धृष्टद्युम्नं कृपो राजन् वारयाम् आस संयुगे ॥
यथा दृप्तं वने नागं शरभो वारयेद् युधि ॥
निरुद्धः पार्षतस् तेन गौतमेन बलीयसा ॥
पदात् पदं विचलितुं नाशक्नोत् तत्र भारत ॥
गौतमस्य वपुर् दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नरथं प्रति ॥
वित्रेसुः सर्वभूतानि क्षयं प्राप्तं च मेनिरे ॥
तत्रावोचन् विमनसो रथिनः सादिनस् तथा ॥
द्रोणस्य निधने नूनं संक्रुद्धो द्विपदां वरः ॥
शारद्वतो महातेजा दिव्यास्त्रविद् उदारधीः ॥
अपि स्वस्ति भवेद् अद्य धृष्टद्युम्नस्य गौतमात् ॥
अपीयं वाहिनी कृत्स्ना मुच्येत महतो भयात् ॥
अप्य् अयं ब्राह्मणः सर्वान् न नो हन्यात् समागतान् ॥
यादृशं दृश्यते रूपम् अन्तकप्रतिमं भृशम् ॥
गमिष्यत्य् अद्य पदवीं भारद्वाजस्य संयुगे ॥
आचार्यः क्षिप्रहस्तश् च विजयी च सदा युधि ॥
अस्त्रवान् वीर्यसंपन्नः क्रोधेन च समन्वितः ॥
पार्षतश् च भृशं युद्धे विमुखो ऽद्यापि लक्ष्यते ॥
इत्य् एवं विविधा वाचस् तावकानां परैः सह ॥
विनिःश्वस्य ततः क्रुद्धः कृपः शारद्वतो नृप ॥
पार्षतं छादयाम् आस निश्चेष्टं सर्वमर्मसु ॥
स वध्यमानः समरे गौतमेन महात्मना ॥
कर्तव्यं न प्रजानाति मोहितः परमाहवे ॥
तम् अब्रवीत् ततो यन्ता कच्चित् क्षेमं नु पार्षत ॥
ईदृशं व्यसनं युद्धे न ते दृष्टं कदा चन ॥
दैवयोगात् तु ते बाणा नातरन् मर्मभेदिनः ॥
प्रेषिता द्विजमुख्येन मर्माण्य् उद्दिश्य सर्वशः ॥
व्यावर्तये तत्र रथं नदीवेगम् इवार्णवात् ॥
अवध्यं ब्राह्मणं मन्ये येन ते विक्रमो हतः ॥
धृष्टद्युम्नस् ततो राजञ् शनकैर् अब्रवीद् वचः ॥
मुह्यते मे मनस् तात गात्रे स्वेदश् च जायते ॥
वेपथुं च शरीरे मे रोमहर्षं च पश्य वै ॥
वर्जयन् ब्राह्मणं युद्धे शनैर् याहि यतो ऽच्युतः ॥
अर्जुनं भीमसेनं वा समरे प्राप्य सारथे ॥
क्षेमम् अद्य भवेद् यन्तर् इति मे नैष्ठिकी मतिः ॥
ततः प्रायान् महाराज सारथिस् त्वरयन् हयान् ॥
यतो भीमो महेष्वासो युयुधे तव सैनिकैः ॥
प्रद्रुतं तु रथं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नस्य मारिष ॥
किरञ् शरशतान्य् एव गौतमो ऽनुययौ तदा ॥
शङ्खं च पूरयाम् आस मुहुर् मुहुर् अरिंदमः ॥
पार्षतं प्राद्रवद् यन्तं महेन्द्र इव शम्बरम् ॥
dhṛṣṭadyumnaṃ kṛpo rājan vārayām āsa saṃyuge ||
yathā dṛptaṃ vane nāgaṃ śarabho vārayed yudhi ||
niruddhaḥ pārṣatas tena gautamena balīyasā ||
padāt padaṃ vicalituṃ nāśaknot tatra bhārata ||
gautamasya vapur dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnarathaṃ prati ||
vitresuḥ sarvabhūtāni kṣayaṃ prāptaṃ ca menire ||
tatrāvocan vimanaso rathinaḥ sādinas tathā ||
droṇasya nidhane nūnaṃ saṃkruddho dvipadāṃ varaḥ ||
śāradvato mahātejā divyāstravid udāradhīḥ ||
api svasti bhaved adya dhṛṣṭadyumnasya gautamāt ||
apīyaṃ vāhinī kṛtsnā mucyeta mahato bhayāt ||
apy ayaṃ brāhmaṇaḥ sarvān na no hanyāt samāgatān ||
yādṛśaṃ dṛśyate rūpam antakapratimaṃ bhṛśam ||
gamiṣyaty adya padavīṃ bhāradvājasya saṃyuge ||
ācāryaḥ kṣiprahastaś ca vijayī ca sadā yudhi ||
astravān vīryasaṃpannaḥ krodhena ca samanvitaḥ ||
pārṣataś ca bhṛśaṃ yuddhe vimukho 'dyāpi lakṣyate ||
ity evaṃ vividhā vācas tāvakānāṃ paraiḥ saha ||
viniḥśvasya tataḥ kruddhaḥ kṛpaḥ śāradvato nṛpa ||
pārṣataṃ chādayām āsa niśceṣṭaṃ sarvamarmasu ||
sa vadhyamānaḥ samare gautamena mahātmanā ||
kartavyaṃ na prajānāti mohitaḥ paramāhave ||
tam abravīt tato yantā kaccit kṣemaṃ nu pārṣata ||
īdṛśaṃ vyasanaṃ yuddhe na te dṛṣṭaṃ kadā cana ||
daivayogāt tu te bāṇā nātaran marmabhedinaḥ ||
preṣitā dvijamukhyena marmāṇy uddiśya sarvaśaḥ ||
vyāvartaye tatra rathaṃ nadīvegam ivārṇavāt ||
avadhyaṃ brāhmaṇaṃ manye yena te vikramo hataḥ ||
dhṛṣṭadyumnas tato rājañ śanakair abravīd vacaḥ ||
muhyate me manas tāta gātre svedaś ca jāyate ||
vepathuṃ ca śarīre me romaharṣaṃ ca paśya vai ||
varjayan brāhmaṇaṃ yuddhe śanair yāhi yato 'cyutaḥ ||
arjunaṃ bhīmasenaṃ vā samare prāpya sārathe ||
kṣemam adya bhaved yantar iti me naiṣṭhikī matiḥ ||
tataḥ prāyān mahārāja sārathis tvarayan hayān ||
yato bhīmo maheṣvāso yuyudhe tava sainikaiḥ ||
pradrutaṃ tu rathaṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnasya māriṣa ||
kirañ śaraśatāny eva gautamo 'nuyayau tadā ||
śaṅkhaṃ ca pūrayām āsa muhur muhur ariṃdamaḥ ||
pārṣataṃ prādravad yantaṃ mahendra iva śambaram ||
Крипа, о царь, остановил Дхриштадьюмну в бою, как шарабха удержал бы в лесу гордого слона. Паршата, запертый более сильным Гаутамой, не мог там, о Бхарата, сдвинуться даже на шаг. Увидев облик Гаутамы, устремлённый к колеснице Дхриштадьюмны, все существа задрожали и решили, что пришла гибель. Унылые колесничие и всадники говорили: «Наверное, лучший из людей, Шарадвата, великосияющий, знаток божественных астр и благородный умом, разгневан из-за смерти Дроны. Будет ли сегодня благо Дхриштадьюмне от Гаутамы? Сможет ли всё это войско освободиться от великого страха? Не убьёт ли этот брахман всех нас, собравшихся здесь? Судя по его облику, подобному Антаке, он сегодня пойдёт в бою путём Бхарадваджи: он наставник, быстрорукий, всегда победоносный в бою, владеет астрами, полон силы и гнева. А Паршата и сегодня в бою выглядит сильно смущённым». Такие разные речи звучали у твоих и у противников. Тогда разгневанный Крипа Шарадвата, вздохнув, осыпал неподвижного Паршату во все уязвимые места. Поражаемый в бою великим Гаутамой, Дхриштадьюмна, смущённый в великой битве, не понимал, что делать. Тогда возница сказал ему: «Ты цел, Паршата? Никогда ты не видел такой беды в бою. Только по воле судьбы стрелы, посланные лучшим из дваждырождённых и направленные во все мармы, не пробили тебя. Я отверну колесницу отсюда, как речной поток от океана. Я считаю этого брахмана неодолимым: он сломил твою доблесть». Дхриштадьюмна тихо ответил: «Мой ум мутится, друг, пот выступает на теле; посмотри, как тело дрожит и волосы встают дыбом. Избегая этого брахмана в бою, медленно веди туда, где Ачьюта, Арджуна или Бхимасена. Достигнув их в бою, возница, мы сегодня будем в безопасности: таково моё твёрдое мнение». Тогда возница погнал коней туда, где великий лучник Бхима сражался с твоими воинами. Увидев, что колесница Дхриштадьюмны убегает, Гаутама, осыпая её сотнями стрел, последовал за ним, снова и снова трубил в раковину и гнался за уезжающим Паршатой, как Махендра за Шамбарой».
6ade88581e1f · publicado 20 jun 2026, 4:29:37 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Крипа здесь страшен не шумом, а духовным весом: он брахман, наставник, владелец астр и мститель за Дрону. Поэтому Дхриштадьюмна, рожденный для убийства Дроны, впервые показан внутренне сломленным перед силой этой линии учителей.