य गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ततः शालूकिनीं गत्वा तीर्थसेवी नराधिप ॥ दशाश्वमेधिके स्नात्वा तद् एव लभते फलम् ॥ सर्पदर्वीं समासाद्य नागानां तीर्थम् उत्तमम् ॥ अग्निष्टोमम् अवाप्नोति नागलोकं च विन्दति ॥ ततो गच्छेत धर्मज्ञ द्वारपालं तरन्तुकम् ॥ तत्रोष्य रजनीम् एकां गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ततः पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः ॥ कोटितीर्थम् उपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत् ॥ अश्विनोस् तीर्थम् आसाद्य रूपवान् अभिजायते ॥ ततो गच्छेत धर्मज्ञ वाराहं तीर्थम् उत्तमम् ॥ विष्णुर् वाराहरूपेण पूर्वं यत्र स्थितो ऽभवत् ॥ तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ततो जयन्त्या राजेन्द्र सोमतीर्थं समाविशेत् ॥ स्नात्वा फलम् अवाप्नोति राजसूयस्य मानवः ॥ एकहंसे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ कृतशौचं समासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ॥ पुण्डरीकम् अवाप्नोति कृतशौचो भवेन् नरः ॥ ततो मुञ्जवटं नाम महादेवस्य धीमतः ॥ तत्रोष्य रजनीम् एकां गाणपत्यम् अवाप्नुयात् ॥ तत्रैव च महाराज यक्षी लोकपरिश्रुता ॥ तां चाभिगम्य राजेन्द्र पुण्यांल् लोकान् अवाप्नुयात् ॥ कुरुक्षेत्रस्य तद् द्वारं विश्रुतं भरतर्षभ ॥ प्रदक्षिणम् उपावृत्य तीर्थसेवी समाहितः ॥pulastya uvāca tato gaccheta rājendra kurukṣetram abhiṣṭutam || pāpebhyo vipramucyante tadgatāḥ sarvajantavaḥ || kurukṣetraṃ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmy aham || ya evaṃ satataṃ brūyāt so 'pi pāpaiḥ pramucyate || tatra māsaṃ vased vīra sarasvatyāṃ yudhiṣṭhira || yatra brahmādayo devā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ || gandharvāpsaraso yakṣāḥ pannagāś ca mahīpate || brahmakṣetraṃ mahāpuṇyam abhigacchanti bhārata || manasāpy abhikāmasya kurukṣetraṃ yudhiṣṭhira || pāpāni vipraṇaśyanti brahmalokaṃ ca gacchati || gatvā hi śraddhayā yuktaḥ kurukṣetraṃ kurūdvaha || rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ || tato macakrukaṃ rājan dvārapālaṃ mahābalam || yakṣaṃ samabhivādyaiva gosahasraphalaṃ labhet || tato gaccheta dharmajña viṣṇoḥ sthānam anuttamam || satataṃ nāma rājendra yatra saṃnihito hariḥ || tatra snātvārcayitvā ca trilokaprabhavaṃ harim || aśvamedham avāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati || tataḥ pāriplavaṃ gacchet tīrthaṃ trailokyaviśrutam || agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ || pṛthivyās tīrtham āsādya gosahasraphalaṃ labhet || tataḥ śālūkinīṃ gatvā tīrthasevī narādhipa || daśāśvamedhike snātvā tad eva labhate phalam || sarpadarvīṃ samāsādya nāgānāṃ tīrtham uttamam || agniṣṭomam avāpnoti nāgalokaṃ ca vindati || tato gaccheta dharmajña dvārapālaṃ tarantukam || tatroṣya rajanīm ekāṃ gosahasraphalaṃ labhet || tataḥ pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ || koṭitīrtham upaspṛśya hayamedhaphalaṃ labhet || aśvinos tīrtham āsādya rūpavān abhijāyate || tato gaccheta dharmajña vārāhaṃ tīrtham uttamam || viṣṇur vārāharūpeṇa pūrvaṃ yatra sthito 'bhavat || tatra snātvā naravyāghra agniṣṭomaphalaṃ labhet || tato jayantyā rājendra somatīrthaṃ samāviśet || snātvā phalam avāpnoti rājasūyasya mānavaḥ || ekahaṃse naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet || kṛtaśaucaṃ samāsādya tīrthasevī kurūdvaha || puṇḍarīkam avāpnoti kṛtaśauco bhaven naraḥ || tato muñjavaṭaṃ nāma mahādevasya dhīmataḥ || tatroṣya rajanīm ekāṃ gāṇapatyam avāpnuyāt || tatraiva ca mahārāja yakṣī lokapariśrutā || tāṃ cābhigamya rājendra puṇyāṃl lokān avāpnuyāt || kurukṣetrasya tad dvāraṃ viśrutaṃ bharatarṣabha || pradakṣiṇam upāvṛtya tīrthasevī samāhitaḥ ||Pulastya instructs going to celebrated Kurukṣetra; the mere intention and the very name of this place purify one of sins; there follow the Sarasvatī, the guardians, the abode of Viṣṇu, Pāriplava, Pṛthivī, Śālūkinī, Sarpadarvī, Pañcanada, Varāha, Soma, Ekahaṃsa, Muñjavaṭa and the gateways of Kurukṣetra.

Traducción

Pulastya said: 'Then, O king, one should go to celebrated Kurukṣetra. All beings who come there are freed from their sins. Even one who constantly says, "I will go to Kurukṣetra, I will dwell in Kurukṣetra," is purified. Spend a month there, Yudhiṣṭhira, on the Sarasvatī, where Brahmā and the other gods, ṛṣis, siddhas, cāraṇas, gandharvas, apsarases, yakṣas, nāgas and other beings come. This is the great and holy field of Brahmā: the mere wish to see it destroys sins and leads to the world of Brahmā. One who goes there with faith obtains the fruit of the rājasūya and the aśvamedha. Honoring the mighty yakṣa-guardian Macakruka, one obtains the fruit of the gift of a thousand cows. Next one should go to the supreme abode of Viṣṇu, where Hari perpetually dwells; bathing there and worshipping the Lord of the three worlds, one obtains the fruit of the aśvamedha and reaches the world of Viṣṇu. Equally renowned are Pāriplava, Pṛthivī, Śālūkinī, Sarpadarvī, Tarantuka, Pañcanada, the tīrtha of the Aśvins, Varāha—where Viṣṇu once dwelt in the form of a boar—Soma-tīrtha, Ekahaṃsa, Kṛta-śauca, Muñjavaṭa of Mahādeva, and the holy yakṣiṇī. All these are the gateways of Kurukṣetra; circling them with a concentrated mind, the pilgrim enters the field of purification.'

Comentario

Kurukṣetra is presented not merely as geography but as a space charged with the remembrance of God. Even the mere intention to go there already turns the heart in a new direction.

Versión

534b410ed155 · publicado 16 jul 2026, 17:06:17 UTC

Disponible enRUEN