Mahābhārata 3.186.13-23

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयम्भुवे ॥
पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च ॥
य एष पृथुदीर्घाक्षः पीतवासा जनार्दनः ॥
एष कर्ता विकर्ता च सर्वभावनभूतकृत् ॥
अचिन्त्यं महद् आश्चर्यं पवित्रम् अपि चोत्तमम् ॥
अनादिनिधनं भूतं विश्वम् अक्षयम् अव्ययम् ॥
एष कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे ॥
यो ह्य् एनं पुरुषं वेत्ति देवा अपि न तं विदुः ॥
सर्वम् आश्चर्यम् एवैतन् निर्वृत्तं राजसत्तम ॥
आदितो मनुजव्याघ्र कृत्स्नस्य जगतः क्षये ॥
चत्वार्य् आहुः सहस्राणि वर्षाणां तत् कृतं युगम् ॥
तस्य तावच् छती संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥
त्रीणि वर्षसहस्राणि त्रेतायुगम् इहोच्यते ॥
तस्य तावच् छती संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥
तथा वर्षसहस्रे द्वे द्वापरं परिमाणतः ॥
तस्यापि द्विशती संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥
सहस्रम् एकं वर्षाणां ततः कलियुगं स्मृतम् ॥
तस्य वर्षशतं संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥
संध्यासंध्यांशयोस् तुल्यं प्रमाणम् उपधारय ॥
क्षीणे कलियुगे चैव प्रवर्तति कृतं युगम् ॥
एषा द्वादशसाहस्री युगाख्या परिकीर्तिता ॥
एतत् सहस्रपर्यन्तम् अहो ब्राह्मम् उदाहृतम् ॥
विश्वं हि ब्रह्मभवने सर्वशः परिवर्तते ॥
लोकानां मनुजव्याघ्र प्रलयं तं विदुर् बुधाः ॥

Transliteración (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
hanta te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayambhuve ||
puruṣāya purāṇāya śāśvatāyāvyayāya ca ||
ya eṣa pṛthudīrghākṣaḥ pītavāsā janārdanaḥ ||
eṣa kartā vikartā ca sarvabhāvanabhūtakṛt ||
acintyaṃ mahad āścaryaṃ pavitram api cottamam ||
anādinidhanaṃ bhūtaṃ viśvam akṣayam avyayam ||
eṣa kartā na kriyate kāraṇaṃ cāpi pauruṣe ||
yo hy enaṃ puruṣaṃ vetti devā api na taṃ viduḥ ||
sarvam āścaryam evaitan nirvṛttaṃ rājasattama ||
ādito manujavyāghra kṛtsnasya jagataḥ kṣaye ||
catvāry āhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tat kṛtaṃ yugam ||
tasya tāvac chatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tataḥ param ||
trīṇi varṣasahasrāṇi tretāyugam ihocyate ||
tasya tāvac chatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tataḥ param ||
tathā varṣasahasre dve dvāparaṃ parimāṇataḥ ||
tasyāpi dviśatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tataḥ param ||
sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ tataḥ kaliyugaṃ smṛtam ||
tasya varṣaśataṃ saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tataḥ param ||
saṃdhyāsaṃdhyāṃśayos tulyaṃ pramāṇam upadhāraya ||
kṣīṇe kaliyuge caiva pravartati kṛtaṃ yugam ||
eṣā dvādaśasāhasrī yugākhyā parikīrtitā ||
etat sahasraparyantam aho brāhmam udāhṛtam ||
viśvaṃ hi brahmabhavane sarvaśaḥ parivartate ||
lokānāṃ manujavyāghra pralayaṃ taṃ vidur budhāḥ ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

मार्कण्डेय उवाच हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयम्भुवे ॥ पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च ॥ य एष पृथुदीर्घाक्षः पीतवासा जनार्दनः ॥ एष कर्ता विकर्ता च सर्वभावनभूतकृत् ॥ अचिन्त्यं महद् आश्चर्यं पवित्रम् अपि चोत्तमम् ॥ अनादिनिधनं भूतं विश्वम् अक्षयम् अव्ययम् ॥ एष कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे ॥ यो ह्य् एनं पुरुषं वेत्ति देवा अपि न तं विदुः ॥ सर्वम् आश्चर्यम् एवैतन् निर्वृत्तं राजसत्तम ॥ आदितो मनुजव्याघ्र कृत्स्नस्य जगतः क्षये ॥ चत्वार्य् आहुः सहस्राणि वर्षाणां तत् कृतं युगम् ॥ तस्य तावच् छती संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥ त्रीणि वर्षसहस्राणि त्रेतायुगम् इहोच्यते ॥ तस्य तावच् छती संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥ तथा वर्षसहस्रे द्वे द्वापरं परिमाणतः ॥ तस्यापि द्विशती संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥ सहस्रम् एकं वर्षाणां ततः कलियुगं स्मृतम् ॥ तस्य वर्षशतं संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥ संध्यासंध्यांशयोस् तुल्यं प्रमाणम् उपधारय ॥ क्षीणे कलियुगे चैव प्रवर्तति कृतं युगम् ॥ एषा द्वादशसाहस्री युगाख्या परिकीर्तिता ॥ एतत् सहस्रपर्यन्तम् अहो ब्राह्मम् उदाहृतम् ॥ विश्वं हि ब्रह्मभवने सर्वशः परिवर्तते ॥ लोकानां मनुजव्याघ्र प्रलयं तं विदुर् बुधाः ॥mārkaṇḍeya uvāca hanta te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayambhuve || puruṣāya purāṇāya śāśvatāyāvyayāya ca || ya eṣa pṛthudīrghākṣaḥ pītavāsā janārdanaḥ || eṣa kartā vikartā ca sarvabhāvanabhūtakṛt || acintyaṃ mahad āścaryaṃ pavitram api cottamam || anādinidhanaṃ bhūtaṃ viśvam akṣayam avyayam || eṣa kartā na kriyate kāraṇaṃ cāpi pauruṣe || yo hy enaṃ puruṣaṃ vetti devā api na taṃ viduḥ || sarvam āścaryam evaitan nirvṛttaṃ rājasattama || ādito manujavyāghra kṛtsnasya jagataḥ kṣaye || catvāry āhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tat kṛtaṃ yugam || tasya tāvac chatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tataḥ param || trīṇi varṣasahasrāṇi tretāyugam ihocyate || tasya tāvac chatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tataḥ param || tathā varṣasahasre dve dvāparaṃ parimāṇataḥ || tasyāpi dviśatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tataḥ param || sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ tataḥ kaliyugaṃ smṛtam || tasya varṣaśataṃ saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tataḥ param || saṃdhyāsaṃdhyāṃśayos tulyaṃ pramāṇam upadhāraya || kṣīṇe kaliyuge caiva pravartati kṛtaṃ yugam || eṣā dvādaśasāhasrī yugākhyā parikīrtitā || etat sahasraparyantam aho brāhmam udāhṛtam || viśvaṃ hi brahmabhavane sarvaśaḥ parivartate || lokānāṃ manujavyāghra pralayaṃ taṃ vidur budhāḥ ||Markandeya bows to the Self-born, to the ancient, eternal Purusha, and identifies Janardana-Krishna as the creator, the destroyer, and all that exists; he then describes the measures of the four ages and says that a thousand such ages make up one day of Brahma, ending in dissolution.

Traducción

Markandeya said: "I bow to the Self-born, the ancient, eternal Purusha. He whom you see as Janardana, Krishna clad in yellow, with long eyes, is the creator, the destroyer, and all that exists; he stands above the gods. Krita is reckoned at four thousand years together with its twilights, Treta at three thousand, Dvapara at two thousand, Kali at one thousand; together with their transitions this makes twelve thousand years. A thousand such cycles make one day of Brahma, and then dissolution comes."

Comentario

Markandeya links cosmology directly to Krishna. Time, creation, and the end of the world are not independent of the Supreme Person; they move within His power.

Versión

16eb05361710 · publicado 16 jul 2026, 17:19:46 UTC

Disponible enRUEN