संजय उवाच
श्वेताश्वो ऽपि महाराज व्यधमत् तावकं बलम् ॥
यथा वायुः समासाद्य तूलराशिं समन्ततः ॥
प्रत्युद्ययुस् त्रिगर्तास् तं शिबयः कौरवैः सह ॥
शाल्वाः संशप्तकाश् चैव नारायणबलं च यत् ॥
सत्यसेनः सत्यकीर्तिर् मित्रदेवः श्रुतंजयः ॥
सौश्रुतिश् चित्रसेनश् च मित्रवर्मा च भारत ॥
त्रिगर्तराजः समरे भ्रातृभिः परिवारितः ॥
पुत्रैश् चैव महेष्वासैर् नानाशस्त्रधरैर् युधि ॥
ते सृजन्तः शरव्रातान् किरन्तो ऽर्जुनम् आहवे ॥
अभ्यद्रवन्त समरे वार्योघा इव सागरम् ॥
ते त्व् अर्जुनं समासाद्य योधाः शतसहस्रशः ॥
अगच्छन् विलयं सर्वे तार्क्ष्यं दृष्ट्वेव पन्नगाः ॥
ते वध्यमानाः समरे नाजहुः पाण्डवं तदा ॥
दह्यमाना यथा राजञ् शलभा इव पावकम् ॥
सत्यसेनस् त्रिभिर् बाणैर् विव्याध युधि पाण्डवम् ॥
मित्रदेवस् त्रिषष्ट्या च चन्द्रदेवश् च सप्तभिः ॥
मित्रवर्मा त्रिसप्तत्या सौश्रुतिश् चापि पञ्चभिः ॥
शत्रुंजयश् च विंशत्या सुशर्मा नवभिः शरैः ॥
शत्रुंजयं च राजानं हत्वा तत्र शिलाशितैः ॥
सौश्रुतेः सशिरस्त्राणं शिरः कायाद् अपाहरत् ॥
त्वरितश् चन्द्रदेवं च शरैर् निन्ये यमक्षयम् ॥
अथेतरान् महाराज यतमानान् महारथान् ॥
पञ्चभिः पञ्चभिर् बाणैर् एकैकं प्रत्यवारयत् ॥
सत्यसेनस् तु संक्रुद्धस् तोमरं व्यसृजन् महत् ॥
समुद्दिश्य रणे कृष्णं सिंहनादं ननाद च ॥
स निर्भिद्य भुजं सव्यं माधवस्य महात्मनः ॥
अयस्मयो महाचण्डो जगाम धरणीं तदा ॥
माधवस्य तु विद्धस्य तोमरेण महारणे ॥
प्रतोदः प्रापतद् धस्ताद् रश्मयश् च विशां पते ॥
स प्रतोदं पुनर् गृह्य रश्मींश् चैव महायशाः ॥
वाहयाम् आस तान् अश्वान् सत्यसेनरथं प्रति ॥
विष्वक्सेनं तु निर्भिन्नं प्रेक्ष्य पार्थो धनंजयः ॥
सत्यसेनं शरैस् तीक्ष्णैर् दारयित्वा महाबलः ॥
ततः सुनिशितैर् बाणै राज्ञस् तस्य महच् छिरः ॥
कुण्डलोपचितं कायाच् चकर्त पृतनान्तरे ॥
तं निहत्य शितैर् बाणैर् मित्रवर्माणम् आक्षिपत् ॥
वत्सदन्तेन तीक्ष्णेन सारथिं चास्य मारिष ॥
ततः शरशतैर् भूयः संशप्तकगणान् वशी ॥
पातयाम् आस संक्रुद्धः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
ततो रजतपुङ्खेन राज्ञः शीर्षं महात्मनः ॥
मित्रदेवस्य चिच्छेद क्षुरप्रेण महायशाः ॥
सुशर्माणं च संक्रुद्धो जत्रुदेशे समार्दयत् ॥
ततः संशप्तकाः सर्वे परिवार्य धनंजयम् ॥
शस्त्रौघैर् ममृदुः क्रुद्धा नादयन्तो दिशो दश ॥
अभ्यर्दितस् तु तैर् जिष्णुः शक्रतुल्यपराक्रमः ॥
ऐन्द्रम् अस्त्रम् अमेयात्मा प्रादुश्चक्रे महारथः ॥
ततः शरसहस्राणि प्रादुरासन् विशां पते ॥
saṃjaya uvāca
śvetāśvo 'pi mahārāja vyadhamat tāvakaṃ balam ||
yathā vāyuḥ samāsādya tūlarāśiṃ samantataḥ ||
pratyudyayus trigartās taṃ śibayaḥ kauravaiḥ saha ||
śālvāḥ saṃśaptakāś caiva nārāyaṇabalaṃ ca yat ||
satyasenaḥ satyakīrtir mitradevaḥ śrutaṃjayaḥ ||
sauśrutiś citrasenaś ca mitravarmā ca bhārata ||
trigartarājaḥ samare bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ ||
putraiś caiva maheṣvāsair nānāśastradharair yudhi ||
te sṛjantaḥ śaravrātān kiranto 'rjunam āhave ||
abhyadravanta samare vāryoghā iva sāgaram ||
te tv arjunaṃ samāsādya yodhāḥ śatasahasraśaḥ ||
agacchan vilayaṃ sarve tārkṣyaṃ dṛṣṭveva pannagāḥ ||
te vadhyamānāḥ samare nājahuḥ pāṇḍavaṃ tadā ||
dahyamānā yathā rājañ śalabhā iva pāvakam ||
satyasenas tribhir bāṇair vivyādha yudhi pāṇḍavam ||
mitradevas triṣaṣṭyā ca candradevaś ca saptabhiḥ ||
mitravarmā trisaptatyā sauśrutiś cāpi pañcabhiḥ ||
śatruṃjayaś ca viṃśatyā suśarmā navabhiḥ śaraiḥ ||
śatruṃjayaṃ ca rājānaṃ hatvā tatra śilāśitaiḥ ||
sauśruteḥ saśirastrāṇaṃ śiraḥ kāyād apāharat ||
tvaritaś candradevaṃ ca śarair ninye yamakṣayam ||
athetarān mahārāja yatamānān mahārathān ||
pañcabhiḥ pañcabhir bāṇair ekaikaṃ pratyavārayat ||
satyasenas tu saṃkruddhas tomaraṃ vyasṛjan mahat ||
samuddiśya raṇe kṛṣṇaṃ siṃhanādaṃ nanāda ca ||
sa nirbhidya bhujaṃ savyaṃ mādhavasya mahātmanaḥ ||
ayasmayo mahācaṇḍo jagāma dharaṇīṃ tadā ||
mādhavasya tu viddhasya tomareṇa mahāraṇe ||
pratodaḥ prāpatad dhastād raśmayaś ca viśāṃ pate ||
sa pratodaṃ punar gṛhya raśmīṃś caiva mahāyaśāḥ ||
vāhayām āsa tān aśvān satyasenarathaṃ prati ||
viṣvaksenaṃ tu nirbhinnaṃ prekṣya pārtho dhanaṃjayaḥ ||
satyasenaṃ śarais tīkṣṇair dārayitvā mahābalaḥ ||
tataḥ suniśitair bāṇai rājñas tasya mahac chiraḥ ||
kuṇḍalopacitaṃ kāyāc cakarta pṛtanāntare ||
taṃ nihatya śitair bāṇair mitravarmāṇam ākṣipat ||
vatsadantena tīkṣṇena sārathiṃ cāsya māriṣa ||
tataḥ śaraśatair bhūyaḥ saṃśaptakagaṇān vaśī ||
pātayām āsa saṃkruddhaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
tato rajatapuṅkhena rājñaḥ śīrṣaṃ mahātmanaḥ ||
mitradevasya ciccheda kṣurapreṇa mahāyaśāḥ ||
suśarmāṇaṃ ca saṃkruddho jatrudeśe samārdayat ||
tataḥ saṃśaptakāḥ sarve parivārya dhanaṃjayam ||
śastraughair mamṛduḥ kruddhā nādayanto diśo daśa ||
abhyarditas tu tair jiṣṇuḥ śakratulyaparākramaḥ ||
aindram astram ameyātmā prāduścakre mahārathaḥ ||
tataḥ śarasahasrāṇi prādurāsan viśāṃ pate ||
Санджая сказал: «Белоконный Арджуна, о великий царь, рассеивал твоё войско со всех сторон, как ветер, налетев, разносит кучу хлопка. Навстречу ему выступили тригарты, шибии вместе с Кауравами, шальвы, самшаптаки и то войско Нараяны. Сатьясена, Сатьякирти, Митрадева, Шрутамджая, Саушрути, Читрасена и Митраварман, о Бхарата, а также царь Тригартов, окружённый братьями, сыновьями-великими лучниками и носителями разного оружия, осыпая Арджуну потоками стрел, ринулись в битве, как водные потоки к океану. Но, достигнув Арджуны, эти воины сотнями тысяч шли к гибели, как змеи, увидев Гаруду. Поражаемые в бою, они тогда не оставляли Пандаву, как мотыльки не оставляют огонь, сгорая в нём. Сатьясена поразил Пандаву тремя стрелами, Митрадева — шестьюдесятью тремя, Чандрадева — семью, Митраварман — семьюдесятью тремя, Саушрути — пятью, Шатрунджая — двадцатью, а Сушарман — девятью. Арджуна острыми стрелами убил царя Шатрунджаю, у Саушрути снял с тела голову вместе со шлемом, а Чандрадеву быстро отправил стрелами в обитель Ямы. Остальных старающихся махаратхов он остановил каждого пятью стрелами. Разгневанный Сатьясена метнул в бою большой томар, нацелив его в Кришну, и издал львиный рёв. Этот железный, очень страшный дротик пробил левую руку великого Мадхавы и вошёл в землю. Когда Мадхава был ранен томарой в великой битве, стрекало и поводья выпали у него из руки, о владыка людей. Но многославный снова взял стрекало и поводья и повёл коней к колеснице Сатьясены. Увидев, что Вишваксена ранен, великосильный Дхананджая острыми стрелами разорвал Сатьясену, а затем острейшими стрелами отсёк среди войска большую голову этого царя, украшенную серьгами. Убив его, он острыми стрелами сбил Митравармана и его возницу ватсадантой. Затем разгневанный владыка сотнями стрел снова стал валить сонмы самшаптаков сотнями и тысячами. Серебропёрой кшурапрой многославный отсёк голову великого царя Митрадевы, а Сушармана в гневе поразил в область ключиц. Тогда все самшаптаки, окружив Дхананджаю, стали гневно давить его потоками оружия, оглашая десять сторон. Теснимый ими Джишну, махаратха, равный Шакре доблестью и неизмеримый духом, явил аиндра-астру, и тогда, о владыка людей, возникли тысячи стрел».
344275ea7819 · publicado 20 jun 2026, 8:45:27 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Самшаптаки снова идут на Арджуну как на огонь, и снова их клятва оборачивается самосожжением. Ранение Кришны усиливает напряжение: Арджуна отвечает не только как воин, но и как защитник своего возничего и Господа.