Mahābhārata
Draupadī-dāsya-vilāpa-parva (Lament over Servitude)4.19.19-30
3838 / 15823
Mahābhārata · 4.19.19-30
Devanāgarī

पश्य पाण्डव मे ऽवस्थां यथा नार्हामि वै तथा ॥
युष्मासु ध्रियमाणेषु पश्य कालस्य पर्ययम् ॥
यस्याः सागरपर्यन्ता पृथिवी वशवर्तिनी ॥
आसीत् साद्य सुदेष्णाया भीताहं वशवर्तिनी ॥
यस्याः पुरःसरा आसन् पृष्ठतश् चानुगामिनः ॥
साहम् अद्य सुदेष्णायाः पुरः पश्चाच् च गामिनी ॥
इदं तु दुःखं कौन्तेय ममासह्यं निबोध तत् ॥
या न जातु स्वयं पिंषे गात्रोद्वर्तनम् आत्मनः ॥
अन्यत्र कुन्त्या भद्रं ते साद्य पिंषामि चन्दनम् ॥
पश्य कौन्तेय पाणी मे नैवं यौ भवतः पुरा ॥
वैशंपायन उवाच
इत्य् अस्य दर्शयाम् आस किणबद्धौ कराव् उभौ ॥
द्रौपद्य् उवाच
बिभेमि कुन्त्या या नाहं युष्माकं वा कदा चन ॥
साद्याग्रतो विराटस्य भीता तिष्ठामि किंकरी ॥
किं नु वक्ष्यति सम्राण् मां वर्णकः सुकृतो न वा ॥
नान्यपिष्टं हि मत्स्यस्य चन्दनं किल रोचते ॥
वैशंपायन उवाच
सा कीर्तयन्ती दुःखानि भीमसेनस्य भामिनी ॥
रुरोद शनकैः कृष्णा भीमसेनम् उदीक्षती ॥
सा बाष्पकलया वाचा निःश्वसन्ती पुनः पुनः ॥
हृदयं भीमसेनस्य घट्टयन्तीदम् अब्रवीत् ॥
नाल्पं कृतं मया भीम देवानां किल्बिषं पुरा ॥
अभाग्या यत् तु जीवामि मर्तव्ये सति पाण्डव ॥
ततस् तस्याः करौ शूनौ किणबद्धौ वृकोदरः ॥
मुखम् आनीय वेपन्त्या रुरोद परवीरहा ॥
तौ गृहीत्वा च कौन्तेयो बाष्पम् उत्सृज्य वीर्यवान् ॥
ततः परमदुःखार्त इदं वचनम् अब्रवीत् ॥

Transliteración (IAST)

paśya pāṇḍava me 'vasthāṃ yathā nārhāmi vai tathā ||
yuṣmāsu dhriyamāṇeṣu paśya kālasya paryayam ||
yasyāḥ sāgaraparyantā pṛthivī vaśavartinī ||
āsīt sādya sudeṣṇāyā bhītāhaṃ vaśavartinī ||
yasyāḥ puraḥsarā āsan pṛṣṭhataś cānugāminaḥ ||
sāham adya sudeṣṇāyāḥ puraḥ paścāc ca gāminī ||
idaṃ tu duḥkhaṃ kaunteya mamāsahyaṃ nibodha tat ||
yā na jātu svayaṃ piṃṣe gātrodvartanam ātmanaḥ ||
anyatra kuntyā bhadraṃ te sādya piṃṣāmi candanam ||
paśya kaunteya pāṇī me naivaṃ yau bhavataḥ purā ||
vaiśaṃpāyana uvāca
ity asya darśayām āsa kiṇabaddhau karāv ubhau ||
draupady uvāca
bibhemi kuntyā yā nāhaṃ yuṣmākaṃ vā kadā cana ||
sādyāgrato virāṭasya bhītā tiṣṭhāmi kiṃkarī ||
kiṃ nu vakṣyati samrāṇ māṃ varṇakaḥ sukṛto na vā ||
nānyapiṣṭaṃ hi matsyasya candanaṃ kila rocate ||
vaiśaṃpāyana uvāca
sā kīrtayantī duḥkhāni bhīmasenasya bhāminī ||
ruroda śanakaiḥ kṛṣṇā bhīmasenam udīkṣatī ||
sā bāṣpakalayā vācā niḥśvasantī punaḥ punaḥ ||
hṛdayaṃ bhīmasenasya ghaṭṭayantīdam abravīt ||
nālpaṃ kṛtaṃ mayā bhīma devānāṃ kilbiṣaṃ purā ||
abhāgyā yat tu jīvāmi martavye sati pāṇḍava ||
tatas tasyāḥ karau śūnau kiṇabaddhau vṛkodaraḥ ||
mukham ānīya vepantyā ruroda paravīrahā ||
tau gṛhītvā ca kaunteyo bāṣpam utsṛjya vīryavān ||
tataḥ paramaduḥkhārta idaṃ vacanam abravīt ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
पश्यpaśyasee
पाण्डवpāṇḍavaPandava
मेmeto me, my
ऽवस्थां'vasthāṃform of 'vasthāṃ
यथाyathāas
नार्हामिnārhāmiform of nārhāmi
वैvaitruly
तथाtathāso, thus
युष्मासुyuṣmāsuform of yuṣmāsu
ध्रियमाणेषुdhriyamāṇeṣuform of dhriyamāṇeṣu
पश्यpaśyasee
कालस्यkālasyaof time
पर्ययम्paryayamform of paryayam
यस्याःyasyāḥwhose, of which
सागरपर्यन्ताsāgaraparyantāform of sāgaraparyantā
पृथिवीpṛthivīform of pṛthivī
वशवर्तिनीvaśavartinīform of vaśavartinī
आसीत्āsītwas
साद्यsādyaform of sādya
सुदेष्णायाsudeṣṇāyāSudeshna
भीताहंbhītāhaṃform of bhītāhaṃ
वशवर्तिनीvaśavartinīform of vaśavartinī
यस्याःyasyāḥwhose, of which
पुरःसराpuraḥsarāform of puraḥsarā
आसन्āsanwere
पृष्ठतश्pṛṣṭhataśform of pṛṣṭhataś
चानुगामिनःcānugāminaḥform of cānugāminaḥ
साहम्sāhamform of sāham
अद्यadyatoday
सुदेष्णायाःsudeṣṇāyāḥSudeshna
पुरःpuraḥform of puraḥ
पश्चाच्paścācto see
caand
गामिनीgāminīform of gāminī
इदंidaṃthis
तुtubut, however
दुःखंduḥkhaṃsuffering
कौन्तेयkaunteyaO Kaunteya
ममासह्यंmamāsahyaṃform of mamāsahyaṃ
निबोधnibodhaform of nibodha
तत्tatthat, this
याwhich (f.)
nanot
जातुjātuever
स्वयंsvayaṃmyself
पिंषेpiṃṣeform of piṃṣe
गात्रोद्वर्तनम्gātrodvartanamform of gātrodvartanam
आत्मनःātmanaḥof oneself, one's own
अन्यत्रanyatraelsewhere
कुन्त्याkuntyāform of kuntyā
भद्रंbhadraṃgood, blessing
तेtethey; to you
साद्यsādyaform of sādya
पिंषामिpiṃṣāmiform of piṃṣāmi
चन्दनम्candanamform of candanam
पश्यpaśyasee
कौन्तेयkaunteyaO Kaunteya
पाणीpāṇītwo hands
मेmeto me, my
नैवंnaivaṃform of naivaṃ
यौyauform of yau
भवतःbhavataḥform of bhavataḥ
पुराpurāformerly
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
इत्य्itythus, so
अस्यasyahis, this
दर्शयाम्darśayāmto see
आसāsawas
किणबद्धौkiṇabaddhauform of kiṇabaddhau
कराव्karāvform of karāv
उभौubhauboth
द्रौपद्य्draupadyDraupadi
उवाचuvācasaid
बिभेमिbibhemiform of bibhemi
कुन्त्याkuntyāform of kuntyā
याwhich (f.)
नाहंnāhaṃnot I
युष्माकंyuṣmākaṃform of yuṣmākaṃ
वाor
कदाkadāwhen?
चनcanaeither, indeed
साद्याग्रतोsādyāgratoform of sādyāgrato
विराटस्यvirāṭasyaVirata
भीताbhītāform of bhītā
तिष्ठामिtiṣṭhāmiform of tiṣṭhāmi
किंकरीkiṃkarīform of kiṃkarī
किंkiṃwhat?
नुnuindeed, whether
वक्ष्यतिvakṣyatiform of vakṣyati
सम्राण्samrāṇform of samrāṇ
मांmāṃme
वर्णकःvarṇakaḥform of varṇakaḥ
सुकृतोsukṛtoform of sukṛto
nanot
वाor
नान्यपिष्टंnānyapiṣṭaṃform of nānyapiṣṭaṃ
हिhiindeed
मत्स्यस्यmatsyasyaMatsya
चन्दनंcandanaṃform of candanaṃ
किलkilathey say
रोचतेrocateis pleasing
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
साshe, this
कीर्तयन्तीkīrtayantīform of kīrtayantī
दुःखानिduḥkhānisufferings
भीमसेनस्यbhīmasenasyaBhima, army
भामिनीbhāminībeautiful woman
रुरोदrurodaform of ruroda
शनकैःśanakaiḥform of śanakaiḥ
कृष्णाkṛṣṇāKrishna, Draupadi
भीमसेनम्bhīmasenamBhima, army
उदीक्षतीudīkṣatīform of udīkṣatī
साshe, this
बाष्पकलयाbāṣpakalayāform of bāṣpakalayā
वाचाvācāspeech
निःश्वसन्तीniḥśvasantīform of niḥśvasantī
पुनःpunaḥagain
पुनःpunaḥagain
हृदयंhṛdayaṃheart
भीमसेनस्यbhīmasenasyaBhima, army
घट्टयन्तीदम्ghaṭṭayantīdamform of ghaṭṭayantīdam
अब्रवीत्abravītsaid
नाल्पंnālpaṃform of nālpaṃ
कृतंkṛtaṃdone
मयाmayāby me
भीमbhīmaBhima
देवानांdevānāṃform of devānāṃ
किल्बिषंkilbiṣaṃform of kilbiṣaṃ
पुराpurāformerly
अभाग्याabhāgyāform of abhāgyā
यत्yatwhat, which
तुtubut, however
जीवामिjīvāmiform of jīvāmi
मर्तव्येmartavyeform of martavye
सतिsatiform of sati
पाण्डवpāṇḍavaPandava
ततस्tatasthen
तस्याःtasyāḥher, of that
करौkarauform of karau
शूनौśūnauform of śūnau
किणबद्धौkiṇabaddhauform of kiṇabaddhau
वृकोदरःvṛkodaraḥVrikodara
मुखम्mukhamface, mouth
आनीयānīyaform of ānīya
वेपन्त्याvepantyāform of vepantyā
रुरोदrurodaform of ruroda
परवीरहाparavīrahāhero
तौtauform of tau
गृहीत्वाgṛhītvāhaving taken
caand
कौन्तेयोkaunteyoKaunteya
बाष्पम्bāṣpamform of bāṣpam
उत्सृज्यutsṛjyahaving released
वीर्यवान्vīryavānhero
ततःtataḥthen, from there
परमदुःखार्तparamaduḥkhārtaform of paramaduḥkhārta
इदंidaṃthis
वचनम्vacanamword
अब्रवीत्abravītsaid
Traducción

'Behold, Pāṇḍava, my condition, which I do not deserve. While you yet live, see this turning of time. She who once held sway over the earth to the shore of the ocean, now I, in fear, am subject to Sudeṣṇā. She before whom attendants once walked and behind whom others followed, now walks herself before Sudeṣṇā and behind her. Hear also this unbearable grief of mine, Kaunteya: never did I myself grind the unguent for my own body, save for Kuntī, blessings on you — yet today I grind sandalwood paste. Look, Kaunteya, at my hands: they were never like this before.' Vaiśaṃpāyana said: 'So saying, she showed him both her hands, covered with calluses.' Draupadī said: 'I, who never feared even Kuntī or any of you, now stand before Virāṭa in fear, like a servant-girl. What will the sovereign say — is the color well made or not? For, they say, the king of Matsya does not like sandal paste ground by another.' Vaiśaṃpāyana said: 'Reciting her sorrows to Bhīmasena, the radiant Kṛṣṇā wept softly, gazing upon Bhīmasena. With a voice broken by tears, sighing again and again, wounding the heart of Bhīmasena, she said: "No small sin against the gods must I have committed before, Bhīma, since, ill-fated, I live on when I ought to have died, Pāṇḍava." Then Vṛkodara, slayer of enemy heroes, took her swollen, trembling, callused hands, raised them to his face, and wept. Holding them, the mighty Kaunteya, shedding tears, then, overcome with the deepest grief, spoke these words.'

Versión

c2411f298ced · publicado 16 jul 2026, 18:11:28 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con