Mahābhārata 3.190.19-33

Devanāgarī

तत्रैवासीने राजनि सेनान्वगच्छत् ॥
पदेनानुपदं दृष्ट्वा राजानं परिवार्यातिष्ठत् ॥
पर्याश्वस्तश् च राजा तयैव सह शिबिकया प्रायाद् अविघाटितया ॥
स्वनगरम् अनुप्राप्य रहसि तया सह रमन्न् आस्ते ॥
नान्यत् किं चनापश्यत् ॥
अथ प्रधानामात्यस् तस्याभ्याशचराः स्त्रियो ऽपृच्छत् ॥
किम् अत्र प्रयोजनं वर्तत इति ॥
अथाब्रुवंस् ताः स्त्रियः ॥
अपूर्वम् इव पश्याम उदकं नात्र नीयतेति ॥
अथामात्यो ऽनुदकं वनं कारयित्वोदारवृक्षं बहुमूलपुष्पफलं रहस्य् उपगम्य राजानम् अब्रवीत् ॥
वनम् इदम् उदारम् अनुदकम् ॥
साध्व् अत्र रम्यताम् इति ॥
स तस्य वचनात् तयैव सह देव्या तद् वनं प्राविशत् ॥
स कदा चित् तस्मिन् वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत् ॥
अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तो ऽतिमात्रम् अतिमुक्तागारम् अपश्यत् ॥
तत् प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीम् अपश्यत् ॥
दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत् ॥
अथ तां देवीं स राजाब्रवीत् ॥
साध्व् अवतर वापीसलिलम् इति ॥
सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत् ॥
न पुनर् उदमज्जत् ॥
तां मृगयमाणो राजा नापश्यत् ॥
वापीम् अपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयाम् आस ॥
सर्वमण्डूकवधः क्रियताम् इति ॥
यो मयार्थी स मृतकैर् मण्डूकैर् उपायनैर् माम् उपतिष्ठेद् इति ॥
अथ मण्डूकवधे घोरे क्रियमाणे दिक्षु सर्वासु मण्डूकान् भयम् आविशत् ॥
ते भीता मण्डूकराज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयन् ॥
ततो मण्डूकराट् तापसवेषधारी राजानम् अभ्यगच्छत् ॥
उपेत्य चैनम् उवाच ॥
मा राजन् क्रोधवशं गमः ॥
प्रसादं कुरु ॥
नार्हसि मण्डूकानाम् अनपराधिनां वधं कर्तुम् इति ॥

Transliteración (IAST)

tatraivāsīne rājani senānvagacchat ||
padenānupadaṃ dṛṣṭvā rājānaṃ parivāryātiṣṭhat ||
paryāśvastaś ca rājā tayaiva saha śibikayā prāyād avighāṭitayā ||
svanagaram anuprāpya rahasi tayā saha ramann āste ||
nānyat kiṃ canāpaśyat ||
atha pradhānāmātyas tasyābhyāśacarāḥ striyo 'pṛcchat ||
kim atra prayojanaṃ vartata iti ||
athābruvaṃs tāḥ striyaḥ ||
apūrvam iva paśyāma udakaṃ nātra nīyateti ||
athāmātyo 'nudakaṃ vanaṃ kārayitvodāravṛkṣaṃ bahumūlapuṣpaphalaṃ rahasy upagamya rājānam abravīt ||
vanam idam udāram anudakam ||
sādhv atra ramyatām iti ||
sa tasya vacanāt tayaiva saha devyā tad vanaṃ prāviśat ||
sa kadā cit tasmin vane ramye tayaiva saha vyavaharat ||
atha kṣuttṛṣṇārditaḥ śrānto 'timātram atimuktāgāram apaśyat ||
tat praviśya rājā saha priyayā sudhātalasukṛtāṃ vimalasalilapūrṇāṃ vāpīm apaśyat ||
dṛṣṭvaiva ca tāṃ tasyā eva tīre sahaiva tayā devyā vyatiṣṭhat ||
atha tāṃ devīṃ sa rājābravīt ||
sādhv avatara vāpīsalilam iti ||
sā tadvacaḥ śrutvāvatīrya vāpīṃ nyamajjat ||
na punar udamajjat ||
tāṃ mṛgayamāṇo rājā nāpaśyat ||
vāpīm api niḥsrāvya maṇḍūkaṃ śvabhramukhe dṛṣṭvā kruddha ājñāpayām āsa ||
sarvamaṇḍūkavadhaḥ kriyatām iti ||
yo mayārthī sa mṛtakair maṇḍūkair upāyanair mām upatiṣṭhed iti ||
atha maṇḍūkavadhe ghore kriyamāṇe dikṣu sarvāsu maṇḍūkān bhayam āviśat ||
te bhītā maṇḍūkarājñe yathāvṛttaṃ nyavedayan ||
tato maṇḍūkarāṭ tāpasaveṣadhārī rājānam abhyagacchat ||
upetya cainam uvāca ||
mā rājan krodhavaśaṃ gamaḥ ||
prasādaṃ kuru ||
nārhasi maṇḍūkānām anaparādhināṃ vadhaṃ kartum iti ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

तत्रैवासीने राजनि सेनान्वगच्छत् ॥ पदेनानुपदं दृष्ट्वा राजानं परिवार्यातिष्ठत् ॥ पर्याश्वस्तश् च राजा तयैव सह शिबिकया प्रायाद् अविघाटितया ॥ स्वनगरम् अनुप्राप्य रहसि तया सह रमन्न् आस्ते ॥ नान्यत् किं चनापश्यत् ॥ अथ प्रधानामात्यस् तस्याभ्याशचराः स्त्रियो ऽपृच्छत् ॥ किम् अत्र प्रयोजनं वर्तत इति ॥ अथाब्रुवंस् ताः स्त्रियः ॥ अपूर्वम् इव पश्याम उदकं नात्र नीयतेति ॥ अथामात्यो ऽनुदकं वनं कारयित्वोदारवृक्षं बहुमूलपुष्पफलं रहस्य् उपगम्य राजानम् अब्रवीत् ॥ वनम् इदम् उदारम् अनुदकम् ॥ साध्व् अत्र रम्यताम् इति ॥ स तस्य वचनात् तयैव सह देव्या तद् वनं प्राविशत् ॥ स कदा चित् तस्मिन् वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत् ॥ अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तो ऽतिमात्रम् अतिमुक्तागारम् अपश्यत् ॥ तत् प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीम् अपश्यत् ॥ दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत् ॥ अथ तां देवीं स राजाब्रवीत् ॥ साध्व् अवतर वापीसलिलम् इति ॥ सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत् ॥ न पुनर् उदमज्जत् ॥ तां मृगयमाणो राजा नापश्यत् ॥ वापीम् अपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयाम् आस ॥ सर्वमण्डूकवधः क्रियताम् इति ॥ यो मयार्थी स मृतकैर् मण्डूकैर् उपायनैर् माम् उपतिष्ठेद् इति ॥ अथ मण्डूकवधे घोरे क्रियमाणे दिक्षु सर्वासु मण्डूकान् भयम् आविशत् ॥ ते भीता मण्डूकराज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयन् ॥ ततो मण्डूकराट् तापसवेषधारी राजानम् अभ्यगच्छत् ॥ उपेत्य चैनम् उवाच ॥ मा राजन् क्रोधवशं गमः ॥ प्रसादं कुरु ॥ नार्हसि मण्डूकानाम् अनपराधिनां वधं कर्तुम् इति ॥tatraivāsīne rājani senānvagacchat || padenānupadaṃ dṛṣṭvā rājānaṃ parivāryātiṣṭhat || paryāśvastaś ca rājā tayaiva saha śibikayā prāyād avighāṭitayā || svanagaram anuprāpya rahasi tayā saha ramann āste || nānyat kiṃ canāpaśyat || atha pradhānāmātyas tasyābhyāśacarāḥ striyo 'pṛcchat || kim atra prayojanaṃ vartata iti || athābruvaṃs tāḥ striyaḥ || apūrvam iva paśyāma udakaṃ nātra nīyateti || athāmātyo 'nudakaṃ vanaṃ kārayitvodāravṛkṣaṃ bahumūlapuṣpaphalaṃ rahasy upagamya rājānam abravīt || vanam idam udāram anudakam || sādhv atra ramyatām iti || sa tasya vacanāt tayaiva saha devyā tad vanaṃ prāviśat || sa kadā cit tasmin vane ramye tayaiva saha vyavaharat || atha kṣuttṛṣṇārditaḥ śrānto 'timātram atimuktāgāram apaśyat || tat praviśya rājā saha priyayā sudhātalasukṛtāṃ vimalasalilapūrṇāṃ vāpīm apaśyat || dṛṣṭvaiva ca tāṃ tasyā eva tīre sahaiva tayā devyā vyatiṣṭhat || atha tāṃ devīṃ sa rājābravīt || sādhv avatara vāpīsalilam iti || sā tadvacaḥ śrutvāvatīrya vāpīṃ nyamajjat || na punar udamajjat || tāṃ mṛgayamāṇo rājā nāpaśyat || vāpīm api niḥsrāvya maṇḍūkaṃ śvabhramukhe dṛṣṭvā kruddha ājñāpayām āsa || sarvamaṇḍūkavadhaḥ kriyatām iti || yo mayārthī sa mṛtakair maṇḍūkair upāyanair mām upatiṣṭhed iti || atha maṇḍūkavadhe ghore kriyamāṇe dikṣu sarvāsu maṇḍūkān bhayam āviśat || te bhītā maṇḍūkarājñe yathāvṛttaṃ nyavedayan || tato maṇḍūkarāṭ tāpasaveṣadhārī rājānam abhyagacchat || upetya cainam uvāca || mā rājan krodhavaśaṃ gamaḥ || prasādaṃ kuru || nārhasi maṇḍūkānām anaparādhināṃ vadhaṃ kartum iti ||The army finds the king, and he returns with the maiden to the city and lives with her in seclusion; the minister learns that no water is ever brought there, has a waterless forest made, and invites the king there; in it the king finds a clear pool, asks his wife to enter the water, and she sinks beneath it and does not rise again; having drained the pool, he sees a frog at its opening and in anger orders all frogs killed, so that every petitioner must bring him dead frogs; the frogs in fear report this to the king of the frogs, who comes in the guise of an ascetic to beg the king not to kill the innocent.

Traducción

'The army found the king and brought him back to the city with the maiden. He lived with her in seclusion and looked at nothing else. The chief minister questioned the women and learned that no water was ever brought there. So he had a beautiful waterless forest made and said to the king, "Here you may take your pleasure." One day in that forest the king found a clear pool full of pure water, and asked his wife to enter it. She sank beneath the surface and did not rise again. The king searched for her, drained the pool, and saw a frog at the opening. In his rage he commanded, "Let all frogs be killed. Whoever wishes to petition me must bring me dead frogs." When the terrible slaughter began, the frogs in fear reported everything to their king. The king of the frogs, in the guise of an ascetic, came to Parikshit and said, "Do not yield to anger, O king. Show mercy. You ought not to kill frogs who are innocent."'

Comentario

The king's anger turns a personal loss into violence against the innocent. In this way the text shows how dangerous power becomes when reason no longer restrains it.

Versión

dfe13686f68b · publicado 16 jul 2026, 17:19:47 UTC

Disponible enRUEN