Mahābhārata 3.281.44-59

Devanāgarī

सावित्र्य् उवाच
ममात्मजं सत्यवतस् तथौरसं; भवेद् उभाभ्याम् इह यत् कुलोद्वहम् ॥
शतं सुतानां बलवीर्यशालिनाम्; इदं चतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥
यम उवाच
शतं सुतानां बलवीर्यशालिनां; भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले ॥
परिश्रमस् ते न भवेन् नृपात्मजे; निवर्त दूरं हि पथस् त्वम् आगता ॥
सावित्र्य् उवाच
सतां सदा शाश्वती धर्मवृत्तिः; सन्तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति ॥
सतां सद्भिर् नाफलः संगमो ऽस्ति; सद्भ्यो भयं नानुवर्तन्ति सन्तः ॥
सन्तो हि सत्येन नयन्ति सूर्यं; सन्तो भूमिं तपसा धारयन्ति ॥
सन्तो गतिर् भूतभव्यस्य राजन्; सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्तः ॥
आर्यजुष्टम् इदं वृत्तम् इति विज्ञाय शाश्वतम् ॥
सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ते प्रतिक्रियाम् ॥
न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो; न चाप्य् अर्थो नश्यति नापि मानः ॥
यस्माद् एतन् नियतं सत्सु नित्यं; तस्मात् सन्तो रक्षितारो भवन्ति ॥
यम उवाच
यथा यथा भाषसि धर्मसंहितं; मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत् ॥
तथा तथा मे त्वयि भक्तिर् उत्तमा; वरं वृणीष्वाप्रतिमं यतव्रते ॥
सावित्र्य् उवाच
न ते ऽपवर्गः सुकृताद् विनाकृतस्; तथा यथान्येषु वरेषु मानद ॥
वरं वृणे जीवतु सत्यवान् अयं; यथा मृता ह्य् एवम् अहं विना पतिम् ॥
न कामये भर्तृविनाकृता सुखं; न कामये भर्तृविनाकृता दिवम् ॥
न कामये भर्तृविनाकृता श्रियं; न भर्तृहीना व्यवसामि जीवितुम् ॥
वरातिसर्गः शतपुत्रता मम; त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः ॥
वरं वृणे जीवतु सत्यवान् अयं; तवैव सत्यं वचनं भविष्यति ॥
मार्कण्डेय उवाच
तथेत्य् उक्त्वा तु तान् पाशान् मुक्त्वा वैवस्वतो यमः ॥
धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीम् इदम् अब्रवीत् ॥
एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि ॥
अरोगस् तव नेयश् च सिद्धार्थश् च भविष्यति ॥
चतुर्वर्षशतं चायुस् त्वया सार्धम् अवाप्स्यति ॥
इष्ट्वा यज्ञैश् च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति ॥
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ् जनयिष्यति ॥
ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः ॥
ख्यातास् त्वन्नामधेयाश् च भविष्यन्तीह शाश्वताः ॥
पितुश् च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि ॥
मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः ॥
भ्रातरस् ते भविष्यन्ति क्षत्रियास् त्रिदशोपमाः ॥
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान् ॥
निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वम् एव भवनं ययौ ॥

Transliteración (IAST)

sāvitry uvāca
mamātmajaṃ satyavatas tathaurasaṃ; bhaved ubhābhyām iha yat kulodvaham ||
śataṃ sutānāṃ balavīryaśālinām; idaṃ caturthaṃ varayāmi te varam ||
yama uvāca
śataṃ sutānāṃ balavīryaśālināṃ; bhaviṣyati prītikaraṃ tavābale ||
pariśramas te na bhaven nṛpātmaje; nivarta dūraṃ hi pathas tvam āgatā ||
sāvitry uvāca
satāṃ sadā śāśvatī dharmavṛttiḥ; santo na sīdanti na ca vyathanti ||
satāṃ sadbhir nāphalaḥ saṃgamo 'sti; sadbhyo bhayaṃ nānuvartanti santaḥ ||
santo hi satyena nayanti sūryaṃ; santo bhūmiṃ tapasā dhārayanti ||
santo gatir bhūtabhavyasya rājan; satāṃ madhye nāvasīdanti santaḥ ||
āryajuṣṭam idaṃ vṛttam iti vijñāya śāśvatam ||
santaḥ parārthaṃ kurvāṇā nāvekṣante pratikriyām ||
na ca prasādaḥ satpuruṣeṣu mogho; na cāpy artho naśyati nāpi mānaḥ ||
yasmād etan niyataṃ satsu nityaṃ; tasmāt santo rakṣitāro bhavanti ||
yama uvāca
yathā yathā bhāṣasi dharmasaṃhitaṃ; manonukūlaṃ supadaṃ mahārthavat ||
tathā tathā me tvayi bhaktir uttamā; varaṃ vṛṇīṣvāpratimaṃ yatavrate ||
sāvitry uvāca
na te 'pavargaḥ sukṛtād vinākṛtas; tathā yathānyeṣu vareṣu mānada ||
varaṃ vṛṇe jīvatu satyavān ayaṃ; yathā mṛtā hy evam ahaṃ vinā patim ||
na kāmaye bhartṛvinākṛtā sukhaṃ; na kāmaye bhartṛvinākṛtā divam ||
na kāmaye bhartṛvinākṛtā śriyaṃ; na bhartṛhīnā vyavasāmi jīvitum ||
varātisargaḥ śataputratā mama; tvayaiva datto hriyate ca me patiḥ ||
varaṃ vṛṇe jīvatu satyavān ayaṃ; tavaiva satyaṃ vacanaṃ bhaviṣyati ||
mārkaṇḍeya uvāca
tathety uktvā tu tān pāśān muktvā vaivasvato yamaḥ ||
dharmarājaḥ prahṛṣṭātmā sāvitrīm idam abravīt ||
eṣa bhadre mayā mukto bhartā te kulanandini ||
arogas tava neyaś ca siddhārthaś ca bhaviṣyati ||
caturvarṣaśataṃ cāyus tvayā sārdham avāpsyati ||
iṣṭvā yajñaiś ca dharmeṇa khyātiṃ loke gamiṣyati ||
tvayi putraśataṃ caiva satyavāñ janayiṣyati ||
te cāpi sarve rājānaḥ kṣatriyāḥ putrapautriṇaḥ ||
khyātās tvannāmadheyāś ca bhaviṣyantīha śāśvatāḥ ||
pituś ca te putraśataṃ bhavitā tava mātari ||
mālavyāṃ mālavā nāma śāśvatāḥ putrapautriṇaḥ ||
bhrātaras te bhaviṣyanti kṣatriyās tridaśopamāḥ ||
evaṃ tasyai varaṃ dattvā dharmarājaḥ pratāpavān ||
nivartayitvā sāvitrīṃ svam eva bhavanaṃ yayau ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

सावित्र्य् उवाच ममात्मजं सत्यवतस् तथौरसं; भवेद् उभाभ्याम् इह यत् कुलोद्वहम् ॥ शतं सुतानां बलवीर्यशालिनाम्; इदं चतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥ यम उवाच शतं सुतानां बलवीर्यशालिनां; भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले ॥ परिश्रमस् ते न भवेन् नृपात्मजे; निवर्त दूरं हि पथस् त्वम् आगता ॥ सावित्र्य् उवाच सतां सदा शाश्वती धर्मवृत्तिः; सन्तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति ॥ सतां सद्भिर् नाफलः संगमो ऽस्ति; सद्भ्यो भयं नानुवर्तन्ति सन्तः ॥ सन्तो हि सत्येन नयन्ति सूर्यं; सन्तो भूमिं तपसा धारयन्ति ॥ सन्तो गतिर् भूतभव्यस्य राजन्; सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्तः ॥ आर्यजुष्टम् इदं वृत्तम् इति विज्ञाय शाश्वतम् ॥ सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ते प्रतिक्रियाम् ॥ न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो; न चाप्य् अर्थो नश्यति नापि मानः ॥ यस्माद् एतन् नियतं सत्सु नित्यं; तस्मात् सन्तो रक्षितारो भवन्ति ॥ यम उवाच यथा यथा भाषसि धर्मसंहितं; मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत् ॥ तथा तथा मे त्वयि भक्तिर् उत्तमा; वरं वृणीष्वाप्रतिमं यतव्रते ॥ सावित्र्य् उवाच न ते ऽपवर्गः सुकृताद् विनाकृतस्; तथा यथान्येषु वरेषु मानद ॥ वरं वृणे जीवतु सत्यवान् अयं; यथा मृता ह्य् एवम् अहं विना पतिम् ॥ न कामये भर्तृविनाकृता सुखं; न कामये भर्तृविनाकृता दिवम् ॥ न कामये भर्तृविनाकृता श्रियं; न भर्तृहीना व्यवसामि जीवितुम् ॥ वरातिसर्गः शतपुत्रता मम; त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः ॥ वरं वृणे जीवतु सत्यवान् अयं; तवैव सत्यं वचनं भविष्यति ॥ मार्कण्डेय उवाच तथेत्य् उक्त्वा तु तान् पाशान् मुक्त्वा वैवस्वतो यमः ॥ धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीम् इदम् अब्रवीत् ॥ एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि ॥ अरोगस् तव नेयश् च सिद्धार्थश् च भविष्यति ॥ चतुर्वर्षशतं चायुस् त्वया सार्धम् अवाप्स्यति ॥ इष्ट्वा यज्ञैश् च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति ॥ त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ् जनयिष्यति ॥ ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः ॥ ख्यातास् त्वन्नामधेयाश् च भविष्यन्तीह शाश्वताः ॥ पितुश् च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि ॥ मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः ॥ भ्रातरस् ते भविष्यन्ति क्षत्रियास् त्रिदशोपमाः ॥ एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान् ॥ निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वम् एव भवनं ययौ ॥sāvitry uvāca mamātmajaṃ satyavatas tathaurasaṃ; bhaved ubhābhyām iha yat kulodvaham || śataṃ sutānāṃ balavīryaśālinām; idaṃ caturthaṃ varayāmi te varam || yama uvāca śataṃ sutānāṃ balavīryaśālināṃ; bhaviṣyati prītikaraṃ tavābale || pariśramas te na bhaven nṛpātmaje; nivarta dūraṃ hi pathas tvam āgatā || sāvitry uvāca satāṃ sadā śāśvatī dharmavṛttiḥ; santo na sīdanti na ca vyathanti || satāṃ sadbhir nāphalaḥ saṃgamo 'sti; sadbhyo bhayaṃ nānuvartanti santaḥ || santo hi satyena nayanti sūryaṃ; santo bhūmiṃ tapasā dhārayanti || santo gatir bhūtabhavyasya rājan; satāṃ madhye nāvasīdanti santaḥ || āryajuṣṭam idaṃ vṛttam iti vijñāya śāśvatam || santaḥ parārthaṃ kurvāṇā nāvekṣante pratikriyām || na ca prasādaḥ satpuruṣeṣu mogho; na cāpy artho naśyati nāpi mānaḥ || yasmād etan niyataṃ satsu nityaṃ; tasmāt santo rakṣitāro bhavanti || yama uvāca yathā yathā bhāṣasi dharmasaṃhitaṃ; manonukūlaṃ supadaṃ mahārthavat || tathā tathā me tvayi bhaktir uttamā; varaṃ vṛṇīṣvāpratimaṃ yatavrate || sāvitry uvāca na te 'pavargaḥ sukṛtād vinākṛtas; tathā yathānyeṣu vareṣu mānada || varaṃ vṛṇe jīvatu satyavān ayaṃ; yathā mṛtā hy evam ahaṃ vinā patim || na kāmaye bhartṛvinākṛtā sukhaṃ; na kāmaye bhartṛvinākṛtā divam || na kāmaye bhartṛvinākṛtā śriyaṃ; na bhartṛhīnā vyavasāmi jīvitum || varātisargaḥ śataputratā mama; tvayaiva datto hriyate ca me patiḥ || varaṃ vṛṇe jīvatu satyavān ayaṃ; tavaiva satyaṃ vacanaṃ bhaviṣyati || mārkaṇḍeya uvāca tathety uktvā tu tān pāśān muktvā vaivasvato yamaḥ || dharmarājaḥ prahṛṣṭātmā sāvitrīm idam abravīt || eṣa bhadre mayā mukto bhartā te kulanandini || arogas tava neyaś ca siddhārthaś ca bhaviṣyati || caturvarṣaśataṃ cāyus tvayā sārdham avāpsyati || iṣṭvā yajñaiś ca dharmeṇa khyātiṃ loke gamiṣyati || tvayi putraśataṃ caiva satyavāñ janayiṣyati || te cāpi sarve rājānaḥ kṣatriyāḥ putrapautriṇaḥ || khyātās tvannāmadheyāś ca bhaviṣyantīha śāśvatāḥ || pituś ca te putraśataṃ bhavitā tava mātari || mālavyāṃ mālavā nāma śāśvatāḥ putrapautriṇaḥ || bhrātaras te bhaviṣyanti kṣatriyās tridaśopamāḥ || evaṃ tasyai varaṃ dattvā dharmarājaḥ pratāpavān || nivartayitvā sāvitrīṃ svam eva bhavanaṃ yayau ||Savitri asks for a fourth boon: may she and Satyavan have a hundred strong and valiant sons continuing both lines; Yama grants a hundred sons who delight her and again tells her to return; Savitri continues: the eternal path of the good is dharma, the good do not fall and do not grieve, the meeting of good with good is never fruitless, the good do not act out of fear; the good lead the sun by truth, uphold the earth by tapas, they are the path of past and future and, being among the good, do not perish; knowing this eternal conduct honored by the noble, the good do good to others without expecting a return; the grace of the good is not vain, meaning and honor do not perish, therefore the good become protectors; Yama says that the more she speaks words joined with dharma, pleasing to the mind and full of meaning, the greater his supreme affection for her; he tells her to choose an incomparable boon; Savitri points out that in the earlier boons there was no release without a good deed, and now she asks: let Satyavan live, for without her husband she is as one dead; she does not desire happiness, heaven, Shri, or life without her husband; Yama himself gave her a hundred sons, yet now leads her husband away, so let Satyavan live and let Yama's word be true; Yama joyfully releases the nooses, frees Satyavan, and promises him health, success, four hundred years of life with Savitri, fame through sacrifices, a hundred sons from Savitri, and also a hundred sons for her father in Malavi; having given the boons, Dharmaraja returns Savitri and departs for his own home.

Traducción

Savitri asked for a fourth boon: "May a hundred strong and valiant sons be born to me and Satyavan, continuing both lines." Yama granted this and again told her to return. But Savitri continued: "Eternal is the path of the good - dharma. The good do not fall and do not grieve; the meeting of the good with the good is never fruitless; the good do not act out of fear. The good lead the sun by truth, uphold the earth by tapas, they are the path of past and future. Knowing this eternal conduct honored by the noble, the good do good to others and do not expect return. The grace of the good is not in vain; neither meaning nor honor perishes. Therefore the good become protectors." Yama said: "The more you speak words joined with dharma, pleasing to the mind and full of meaning, the more my supreme affection grows for you. Choose an incomparable boon." Then Savitri said: "In your former boons there was no release without a good deed. Now I choose: let this Satyavan live. Without my husband I am as one dead. I do not desire happiness without my husband, I do not desire heaven without my husband, I do not desire Shri without my husband, and I do not resolve to live without my husband. You yourself granted me a hundred sons, yet my husband is being led away by you. Let Satyavan live, and let your word be true." Yama joyfully released the nooses and said: "Your husband is freed. He will be healthy, successful, and will live with you for four hundred years. Through sacrifices he will attain fame; from you he will have a hundred sons. Your father, too, will have a hundred sons in Malavi." Having given the boons, Dharmaraja returned Savitri and went to his own abode.

Comentario

The climax rests on the truth of the word. Yama has already granted Savitri sons by Satyavan; therefore Satyavan's life must be restored. Dharma defeats death by the very logic of truth.

Versión

7295cc865320 · publicado 16 jul 2026, 17:33:40 UTC

Disponible enRUEN