Mahābhārata
Arjunapratāpaḥ (Arjuna Saves Abhimanyu)6.51.8-16
5620 / 15823
Mahābhārata · 6.51.8-16
Devanāgarī

लक्ष्मणस् तव पौत्रस् तु तव पौत्रम् अवस्थितम् ॥
अभ्यवर्तत संहृष्टस् ततो युद्धम् अवर्तत ॥
दौर्योधनिस् तु संक्रुद्धः सौभद्रं नवभिः शरैः ॥
विव्याध समरे राजंस् तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥
अभिमन्युस् तु संक्रुद्धो भ्रातरं भरतर्षभ ॥
शरैः पञ्चाशता राजन् क्षिप्रहस्तो ऽभ्यविध्यत ॥
लक्ष्मणो ऽपि ततस् तस्य धनुश् चिच्छेद पत्रिणा ॥
मुष्टिदेशे महाराज तत उच्चुक्रुशुर् जनाः ॥
तद् विहाय धनुश् छिन्नं सौभद्रः परवीरहा ॥
अन्यद् आदत्तवांश् चित्रं कार्मुकं वेगवत्तरम् ॥
तौ तत्र समरे हृष्टौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥
अन्योन्यं विशिखैस् तीक्ष्णैर् जघ्नतुः पुरुषर्षभौ ॥
ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा पुत्रं महारथम् ॥
पीडितं तव पौत्रेण प्रायात् तत्र जनेश्वरः ॥
संनिवृत्ते तव सुते सर्व एव जनाधिपाः ॥
आर्जुनिं रथवंशेन समन्तात् पर्यवारयन् ॥
स तैः परिवृतः शूरैः शूरो युधि सुदुर्जयैः ॥
न स्म विव्यथते राजन् कृष्णतुल्यपराक्रमः ॥

Transliteración (IAST)

lakṣmaṇas tava pautras tu tava pautram avasthitam ||
abhyavartata saṃhṛṣṭas tato yuddham avartata ||
dauryodhanis tu saṃkruddhaḥ saubhadraṃ navabhiḥ śaraiḥ ||
vivyādha samare rājaṃs tad adbhutam ivābhavat ||
abhimanyus tu saṃkruddho bhrātaraṃ bharatarṣabha ||
śaraiḥ pañcāśatā rājan kṣiprahasto 'bhyavidhyata ||
lakṣmaṇo 'pi tatas tasya dhanuś ciccheda patriṇā ||
muṣṭideśe mahārāja tata uccukruśur janāḥ ||
tad vihāya dhanuś chinnaṃ saubhadraḥ paravīrahā ||
anyad ādattavāṃś citraṃ kārmukaṃ vegavattaram ||
tau tatra samare hṛṣṭau kṛtapratikṛtaiṣiṇau ||
anyonyaṃ viśikhais tīkṣṇair jaghnatuḥ puruṣarṣabhau ||
tato duryodhano rājā dṛṣṭvā putraṃ mahāratham ||
pīḍitaṃ tava pautreṇa prāyāt tatra janeśvaraḥ ||
saṃnivṛtte tava sute sarva eva janādhipāḥ ||
ārjuniṃ rathavaṃśena samantāt paryavārayan ||
sa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥ śūro yudhi sudurjayaiḥ ||
na sma vivyathate rājan kṛṣṇatulyaparākramaḥ ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
लक्ष्मणः तव पौत्रः तुlakṣmaṇaḥ tava pautraḥ tuLakshmana, your grandson; your grandson Lakshmana
तव पौत्रम् अवस्थितम्tava pautram avasthitamyour grandson standing there; your other grandson
अभ्यवर्तत संहृष्टःabhyavartata saṃhṛṣṭaḥjoyfully advanced against; exulting, advanced
ततः युद्धम् अवर्ततtataḥ yuddham avartatathen the battle unfolded; after this the fight began
दौर्योधनिः तु संक्रुद्धःdauryodhaniḥ tu saṃkruddhaḥthe son of Duryodhana, enraged; Duryodhana's son in fury
सौभद्रम् नवभिः शरैःsaubhadram navabhiḥ śaraiḥSaubhadra with nine arrows; Abhimanyu with nine arrows
विव्याध समरे राजन्vivyādha samare rājanpierced in battle, O king; struck in the fight
तत् अद्भुतम् इव अभवत्tat adbhutam iva abhavatit seemed a marvel; that appeared astonishing
अभिमन्युः तु संक्रुद्धःabhimanyuḥ tu saṃkruddhaḥAbhimanyu, enraged; Abhimanyu in fury
भ्रातरम् भरतर्षभbhrātaram bharatarṣabhahis kinsman, foremost of Bharatas; his relative, bull of the Bharatas
शरैः पञ्चाशता राजन्śaraiḥ pañcāśatā rājanwith fifty arrows, O king; with fifty shafts
क्षिप्रहस्तः अभ्यविध्यतkṣiprahastaḥ abhyavidhyataswift of hand, pierced; quick-handed, struck
लक्ष्मणः अपि ततः तस्यlakṣmaṇaḥ api tataḥ tasyaLakshmana then his; and Lakshmana after this
धनुः चिच्छेद पत्रिणाdhanuḥ ciccheda patriṇācut the bow with a feathered arrow; severed the bow with an arrow
मुष्टिदेशे महाराजmuṣṭideśe mahārājaat the grip, O great king; at the place of the hand-grip
ततः उच्चुक्रुशुः जनाःtataḥ uccukruśuḥ janāḥthen people cried out; after this the warriors shouted
तत् विहाय धनुः छिन्नम्tat vihāya dhanuḥ chinnamcasting aside the severed bow; discarding the cut bow
सौभद्रः परवीरहाsaubhadraḥ paravīrahāSaubhadra, slayer of enemy heroes; Abhimanyu, destroyer of foes
अन्यत् आदत्तवान् चित्रम्anyat ādattavān citramtook another, splendid; seized another, adorned
कार्मुकम् वेगवत्तरम्kārmukam vegavattarambow, even swifter; bow of greater speed
तौ तत्र समरे हृष्टौtau tatra samare hṛṣṭauthe two there in battle, joyful; both there in the fight
कृतप्रतिकृतैषिणौkṛtapratikṛtaiṣiṇauseeking blow and counter-blow; striving for strike and answer
अन्योन्यम् विशिखैः तीक्ष्णैःanyonyam viśikhaiḥ tīkṣṇaiḥeach other with sharp arrows; mutually with sharpened shafts
जघ्नतुः पुरुषर्षभौjaghnatuḥ puruṣarṣabhaustruck, the two foremost of men; the two bulls among men smote
ततः दुर्योधनः राजाtataḥ duryodhanaḥ rājāthen King Duryodhana; after this Duryodhana the king
दृष्ट्वा पुत्रम् महारथम्dṛṣṭvā putram mahārathamseeing his son, the great charioteer; beholding his charioteer son
पीडितम् तव पौत्रेणpīḍitam tava pautreṇahard-pressed by your grandson; oppressed by your descendant
प्रायात् तत्र जनेश्वरःprāyāt tatra janeśvaraḥwent there, O lord of men; advanced there, O king
संनिवृत्ते तव सुतेsaṃnivṛtte tava sutewhen your son withdrew; after your son's retreat
सर्वे एव जनाधिपाःsarve eva janādhipāḥall the rulers of men; all the sovereigns
आर्जुनिम् रथवंशेनārjunim rathavaṃśenathe son of Arjuna with a line of chariots; Abhimanyu with a formation of chariots
समन्तात् पर्यवारयन्samantāt paryavārayansurrounded from all sides; encircled on every side
स तैः परिवृतः शूरैःsa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥhe, surrounded by those heroes; encircled by these warriors
शूरः युधि सुदुर्जयैःśūraḥ yudhi sudurjayaiḥthe hero, by ones hard to conquer in battle; valiant among the unconquerable
न स्म विव्यथते राजन्na sma vivyathate rājandid not tremble, O king; did not falter, O lord
कृष्णतुल्यपराक्रमःkṛṣṇatulyaparākramaḥhis valor equal to Krishna's; with might like Krishna's
Traducción

Lakshmana, your grandson, exulting, advanced against your other grandson standing there, and then the battle unfolded. The enraged son of Duryodhana pierced Saubhadra with nine arrows, O king, and it seemed a marvel. But the enraged Abhimanyu, swift of hand, pierced his kinsman with fifty arrows, O foremost of the Bharatas. Lakshmana then cut his bow at the grip with a feathered arrow, O great king, and the warriors cried out. Casting aside the severed bow, Saubhadra, slayer of enemy heroes, took up another splendid bow, even swifter. There, in battle, these two foremost of men, joyful and seeking to answer blow with blow, struck each other with sharp arrows. Then King Duryodhana, seeing his son, the great charioteer, hard-pressed by your grandson, advanced there, O lord of men. When your son withdrew, all the rulers of men surrounded the son of Arjuna on every side with a line of chariots. But the hero, surrounded by these warriors hard to conquer in battle, did not tremble, O king: his valor equaled that of Krishna.

Versión

8d743869f8f8 · publicado 17 jul 2026, 21:22:44 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con