Mahābhārata
Trigarta-matsya-yuddha-parva (The Battle of the Matsyas with the Trigartas)4.31.1-10
3876 / 15823
Mahābhārata · 4.31.1-10
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
निर्याय नगराच् छूरा व्यूढानीकाः प्रहारिणः ॥
त्रिगर्तान् अस्पृशन् मत्स्याः सूर्ये परिणते सति ॥
ते त्रिगर्ताश् च मत्स्याश् च संरब्धा युद्धदुर्मदाः ॥
अन्योन्यम् अभिगर्जन्तो गोषु गृद्धा महाबलाः ॥
भीमाश् च मत्तमातङ्गास् तोमराङ्कुशचोदिताः ॥
ग्रामणीयैः समारूढाः कुशलैर् हस्तिसादिभिः ॥
तेषां समागमो घोरस् तुमुलो लोमहर्षणः ॥
देवासुरसमो राजन्न् आसीत् सूर्ये विलम्बति ॥
उदतिष्ठद् रजो भौमं न प्रज्ञायत किं चन ॥
पक्षिणश् चापतन् भूमौ सैन्येन रजसावृताः ॥
इषुभिर् व्यतिसंयद्भिर् आदित्यो ऽन्तरधीयत ॥
खद्योतैर् इव संयुक्तम् अन्तरिक्षं व्यराजत ॥
रुक्मपृष्ठानि चापानि व्यतिषक्तानि धन्विनाम् ॥
पततां लोकवीराणां सव्यदक्षिणम् अस्यताम् ॥
रथा रथैः समाजग्मुः पादातैश् च पदातयः ॥
सादिभिः सादिनश् चैव गजैश् चापि महागजाः ॥
असिभिः पट्टिशैः प्रासैः शक्तिभिस् तोमरैर् अपि ॥
संरब्धाः समरे राजन् निजघ्नुर् इतरेतरम् ॥
निघ्नन्तः समरे ऽन्योन्यं शूराः परिघबाहवः ॥
न शेकुर् अभिसंरब्धाः शूरान् कर्तुं पराङ्मुखान् ॥

Transliteración (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
niryāya nagarāc chūrā vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ ||
trigartān aspṛśan matsyāḥ sūrye pariṇate sati ||
te trigartāś ca matsyāś ca saṃrabdhā yuddhadurmadāḥ ||
anyonyam abhigarjanto goṣu gṛddhā mahābalāḥ ||
bhīmāś ca mattamātaṅgās tomarāṅkuśacoditāḥ ||
grāmaṇīyaiḥ samārūḍhāḥ kuśalair hastisādibhiḥ ||
teṣāṃ samāgamo ghoras tumulo lomaharṣaṇaḥ ||
devāsurasamo rājann āsīt sūrye vilambati ||
udatiṣṭhad rajo bhaumaṃ na prajñāyata kiṃ cana ||
pakṣiṇaś cāpatan bhūmau sainyena rajasāvṛtāḥ ||
iṣubhir vyatisaṃyadbhir ādityo 'ntaradhīyata ||
khadyotair iva saṃyuktam antarikṣaṃ vyarājata ||
rukmapṛṣṭhāni cāpāni vyatiṣaktāni dhanvinām ||
patatāṃ lokavīrāṇāṃ savyadakṣiṇam asyatām ||
rathā rathaiḥ samājagmuḥ pādātaiś ca padātayaḥ ||
sādibhiḥ sādinaś caiva gajaiś cāpi mahāgajāḥ ||
asibhiḥ paṭṭiśaiḥ prāsaiḥ śaktibhis tomarair api ||
saṃrabdhāḥ samare rājan nijaghnur itaretaram ||
nighnantaḥ samare 'nyonyaṃ śūrāḥ parighabāhavaḥ ||
na śekur abhisaṃrabdhāḥ śūrān kartuṃ parāṅmukhān ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
निर्यायniryāyaform niryāya
नगराच्nagarācform nagarāc
छूराchūrāform chūrā
व्यूढानीकाःvyūḍhānīkāḥarrayed troops
प्रहारिणःprahāriṇaḥstriking, dealing blows
त्रिगर्तान्trigartānthe Trigartas
अस्पृशन्aspṛśanform aspṛśan
मत्स्याःmatsyāḥthe Matsyas
सूर्येsūryeform sūrye
परिणतेpariṇateform pariṇate
सतिsatiform sati
तेtethey; to you
त्रिगर्ताश्trigartāśform trigartāś
caand
मत्स्याश्matsyāśthe Matsyas
caand
संरब्धाsaṃrabdhāform saṃrabdhā
युद्धदुर्मदाःyuddhadurmadāḥbattle
अन्योन्यम्anyonyameach other
अभिगर्जन्तोabhigarjantoform abhigarjanto
गोषुgoṣucow
गृद्धाgṛddhāform gṛddhā
महाबलाःmahābalāḥgreat
भीमाश्bhīmāśform bhīmāś
caand
मत्तमातङ्गास्mattamātaṅgāsform mattamātaṅgās
तोमराङ्कुशचोदिताःtomarāṅkuśacoditāḥform tomarāṅkuśacoditāḥ
ग्रामणीयैःgrāmaṇīyaiḥform grāmaṇīyaiḥ
समारूढाःsamārūḍhāḥform samārūḍhāḥ
कुशलैर्kuśalairform kuśalair
हस्तिसादिभिःhastisādibhiḥhand; elephant
तेषांteṣāṃtheir, of those
समागमोsamāgamoto go
घोरस्ghorasform ghoras
तुमुलोtumuloform tumulo
लोमहर्षणःlomaharṣaṇaḥform lomaharṣaṇaḥ
देवासुरसमोdevāsurasamoform devāsurasamo
राजन्न्rājannking
आसीत्āsītwas
सूर्येsūryeform sūrye
विलम्बतिvilambatiform vilambati
उदतिष्ठद्udatiṣṭhadform udatiṣṭhad
रजोrajoform rajo
भौमंbhaumaṃform bhaumaṃ
nanot
प्रज्ञायतprajñāyatato know
किंkiṃwhat?
चनcanaindeed, at all
पक्षिणश्pakṣiṇaśform pakṣiṇaś
चापतन्cāpatanform cāpatan
भूमौbhūmauon the earth
सैन्येनsainyenaform sainyena
रजसावृताःrajasāvṛtāḥform rajasāvṛtāḥ
इषुभिर्iṣubhirform iṣubhir
व्यतिसंयद्भिर्vyatisaṃyadbhirform vyatisaṃyadbhir
आदित्योādityoform ādityo
ऽन्तरधीयत'ntaradhīyataform 'ntaradhīyata
खद्योतैर्khadyotairform khadyotair
इवivalike, as
संयुक्तम्saṃyuktamform saṃyuktam
अन्तरिक्षंantarikṣaṃform antarikṣaṃ
व्यराजतvyarājataking
रुक्मपृष्ठानिrukmapṛṣṭhāniform rukmapṛṣṭhāni
चापानिcāpānibows
व्यतिषक्तानिvyatiṣaktāniform vyatiṣaktāni
धन्विनाम्dhanvināmto strike, to kill
पततांpatatāṃform patatāṃ
लोकवीराणांlokavīrāṇāṃhero
सव्यदक्षिणम्savyadakṣiṇamform savyadakṣiṇam
अस्यताम्asyatāmform asyatām
रथाrathāchariot
रथैःrathaiḥchariot
समाजग्मुःsamājagmuḥform samājagmuḥ
पादातैश्pādātaiśform pādātaiś
caand
पदातयःpadātayaḥinfantry, foot soldiers
सादिभिःsādibhiḥform sādibhiḥ
सादिनश्sādinaśform sādinaś
चैवcaivaand indeed
गजैश्gajaiśelephant
चापिcāpiand also
महागजाःmahāgajāḥgreat, elephant
असिभिःasibhiḥform asibhiḥ
पट्टिशैःpaṭṭiśaiḥform paṭṭiśaiḥ
प्रासैःprāsaiḥform prāsaiḥ
शक्तिभिस्śaktibhisform śaktibhis
तोमरैर्tomarairform tomarair
अपिapialso, even
संरब्धाःsaṃrabdhāḥform saṃrabdhāḥ
समरेsamarein battle
राजन्rājano king
निजघ्नुर्nijaghnurform nijaghnur
इतरेतरम्itaretaramform itaretaram
निघ्नन्तःnighnantaḥform nighnantaḥ
समरेsamarein battle
ऽन्योन्यं'nyonyaṃform 'nyonyaṃ
शूराःśūrāḥheroes
परिघबाहवःparighabāhavaḥform parighabāhavaḥ
nanot
शेकुर्śekurform śekur
अभिसंरब्धाःabhisaṃrabdhāḥform abhisaṃrabdhāḥ
शूरान्śūrānform śūrān
कर्तुंkartuṃto make
पराङ्मुखान्parāṅmukhānform parāṅmukhān
Traducción

Vaishampayana said: 'Coming out of the city, the brave Matsyas, having arrayed their troops and ready to strike, met the Trigartas at sunset. The Trigartas and Matsyas, enraged, maddened with battle-lust, mighty and greedy for cows, roared at one another. Fearsome maddened elephants, driven on by goads and hooks, were mounted by skilled elephant-riders and village leaders. Their encounter was terrible, tumultuous, hair-raising, like the battle of gods and demons, as the sun was already sinking. Earthly dust rose so thick that nothing could be seen; birds, covered by the army's dust, fell to the ground. Because of the clashing arrows the sun was hidden, while the sky shone as if filled with fireflies. The gold-backed bows of the archers crossed one another as the heroes of the world shot to left and right. Chariots met chariots, foot soldiers met foot soldiers, horsemen met horsemen, and great elephants met great elephants. With swords, pattishas, lances, javelins, and tomaras, furious in battle, they slew one another. Heroes with arms like iron clubs, striking one another, could not make the brave turn their backs.'

Versión

4adfdfd59f1a · publicado 16 jul 2026, 18:23:48 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con