Mahābhārata 3.114.1-13

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततः प्रयातः कौशिक्याः पाण्डवो जनमेजय ॥
आनुपूर्व्येण सर्वाणि जगामायतनान्य् उत ॥
स सागरं समासाद्य गङ्गायाः संगमे नृप ॥
नदीशतानां पञ्चानां मध्ये चक्रे समाप्लवम् ॥
ततः समुद्रतीरेण जगाम वसुधाधिपः ॥
भ्रातृभिः सहितो वीरः कलिङ्गान् प्रति भारत ॥
लोमश उवाच
एते कलिङ्गाः कौन्तेय यत्र वैतरणी नदी ॥
यत्रायजत धर्मो ऽपि देवाञ् शरणम् एत्य वै ॥
ऋषिभिः समुपायुक्तं यज्ञियं गिरिशोभितम् ॥
उत्तरं तीरम् एतद् धि सततं द्विजसेवितम् ॥
समेन देवयानेन पथा स्वर्गम् उपेयुषः ॥
अत्र वै ऋषयो ऽन्ये ऽपि पुरा क्रतुभिर् ईजिरे ॥
अत्रैव रुद्रो राजेन्द्र पशुम् आदत्तवान् मखे ॥
रुद्रः पशुं मानवेन्द्र भागो ऽयम् इति चाब्रवीत् ॥
हृते पशौ तदा देवास् तम् ऊचुर् भरतर्षभ ॥
मा परस्वम् अभिद्रोग्धा मा धर्मान् सकलान्न् अशीः ॥
ततः कल्याणरूपाभिर् वाग्भिस् ते रुद्रम् अस्तुवन् ॥
इष्ट्या चैनं तर्पयित्वा मानयां चक्रिरे तदा ॥
ततः स पशुम् उत्सृज्य देवयानेन जग्मिवान् ॥
अत्रानुवंशो रुद्रस्य तं निबोध युधिष्ठिर ॥
अयातयामं सर्वेभ्यो भागेभ्यो भागम् उत्तमम् ॥
देवाः संकल्पयाम् आसुर् भयाद् रुद्रस्य शाश्वतम् ॥
इमां गाथाम् अत्र गायन्न् अपः स्पृशति यो नरः ॥
देवयानस् तस्य पन्थाश् चक्षुश् चैव प्रकाशते ॥
वैशंपायन उवाच
ततो वैतरणीं सर्वे पाण्डवा द्रौपदी तथा ॥
अवतीर्य महाभागा तर्पयां चक्रिरे पितॄन् ॥

Transliteración (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ prayātaḥ kauśikyāḥ pāṇḍavo janamejaya ||
ānupūrvyeṇa sarvāṇi jagāmāyatanāny uta ||
sa sāgaraṃ samāsādya gaṅgāyāḥ saṃgame nṛpa ||
nadīśatānāṃ pañcānāṃ madhye cakre samāplavam ||
tataḥ samudratīreṇa jagāma vasudhādhipaḥ ||
bhrātṛbhiḥ sahito vīraḥ kaliṅgān prati bhārata ||
lomaśa uvāca
ete kaliṅgāḥ kaunteya yatra vaitaraṇī nadī ||
yatrāyajata dharmo 'pi devāñ śaraṇam etya vai ||
ṛṣibhiḥ samupāyuktaṃ yajñiyaṃ giriśobhitam ||
uttaraṃ tīram etad dhi satataṃ dvijasevitam ||
samena devayānena pathā svargam upeyuṣaḥ ||
atra vai ṛṣayo 'nye 'pi purā kratubhir ījire ||
atraiva rudro rājendra paśum ādattavān makhe ||
rudraḥ paśuṃ mānavendra bhāgo 'yam iti cābravīt ||
hṛte paśau tadā devās tam ūcur bharatarṣabha ||
mā parasvam abhidrogdhā mā dharmān sakalānn aśīḥ ||
tataḥ kalyāṇarūpābhir vāgbhis te rudram astuvan ||
iṣṭyā cainaṃ tarpayitvā mānayāṃ cakrire tadā ||
tataḥ sa paśum utsṛjya devayānena jagmivān ||
atrānuvaṃśo rudrasya taṃ nibodha yudhiṣṭhira ||
ayātayāmaṃ sarvebhyo bhāgebhyo bhāgam uttamam ||
devāḥ saṃkalpayām āsur bhayād rudrasya śāśvatam ||
imāṃ gāthām atra gāyann apaḥ spṛśati yo naraḥ ||
devayānas tasya panthāś cakṣuś caiva prakāśate ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tato vaitaraṇīṃ sarve pāṇḍavā draupadī tathā ||
avatīrya mahābhāgā tarpayāṃ cakrire pitṝn ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

वैशंपायन उवाच ततः प्रयातः कौशिक्याः पाण्डवो जनमेजय ॥ आनुपूर्व्येण सर्वाणि जगामायतनान्य् उत ॥ स सागरं समासाद्य गङ्गायाः संगमे नृप ॥ नदीशतानां पञ्चानां मध्ये चक्रे समाप्लवम् ॥ ततः समुद्रतीरेण जगाम वसुधाधिपः ॥ भ्रातृभिः सहितो वीरः कलिङ्गान् प्रति भारत ॥ लोमश उवाच एते कलिङ्गाः कौन्तेय यत्र वैतरणी नदी ॥ यत्रायजत धर्मो ऽपि देवाञ् शरणम् एत्य वै ॥ ऋषिभिः समुपायुक्तं यज्ञियं गिरिशोभितम् ॥ उत्तरं तीरम् एतद् धि सततं द्विजसेवितम् ॥ समेन देवयानेन पथा स्वर्गम् उपेयुषः ॥ अत्र वै ऋषयो ऽन्ये ऽपि पुरा क्रतुभिर् ईजिरे ॥ अत्रैव रुद्रो राजेन्द्र पशुम् आदत्तवान् मखे ॥ रुद्रः पशुं मानवेन्द्र भागो ऽयम् इति चाब्रवीत् ॥ हृते पशौ तदा देवास् तम् ऊचुर् भरतर्षभ ॥ मा परस्वम् अभिद्रोग्धा मा धर्मान् सकलान्न् अशीः ॥ ततः कल्याणरूपाभिर् वाग्भिस् ते रुद्रम् अस्तुवन् ॥ इष्ट्या चैनं तर्पयित्वा मानयां चक्रिरे तदा ॥ ततः स पशुम् उत्सृज्य देवयानेन जग्मिवान् ॥ अत्रानुवंशो रुद्रस्य तं निबोध युधिष्ठिर ॥ अयातयामं सर्वेभ्यो भागेभ्यो भागम् उत्तमम् ॥ देवाः संकल्पयाम् आसुर् भयाद् रुद्रस्य शाश्वतम् ॥ इमां गाथाम् अत्र गायन्न् अपः स्पृशति यो नरः ॥ देवयानस् तस्य पन्थाश् चक्षुश् चैव प्रकाशते ॥ वैशंपायन उवाच ततो वैतरणीं सर्वे पाण्डवा द्रौपदी तथा ॥ अवतीर्य महाभागा तर्पयां चक्रिरे पितॄन् ॥vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ prayātaḥ kauśikyāḥ pāṇḍavo janamejaya || ānupūrvyeṇa sarvāṇi jagāmāyatanāny uta || sa sāgaraṃ samāsādya gaṅgāyāḥ saṃgame nṛpa || nadīśatānāṃ pañcānāṃ madhye cakre samāplavam || tataḥ samudratīreṇa jagāma vasudhādhipaḥ || bhrātṛbhiḥ sahito vīraḥ kaliṅgān prati bhārata || lomaśa uvāca ete kaliṅgāḥ kaunteya yatra vaitaraṇī nadī || yatrāyajata dharmo 'pi devāñ śaraṇam etya vai || ṛṣibhiḥ samupāyuktaṃ yajñiyaṃ giriśobhitam || uttaraṃ tīram etad dhi satataṃ dvijasevitam || samena devayānena pathā svargam upeyuṣaḥ || atra vai ṛṣayo 'nye 'pi purā kratubhir ījire || atraiva rudro rājendra paśum ādattavān makhe || rudraḥ paśuṃ mānavendra bhāgo 'yam iti cābravīt || hṛte paśau tadā devās tam ūcur bharatarṣabha || mā parasvam abhidrogdhā mā dharmān sakalānn aśīḥ || tataḥ kalyāṇarūpābhir vāgbhis te rudram astuvan || iṣṭyā cainaṃ tarpayitvā mānayāṃ cakrire tadā || tataḥ sa paśum utsṛjya devayānena jagmivān || atrānuvaṃśo rudrasya taṃ nibodha yudhiṣṭhira || ayātayāmaṃ sarvebhyo bhāgebhyo bhāgam uttamam || devāḥ saṃkalpayām āsur bhayād rudrasya śāśvatam || imāṃ gāthām atra gāyann apaḥ spṛśati yo naraḥ || devayānas tasya panthāś cakṣuś caiva prakāśate || vaiśaṃpāyana uvāca tato vaitaraṇīṃ sarve pāṇḍavā draupadī tathā || avatīrya mahābhāgā tarpayāṃ cakrire pitṝn ||The Pandava departs from the Kaushiki and visits all the holy sites in order; reaching the ocean at the confluence of the Ganga, amid five hundred rivers, he performs the ritual bathing, then goes along the shore toward the Kalingas; Lomasha shows him the Vaitarani, where Dharma, coming to the gods for refuge, performed sacrifice, and the northern bank with its mountain, always frequented by the twice-born, is served by the rishis; here the rishis once performed sacrifices and went the gods' path to heaven; here Rudra once took the sacrificial animal as his own share, the gods restrained him from wronging what belonged to another, praised him and satisfied him with an ishti offering, whereupon Rudra released the animal; out of fear of Rudra the gods established for him forever the best, inexhaustible share; whoever, singing this gatha, touches the water, to him the path of the gods and true sight are opened; the Pandavas together with Draupadi enter the Vaitarani and satisfy the ancestors.

Traducción

Vaishampayana said: "Then the Pandava, having left the Kaushiki, O Janamejaya, visited all the holy abodes in succession. Reaching the ocean, at the confluence of the Ganga, the king performed the ritual bathing amid five hundred rivers. After this the lord of the earth, the hero, went together with his brothers along the seashore toward the Kalingas. Lomasha said: 'Here are the Kalingas, Kaunteya, where the river Vaitarani flows; here Dharma himself, coming to the gods for refuge, performed sacrifice. This northern bank, served by the rishis, adorned with a mountain and fit for sacrifice, is constantly visited by the twice-born. Here other rishis too once performed sacrifices and by the gods' direct path reached heaven. Here also, O king, Rudra, during a sacrifice, took the animal and said: 'Rudra is the animal; this is my share.' When the animal had been taken, the gods said to him: 'Do not encroach upon what belongs to another, do not destroy all the dharmas.' Then they praised Rudra with auspicious words, satisfied him with an ishti offering, and honored him. Then he released the animal and departed by the gods' path. Hear here the account of Rudra, Yudhishthira: out of fear of Rudra the gods established for him forever the best share, untouched by any of the other shares. Whoever, singing this gatha here, touches the water, to him the path of the gods and true sight are opened.' Then all the Pandavas and Draupadi, the great-souled ones, having entered the Vaitarani, satisfied the ancestors."

Comentario

The episode with Rudra shows that even in sacrifice there must be an order of shares. A sacred act is preserved when a mighty power receives its rightful place rather than destroying the whole.

Versión

4e1590d3a6cd · publicado 16 jul 2026, 17:02:54 UTC

Disponible enRUEN