युधिष्ठिर उवाच
दण्डनीतिश् च राजा च समस्तौ ताव् उभाव् अपि ॥
कस्य किं कुर्वतः सिद्ध्यै तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
महाभाग्यं दण्डनीत्याः सिद्धैः शब्दैः सहेतुकैः ॥
शृणु मे शंसतो राजन् यथावद् इह भारत ॥
दण्डनीतिः स्वधर्मेभ्यश् चातुर्वर्ण्यं नियच्छति ॥
प्रयुक्ता स्वामिना सम्यग् अधर्मेभ्यश् च यच्छति ॥
चातुर्वर्ण्ये स्वधर्मस्थे मर्यादानाम् असंकरे ॥
दण्डनीतिकृते क्षेमे प्रजानाम् अकुतोभये ॥
सोमे प्रयत्नं कुर्वन्ति त्रयो वर्णा यथाविधि ॥
तस्माद् देवमनुष्याणां सुखं विद्धि समाहितम् ॥
कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् ॥
इति ते संशयो मा भूद् राजा कालस्य कारणम् ॥
yudhiṣṭhira uvāca
daṇḍanītiś ca rājā ca samastau tāv ubhāv api ||
kasya kiṃ kurvataḥ siddhyai tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
mahābhāgyaṃ daṇḍanītyāḥ siddhaiḥ śabdaiḥ sahetukaiḥ ||
śṛṇu me śaṃsato rājan yathāvad iha bhārata ||
daṇḍanītiḥ svadharmebhyaś cāturvarṇyaṃ niyacchati ||
prayuktā svāminā samyag adharmebhyaś ca yacchati ||
cāturvarṇye svadharmasthe maryādānām asaṃkare ||
daṇḍanītikṛte kṣeme prajānām akutobhaye ||
some prayatnaṃ kurvanti trayo varṇā yathāvidhi ||
tasmād devamanuṣyāṇāṃ sukhaṃ viddhi samāhitam ||
kālo vā kāraṇaṃ rājño rājā vā kālakāraṇam ||
iti te saṃśayo mā bhūd rājā kālasya kāraṇam ||
Юдхиштхира сказал: «Данданити и царь, эти двое вместе, что делают и для чьего успеха? Скажи мне это, праотец». Бхишма сказал: «Царь, слушай, как я здесь по порядку и с причинами расскажу о великой силе данданити, Бхарата. Данданити, правильно применённая владыкой, направляет четыре варны к их собственным дхармам и удерживает их от адхармы. Когда четыре варны стоят в своей дхарме, границы не смешиваются, данданити создаёт безопасность, а подданные свободны от страха, тогда три варны по правилу прилагают усилие к соме; поэтому знай, что счастье богов и людей установлено в этом. Не сомневайся, является ли время причиной царя или царь причиной времени: царь является причиной времени».
43176bc832ba · publicado 20 jun 2026, 18:31:10 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Бхишма сразу ставит высокий масштаб вопроса. Царь не просто действует внутри эпохи: через данданити он создаёт условия, по которым сама эпоха проявляет черты Крита, Треты, Двапары или Кали.