युधिष्ठिर उवाच
केषां राजा प्रभवति वित्तस्य भरतर्षभ ॥
कया च वृत्त्या वर्तेत तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
अब्राह्मणानां वित्तस्य स्वामी राजेति वैदिकम् ॥
ब्राह्मणानां च ये के चिद् विकर्मस्था भवन्त्य् उत ॥
विकर्मस्थाश् च नोपेक्ष्या विप्रा राज्ञा कथं चन ॥
इति राज्ञां पुरावृत्तम् अभिजल्पन्ति साधवः ॥
यस्य स्म विषये राज्ञः स्तेनो भवति वै द्विजः ॥
राज्ञ एवापराधं तं मन्यन्ते किल्बिषं नृप ॥
अभिशस्तम् इवात्मानं मन्यन्ते तेन कर्मणा ॥
तस्माद् राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणान् अन्वपालयन् ॥
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
गीतं केकयराजेन ह्रियमाणेन रक्षसा ॥
केकयानाम् अधिपतिं रक्षो जग्राह दारुणम् ॥
स्वाध्यायेनान्वितं राजन्न् अरण्ये संशितव्रतम् ॥
yudhiṣṭhira uvāca
keṣāṃ rājā prabhavati vittasya bharatarṣabha ||
kayā ca vṛttyā varteta tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
abrāhmaṇānāṃ vittasya svāmī rājeti vaidikam ||
brāhmaṇānāṃ ca ye ke cid vikarmasthā bhavanty uta ||
vikarmasthāś ca nopekṣyā viprā rājñā kathaṃ cana ||
iti rājñāṃ purāvṛttam abhijalpanti sādhavaḥ ||
yasya sma viṣaye rājñaḥ steno bhavati vai dvijaḥ ||
rājña evāparādhaṃ taṃ manyante kilbiṣaṃ nṛpa ||
abhiśastam ivātmānaṃ manyante tena karmaṇā ||
tasmād rājarṣayaḥ sarve brāhmaṇān anvapālayan ||
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
gītaṃ kekayarājena hriyamāṇena rakṣasā ||
kekayānām adhipatiṃ rakṣo jagrāha dāruṇam ||
svādhyāyenānvitaṃ rājann araṇye saṃśitavratam ||
Юдхиштхира сказал: «Бык Бхаратов, чьим имуществом властен царь и каким образом жизни он должен жить? Скажи мне это, праотец». Бхишма сказал: «Ведийское предписание говорит: царь — хозяин имущества небрахманов, а также тех брахманов, которые стоят в чуждом деле. Но брахманов, стоящих в чуждом деле, царь ни в коем случае не должен оставлять без внимания: так праведные рассказывают о древнем поведении царей. Если в области царя дваждырождённый становится вором, это считают именно виной царя, его грехом. Из-за такого поступка мудрые цари считали себя словно обвинёнными; поэтому все раджарши защищали брахманов. И здесь приводят древний рассказ — слова, произнесённые царём Кейкеев, когда его уносил ракшас. Страшный ракшас схватил владыку Кейкеев, наделённого свядхьяей и строгим обетом, в лесу, о царь».
db620111d95c · publicado 20 jun 2026, 18:54:50 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Вопрос о царской власти над имуществом сразу возвращён к ответственности. Если брахман падает до воровства, это не только его личная вина: царь обязан видеть, почему в его стране хранитель знания оказался без поддержки.