Mahābhārata 3.281.33-45

Devanāgarī

सावित्र्य् उवाच
प्रजास् त्वयेमा नियमेन संयता; नियम्य चैता नयसे न कामया ॥
अतो यमत्वं तव देव विश्रुतं; निबोध चेमां गिरम् ईरितां मया ॥
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ॥
अनुग्रहश् च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥
एवंप्रायश् च लोको ऽयं मनुष्याः शक्तिपेशलाः ॥
सन्तस् त्व् एवाप्य् अमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते ॥
यम उवाच
पिपासितस्येव यथा भवेत् पयस्; तथा त्वया वाक्यम् इदं समीरितम् ॥
विना पुनः सत्यवतो ऽस्य जीवितं; वरं वृणीष्वेह शुभे यद् इच्छसि ॥
सावित्र्य् उवाच
ममानपत्यः पृथिवीपतिः पिता; भवेत् पितुः पुत्रशतं ममौरसम् ॥
कुलस्य संतानकरं च यद् भवेत्; तृतीयम् एतं वरयामि ते वरम् ॥
यम उवाच
कुलस्य संतानकरं सुवर्चसं; शतं सुतानां पितुर् अस्तु ते शुभे ॥
कृतेन कामेन नराधिपात्मजे; निवर्त दूरं हि पथस् त्वम् आगता ॥
सावित्र्य् उवाच
न दूरम् एतन् मम भर्तृसंनिधौ; मनो हि मे दूरतरं प्रधावति ॥
तथा व्रजन्न् एव गिरं समुद्यतां; मयोच्यमानां शृणु भूय एव च ॥
विवस्वतस् त्वं तनयः प्रतापवांस्; ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुधैः ॥
शमेन धर्मेण च रञ्जिताः प्रजास्; ततस् तवेहेश्वर धर्मराजता ॥
आत्मन्य् अपि न विश्वासस् तावान् भवति सत्सु यः ॥
तस्मात् सत्सु विशेषेण सर्वः प्रणयम् इच्छति ॥
सौहृदात् सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते ॥
तस्मात् सत्सु विशेषेण विश्वासं कुरुते जनः ॥
यम उवाच
उदाहृतं ते वचनं यद् अङ्गने; शुभे न तादृक् त्वद् ऋते मया श्रुतम् ॥
अनेन तुष्टो ऽस्मि विनास्य जीवितं; वरं चतुर्थं वरयस्व गच्छ च ॥
सावित्र्य् उवाच
ममात्मजं सत्यवतस् तथौरसं; भवेद् उभाभ्याम् इह यत् कुलोद्वहम् ॥
शतं सुतानां बलवीर्यशालिनाम्; इदं चतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥
यम उवाच
शतं सुतानां बलवीर्यशालिनां; भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले ॥
परिश्रमस् ते न भवेन् नृपात्मजे; निवर्त दूरं हि पथस् त्वम् आगता ॥

Transliteración (IAST)

sāvitry uvāca
prajās tvayemā niyamena saṃyatā; niyamya caitā nayase na kāmayā ||
ato yamatvaṃ tava deva viśrutaṃ; nibodha cemāṃ giram īritāṃ mayā ||
adrohaḥ sarvabhūteṣu karmaṇā manasā girā ||
anugrahaś ca dānaṃ ca satāṃ dharmaḥ sanātanaḥ ||
evaṃprāyaś ca loko 'yaṃ manuṣyāḥ śaktipeśalāḥ ||
santas tv evāpy amitreṣu dayāṃ prāpteṣu kurvate ||
yama uvāca
pipāsitasyeva yathā bhavet payas; tathā tvayā vākyam idaṃ samīritam ||
vinā punaḥ satyavato 'sya jīvitaṃ; varaṃ vṛṇīṣveha śubhe yad icchasi ||
sāvitry uvāca
mamānapatyaḥ pṛthivīpatiḥ pitā; bhavet pituḥ putraśataṃ mamaurasam ||
kulasya saṃtānakaraṃ ca yad bhavet; tṛtīyam etaṃ varayāmi te varam ||
yama uvāca
kulasya saṃtānakaraṃ suvarcasaṃ; śataṃ sutānāṃ pitur astu te śubhe ||
kṛtena kāmena narādhipātmaje; nivarta dūraṃ hi pathas tvam āgatā ||
sāvitry uvāca
na dūram etan mama bhartṛsaṃnidhau; mano hi me dūrataraṃ pradhāvati ||
tathā vrajann eva giraṃ samudyatāṃ; mayocyamānāṃ śṛṇu bhūya eva ca ||
vivasvatas tvaṃ tanayaḥ pratāpavāṃs; tato hi vaivasvata ucyase budhaiḥ ||
śamena dharmeṇa ca rañjitāḥ prajās; tatas taveheśvara dharmarājatā ||
ātmany api na viśvāsas tāvān bhavati satsu yaḥ ||
tasmāt satsu viśeṣeṇa sarvaḥ praṇayam icchati ||
sauhṛdāt sarvabhūtānāṃ viśvāso nāma jāyate ||
tasmāt satsu viśeṣeṇa viśvāsaṃ kurute janaḥ ||
yama uvāca
udāhṛtaṃ te vacanaṃ yad aṅgane; śubhe na tādṛk tvad ṛte mayā śrutam ||
anena tuṣṭo 'smi vināsya jīvitaṃ; varaṃ caturthaṃ varayasva gaccha ca ||
sāvitry uvāca
mamātmajaṃ satyavatas tathaurasaṃ; bhaved ubhābhyām iha yat kulodvaham ||
śataṃ sutānāṃ balavīryaśālinām; idaṃ caturthaṃ varayāmi te varam ||
yama uvāca
śataṃ sutānāṃ balavīryaśālināṃ; bhaviṣyati prītikaraṃ tavābale ||
pariśramas te na bhaven nṛpātmaje; nivarta dūraṃ hi pathas tvam āgatā ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

सावित्र्य् उवाच प्रजास् त्वयेमा नियमेन संयता; नियम्य चैता नयसे न कामया ॥ अतो यमत्वं तव देव विश्रुतं; निबोध चेमां गिरम् ईरितां मया ॥ अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ॥ अनुग्रहश् च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ एवंप्रायश् च लोको ऽयं मनुष्याः शक्तिपेशलाः ॥ सन्तस् त्व् एवाप्य् अमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते ॥ यम उवाच पिपासितस्येव यथा भवेत् पयस्; तथा त्वया वाक्यम् इदं समीरितम् ॥ विना पुनः सत्यवतो ऽस्य जीवितं; वरं वृणीष्वेह शुभे यद् इच्छसि ॥ सावित्र्य् उवाच ममानपत्यः पृथिवीपतिः पिता; भवेत् पितुः पुत्रशतं ममौरसम् ॥ कुलस्य संतानकरं च यद् भवेत्; तृतीयम् एतं वरयामि ते वरम् ॥ यम उवाच कुलस्य संतानकरं सुवर्चसं; शतं सुतानां पितुर् अस्तु ते शुभे ॥ कृतेन कामेन नराधिपात्मजे; निवर्त दूरं हि पथस् त्वम् आगता ॥ सावित्र्य् उवाच न दूरम् एतन् मम भर्तृसंनिधौ; मनो हि मे दूरतरं प्रधावति ॥ तथा व्रजन्न् एव गिरं समुद्यतां; मयोच्यमानां शृणु भूय एव च ॥ विवस्वतस् त्वं तनयः प्रतापवांस्; ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुधैः ॥ शमेन धर्मेण च रञ्जिताः प्रजास्; ततस् तवेहेश्वर धर्मराजता ॥ आत्मन्य् अपि न विश्वासस् तावान् भवति सत्सु यः ॥ तस्मात् सत्सु विशेषेण सर्वः प्रणयम् इच्छति ॥ सौहृदात् सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते ॥ तस्मात् सत्सु विशेषेण विश्वासं कुरुते जनः ॥ यम उवाच उदाहृतं ते वचनं यद् अङ्गने; शुभे न तादृक् त्वद् ऋते मया श्रुतम् ॥ अनेन तुष्टो ऽस्मि विनास्य जीवितं; वरं चतुर्थं वरयस्व गच्छ च ॥ सावित्र्य् उवाच ममात्मजं सत्यवतस् तथौरसं; भवेद् उभाभ्याम् इह यत् कुलोद्वहम् ॥ शतं सुतानां बलवीर्यशालिनाम्; इदं चतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥ यम उवाच शतं सुतानां बलवीर्यशालिनां; भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले ॥ परिश्रमस् ते न भवेन् नृपात्मजे; निवर्त दूरं हि पथस् त्वम् आगता ॥sāvitry uvāca prajās tvayemā niyamena saṃyatā; niyamya caitā nayase na kāmayā || ato yamatvaṃ tava deva viśrutaṃ; nibodha cemāṃ giram īritāṃ mayā || adrohaḥ sarvabhūteṣu karmaṇā manasā girā || anugrahaś ca dānaṃ ca satāṃ dharmaḥ sanātanaḥ || evaṃprāyaś ca loko 'yaṃ manuṣyāḥ śaktipeśalāḥ || santas tv evāpy amitreṣu dayāṃ prāpteṣu kurvate || yama uvāca pipāsitasyeva yathā bhavet payas; tathā tvayā vākyam idaṃ samīritam || vinā punaḥ satyavato 'sya jīvitaṃ; varaṃ vṛṇīṣveha śubhe yad icchasi || sāvitry uvāca mamānapatyaḥ pṛthivīpatiḥ pitā; bhavet pituḥ putraśataṃ mamaurasam || kulasya saṃtānakaraṃ ca yad bhavet; tṛtīyam etaṃ varayāmi te varam || yama uvāca kulasya saṃtānakaraṃ suvarcasaṃ; śataṃ sutānāṃ pitur astu te śubhe || kṛtena kāmena narādhipātmaje; nivarta dūraṃ hi pathas tvam āgatā || sāvitry uvāca na dūram etan mama bhartṛsaṃnidhau; mano hi me dūrataraṃ pradhāvati || tathā vrajann eva giraṃ samudyatāṃ; mayocyamānāṃ śṛṇu bhūya eva ca || vivasvatas tvaṃ tanayaḥ pratāpavāṃs; tato hi vaivasvata ucyase budhaiḥ || śamena dharmeṇa ca rañjitāḥ prajās; tatas taveheśvara dharmarājatā || ātmany api na viśvāsas tāvān bhavati satsu yaḥ || tasmāt satsu viśeṣeṇa sarvaḥ praṇayam icchati || sauhṛdāt sarvabhūtānāṃ viśvāso nāma jāyate || tasmāt satsu viśeṣeṇa viśvāsaṃ kurute janaḥ || yama uvāca udāhṛtaṃ te vacanaṃ yad aṅgane; śubhe na tādṛk tvad ṛte mayā śrutam || anena tuṣṭo 'smi vināsya jīvitaṃ; varaṃ caturthaṃ varayasva gaccha ca || sāvitry uvāca mamātmajaṃ satyavatas tathaurasaṃ; bhaved ubhābhyām iha yat kulodvaham || śataṃ sutānāṃ balavīryaśālinām; idaṃ caturthaṃ varayāmi te varam || yama uvāca śataṃ sutānāṃ balavīryaśālināṃ; bhaviṣyati prītikaraṃ tavābale || pariśramas te na bhaven nṛpātmaje; nivarta dūraṃ hi pathas tvam āgatā ||Savitri praises Yama: he restrains beings by rule, leads them not by whim, and so is called Yama; the dharma of the good is to do no harm to beings in deed, thought, and word, to show mercy and to give; people are usually weak, but the good show compassion even to enemies who come seeking help; Yama says her words are like water for the thirsty and offers a third boon, other than the life of Satyavan; Savitri asks that her childless father, king of the earth, receive a hundred sons of his own to continue the line; Yama grants the father a hundred radiant sons and again asks her to return; Savitri says that beside her husband this path is not far, and her mind runs even farther; she calls Yama the son of Vivasvat, Vaivasvata, and Dharmaraja, because his subjects rejoice in his peace and dharma; trust in the good is greater than trust in oneself, therefore all seek closeness with them; from friendliness toward all beings trust is born; Yama says he has heard no such speech from anyone but her, and offers a fourth boon, other than the life of Satyavan.

Traducción

Savitri said: "You restrain these beings by rule and lead them not by whim; therefore, god, you are known as Yama. Not to harm beings in deed, thought, or word, to show mercy and to give - this is the eternal dharma of the good. People are usually weak, but the good show compassion even to enemies when they come seeking help." Yama said: "Like water for the thirsty, so has this word of yours sounded. Choose here a third boon, other than the life of Satyavan." Savitri asked: "My father, the king of the earth, is childless. May he have a hundred sons of his own blood, continuing the line." Yama granted this and again told her to return. Savitri said: "Beside my husband, this path is not far for me; my mind runs even farther. You are the mighty son of Vivasvat, therefore the wise call you Vaivasvata; you delight your subjects with peace and dharma, therefore you are Dharmaraja. Trust in the good is greater than trust in oneself, therefore all desire closeness with them. From friendliness toward all beings trust is born, and therefore people especially trust the good." Yama said: "O lovely one, I have heard no speech like this from anyone but you. I am pleased by it. Choose a fourth boon, other than his life, and then return."

Comentario

Savitri conquers not through cunning in a base sense, but through speech rooted in dharma. She reveals to Yama his own nature as Dharmaraja.

Versión

b92e553fff6e · publicado 16 jul 2026, 17:33:40 UTC

Disponible enRUEN