Mahābhārata
Sainya-niryāṇa (152) (The Departure of the Armies, Chapters 151-160)5.152.21-25
5026 / 15823
Mahābhārata · 5.152.21-25
Devanāgarī

सेना पञ्चशतं नागा रथास् तावन्त एव च ॥
दशसेना च पृतना पृतना दशवाहिनी ॥
वाहिनी पृतना सेना ध्वजिनी सादिनी चमूः ॥
अक्षौहिणीति पर्यायैर् निरुक्ताथ वरूथिनी ॥
एवं व्यूढान्य् अनीकानि कौरवेयेण धीमता ॥
अक्षौहिण्यो दशैका च संख्याताः सप्त चैव ह ॥
अक्षौहिण्यस् तु सप्तैव पाण्डवानाम् अभूद् बलम् ॥
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणाम् अभूद् बलम् ॥
नराणां पञ्चपञ्चाशद् एषा पत्तिर् विधीयते ॥
सेनामुखं च तिस्रस् ता गुल्म इत्य् अभिसंज्ञितः ॥
दश गुल्मा गणस् त्व् आसीद् गणास् त्व् अयुतशो ऽभवन् ॥
दुर्योधनस्य सेनासु योत्स्यमानाः प्रहारिणः ॥

Transliteración (IAST)

senā pañcaśataṃ nāgā rathās tāvanta eva ca ||
daśasenā ca pṛtanā pṛtanā daśavāhinī ||
vāhinī pṛtanā senā dhvajinī sādinī camūḥ ||
akṣauhiṇīti paryāyair niruktātha varūthinī ||
evaṃ vyūḍhāny anīkāni kauraveyeṇa dhīmatā ||
akṣauhiṇyo daśaikā ca saṃkhyātāḥ sapta caiva ha ||
akṣauhiṇyas tu saptaiva pāṇḍavānām abhūd balam ||
akṣauhiṇyo daśaikā ca kauravāṇām abhūd balam ||
narāṇāṃ pañcapañcāśad eṣā pattir vidhīyate ||
senāmukhaṃ ca tisras tā gulma ity abhisaṃjñitaḥ ||
daśa gulmā gaṇas tv āsīd gaṇās tv ayutaśo 'bhavan ||
duryodhanasya senāsu yotsyamānāḥ prahāriṇaḥ ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
सेनाsenāarmy; force
पञ्चशतंpañcaśataṃfive hundred; five hundred in number
नागाnāgāelephants; war elephants
रथास्rathāschariots; cars
तावन्तtāvantajust as many; an equal number
एवevaindeed; precisely
caand; also
दशसेनाdaśasenāten senas; ten army-units
caand; also
पृतनाpṛtanāpritanas; armies
पृतनाpṛtanāpritanas; armies
दशवाहिनीdaśavāhinīten vahinis; made up of ten vahinis
वाहिनीvāhinīa vahini; an army
पृतनाpṛtanāa pritana; an army
सेनाsenāa sena; an army
ध्वजिनीdhvajinīa dhvajini; an army with banners
सादिनीsādinīa sadini; a cavalry force
चमूःcamūḥa chamu; a host
अक्षौहिणीतिakṣauhiṇītias akshauhini; under the name akshauhini
पर्यायैर्paryāyairby synonyms; by alternating names
निरुक्ताथniruktāthaand is named; and is explained
वरूथिनीvarūthinīvaruthini; a mass of troops
एवंevaṃthus; in this way
व्यूढान्य्vyūḍhānyarrayed; arranged
अनीकानिanīkānibattle ranks; armies; army divisions
कौरवेयेणkauraveyeṇaby the Kaurava; by the descendant of Kuru
धीमताdhīmatāthe wise; the sagacious
अक्षौहिण्योakṣauhiṇyoakshauhinis; army corps
दशैकाdaśaikāten and one; eleven
caand; also
संख्याताःsaṃkhyātāḥwere counted; were reckoned
सप्तsaptaseven; seven of them
चैवcaivaand indeed; and precisely
haindeed; truly
अक्षौहिण्यस्akṣauhiṇyasakshauhinis; army corps
तुtuindeed; but
सप्तैवsaptaivaexactly seven; precisely seven
पाण्डवानाम्pāṇḍavānāmof the Pandavas; of the sons of Pandu
अभूद्abhūdwas; constituted
बलम्balamthe force; the army
अक्षौहिण्योakṣauhiṇyoakshauhinis; army corps
दशैकाdaśaikāten and one; eleven
caand; also
कौरवाणाम्kauravāṇāmof the Kauravas; of the descendants of Kuru
अभूद्abhūdwas; constituted
बलम्balamthe force; the army
नराणांnarāṇāṃamong men; of men
पञ्चपञ्चाशद्pañcapañcāśadfifty-five; the number fifty-five
एषाeṣāthis; she
पत्तिर्pattira patti; a small unit
विधीयतेvidhīyateis prescribed; is established
सेनामुखंsenāmukhaṃa senamukha; a vanguard unit
caand; also
तिस्रस्tisrasthree; three such
ताthey; these
गुल्मgulmaa gulma; a detachment
इत्य्itythus; so called
अभिसंज्ञितःabhisaṃjñitaḥis named; is designated
दशdaśaten; ten of them
गुल्माgulmāgulmas; detachments
गणस्gaṇasa gana; a group
त्व्tvindeed; but
आसीद्āsīdwas; existed
गणास्gaṇāsganas; groups
त्व्tvindeed; but
अयुतशोayutaśoby the ten-thousands; many tens of thousands
ऽभवन्'bhavanarose; became
दुर्योधनस्यduryodhanasyaof Duryodhana; for Duryodhana
सेनासुsenāsuin the armies; in the forces
योत्स्यमानाःyotsyamānāḥready to fight; about to wage war
प्रहारिणःprahāriṇaḥstrikers; combatants
Traducción

A sena consisted of five hundred elephants and as many chariots; ten senas made up a pritana, and ten pritanas a vahini. Vahini, pritana, sena, dhvajini, sadini, chamu, akshauhini, and varuthini are given as interchangeable names for a mass of troops. Thus did the wise descendant of Kuru array his forces. Eleven akshauhinis were counted, and also seven: exactly seven akshauhinis made up the force of the Pandavas, and eleven akshauhinis made up the force of the Kauravas. Fifty-five men are established as a patti; three such units make a senamukha, called a gulma. Ten gulmas made up a gana, and the ganas, by the tens of thousands, stood in Duryodhana's armies as fighters and strikers.

Versión

34d79b241545 · publicado 17 jul 2026, 6:17:52 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con