Mahābhārata
Bṛhaspati's Counsel on Enemies (Bṛhaspati's Instruction on Enemies)12.104.44-51
10419 / 15823
Mahābhārata · 12.104.44-51
Devanāgarī

इन्द्र उवाच
कानि लिङ्गानि दुष्टस्य भवन्ति द्विजसत्तम ॥
कथं दुष्टं विजानीयाद् एतत् पृष्टो ब्रवीहि मे ॥
बृहस्पतिर् उवाच
परोक्षम् अगुणान् आह सद्गुणान् अभ्यसूयति ॥
परैर् वा कीर्त्यमानेषु तूष्णीम् आस्ते पराङ्मुखः ॥
तूष्णींभावे ऽपि हि ज्ञानं न चेद् भवति कारणम् ॥
विश्वासम् ओष्ठसंदंशं शिरसश् च प्रकम्पनम् ॥
करोत्य् अभीक्ष्णं संसृष्टम् असंसृष्टश् च भाषते ॥
अदृष्टितो विकुरुते दृष्ट्वा वा नाभिभाषते ॥
पृथग् एत्य समश्नाति नेदम् अद्य यथाविधि ॥
आसने शयने याने भावा लक्ष्या विशेषतः ॥
आर्तिर् आर्ते प्रिये प्रीतिर् एतावन् मित्रलक्षणम् ॥
विपरीतं तु बोद्धव्यम् अरिलक्षणम् एव तत् ॥
एतान्य् एवं यथोक्तानि बुध्येथास् त्रिदशाधिप ॥
पुरुषाणां प्रदुष्टानां स्वभावो बलवत्तरः ॥
इति दुष्टस्य विज्ञानम् उक्तं ते सुरसत्तम ॥
निशाम्य शास्त्रतत्त्वार्थं यथावद् अमरेश्वर ॥

Transliteración (IAST)

indra uvāca
kāni liṅgāni duṣṭasya bhavanti dvijasattama ||
kathaṃ duṣṭaṃ vijānīyād etat pṛṣṭo bravīhi me ||
bṛhaspatir uvāca
parokṣam aguṇān āha sadguṇān abhyasūyati ||
parair vā kīrtyamāneṣu tūṣṇīm āste parāṅmukhaḥ ||
tūṣṇīṃbhāve 'pi hi jñānaṃ na ced bhavati kāraṇam ||
viśvāsam oṣṭhasaṃdaṃśaṃ śirasaś ca prakampanam ||
karoty abhīkṣṇaṃ saṃsṛṣṭam asaṃsṛṣṭaś ca bhāṣate ||
adṛṣṭito vikurute dṛṣṭvā vā nābhibhāṣate ||
pṛthag etya samaśnāti nedam adya yathāvidhi ||
āsane śayane yāne bhāvā lakṣyā viśeṣataḥ ||
ārtir ārte priye prītir etāvan mitralakṣaṇam ||
viparītaṃ tu boddhavyam arilakṣaṇam eva tat ||
etāny evaṃ yathoktāni budhyethās tridaśādhipa ||
puruṣāṇāṃ praduṣṭānāṃ svabhāvo balavattaraḥ ||
iti duṣṭasya vijñānam uktaṃ te surasattama ||
niśāmya śāstratattvārthaṃ yathāvad amareśvara ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
इन्द्र उवाचindra uvācaИндра сказал; Индра спросил
कानि लिङ्गानि दुष्टस्यkāni liṅgāni duṣṭasyaкакие признаки испорченного; дурного человека
भवन्ति द्विज सत्तमbhavanti dvija sattamaбывают, лучший из дваждырождённых; о брахман
कथम् दुष्टम् विजानीयात्katham duṣṭam vijānīyātкак испорченного узнать; распознать
एतत् पृष्टः ब्रवीहि मेetat pṛṣṭaḥ bravīhi meоб этом спрошенный, скажи мне; ответь
बृहस्पतिः उवाचbṛhaspatiḥ uvācaБрихаспати сказал; Брихаспати ответил
परोक्षम् अगुणान् आहparokṣam aguṇān āhaзаочно говорит о недостатках; порочит отсутствующего
सत् गुणान् अभ्यसूयतिsat guṇān abhyasūyatiдобрым качествам завидует; хулит достоинства
परैः वा कीर्त्यमानेषुparaiḥ vā kīrtyamāneṣuили когда другие хвалят; восхваляют
तूष्णीम् आस्ते पराङ्मुखःtūṣṇīm āste parāṅmukhaḥмолчит, отвернувшись; сидит безучастно
तूष्णीम् भावे अपि हिtūṣṇīm bhāve api hiдаже в молчании ведь; при безмолвии
ज्ञानम्jñānamзнание; признак
न चेत् भवति कारणम्na cet bhavati kāraṇamесли нет причины; основания
विश्वासम् ओष्ठ संदंशम्viśvāsam oṣṭha saṃdaṃśamдоверие, прикусывание губ; сжатие губ
शिरसः च प्रकम्पनम्śirasaḥ ca prakampanamи тряску головы; качание
करोति अभीक्ष्णम्karoti abhīkṣṇamделает часто; постоянно
संसृष्टम्saṃsṛṣṭamк связанному с ним; близкому
असंसृष्टः च भाषतेasaṃsṛṣṭaḥ ca bhāṣateа с несвязанным говорит; с чужим
अदृष्टितः विकुरुतेadṛṣṭitaḥ vikuruteневидимо изменяется; тайно меняется
दृष्ट्वा वा न अभिभाषतेdṛṣṭvā vā na abhibhāṣateили увидев, не разговаривает; не приветствует
पृथक् एत्य समश्नातिpṛthak etya samaśnātiпридя отдельно, ест; питается в стороне
न इदम् अद्य यथा विधिna idam adya yathā vidhi«это сегодня не по правилу»; не так как следует
आसने शयने यानेāsane śayane yāneв сиденье, ложе, поездке; месте
भावाः लक्ष्याः विशेषतःbhāvāḥ lakṣyāḥ viśeṣataḥнастроения особенно заметны; должны наблюдаться
आर्तिः आर्तेārtiḥ ārteстрадание при страдающем; боль в беде
प्रिये प्रीतिःpriye prītiḥрадость при дорогом; счастье в приятном
एतावत् मित्र लक्षणम्etāvat mitra lakṣaṇamтаков признак друга; мера дружбы
विपरीतम् तु बोद्धव्यम्viparītam tu boddhavyamпротивоположное же надо знать; понимать
अरि लक्षणम् एव तत्ari lakṣaṇam eva tatименно как признак врага; недруга
एतानि एवम् यथा उक्तानिetāni evam yathā uktāniэто так, как сказано; перечисленное
बुध्येथाः त्रिदश अधिपbudhyethāḥ tridaśa adhipaпойми, владыка тридцати богов; Индра
पुरुषाणाम् प्रदुष्टानाम्puruṣāṇām praduṣṭānāmу людей испорченных; дурных
स्वभावः बलवत्तरःsvabhāvaḥ balavattaraḥприрода сильнее; нрав могущественнее
इति दुष्टस्य विज्ञानम्iti duṣṭasya vijñānamтак знание испорченного; распознавание дурного
उक्तम् ते सुर सत्तमuktam te sura sattamaсказано тебе, лучший богов; о превосходный
निशाम्य शास्त्र तत्त्व अर्थम्niśāmya śāstra tattva arthamвыслушав суть смысла науки; истинный смысл шастры
यथावत् अमर ईश्वरyathāvat amara īśvaraкак следует, владыка бессмертных; о повелитель богов
Traducción

Индра спросил: «Лучший из дваждырождённых, какие бывают признаки испорченного человека? Как узнать дурного? Скажи мне это, раз я спросил». Брихаспати ответил: «Он заочно говорит о недостатках, завидует добрым качествам, а когда другие кого-то хвалят, молчит и сидит отвернувшись. Даже молчание бывает признаком, если нет причины: прикусывание губ, качание головы и показное доверие. Он часто ведёт себя странно: с близким становится как чужой, а с чужим разговаривает; тайно меняется, а увидев человека, не говорит с ним. Он приходит отдельно и ест отдельно, говоря: “Сегодня это не по правилу”; особенно надо наблюдать его настроение в сидении, ложе и поездке. Страдание при страдании другого и радость при его радости — вот признак друга. Противоположное следует понимать как признак врага. Пойми это так, как сказано, владыка тридцати богов: у испорченных людей природа сильнее. Так тебе сказано знание о дурном человеке, лучший из богов; выслушай как следует истинный смысл науки, о владыка бессмертных».

Versión

d287c27695a1 · publicado 20 jun 2026, 20:26:25 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con