आपद्य् अस्यां सुकष्टायां मरणे समुपस्थिते ॥
समन्ताद् भय उत्पन्ने कथं कार्यं हितैषिणा ॥
स तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र समदर्शनः ॥
अभवद् भयसंतप्तश् चक्रे चेमां परां गतिम् ॥
आपद् विनाशभूयिष्ठा शतैकीयं च जीवितम् ॥
समन्तसंशया चेयम् अस्मान् आपद् उपस्थिता ॥
गतं हि सहसा भूमिं नकुलो मां समाप्नुयात् ॥
उलूकश् चेह तिष्ठन्तं मार्जारः पाशसंक्षयात् ॥
न त्व् एवास्मद्विधः प्राज्ञः संमोहं गन्तुम् अर्हति ॥
करिष्ये जीविते यत्नं यावद् उच्छ्वासनिग्रहम् ॥
न हि बुद्ध्यान्विताः प्राज्ञा नीतिशास्त्रविशारदाः ॥
संभ्रमन्त्य् आपदं प्राप्य महतो ऽर्थान् अवाप्य च ॥
न त्व् अन्याम् इह मार्जाराद् गतिं पश्यामि सांप्रतम् ॥
विषमस्थो ह्य् अयं जन्तुः कृत्यं चास्य महन् मया ॥
जीवितार्थी कथं त्व् अद्य प्रार्थितः शत्रुभिस् त्रिभिः ॥
तस्माद् इमम् अहं शत्रुं मार्जारं संश्रयामि वै ॥
क्षत्रविद्यां समाश्रित्य हितम् अस्योपधारये ॥
येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वञ्चये ॥
अयम् अत्यन्तशत्रुर् मे वैषम्यं परमं गतः ॥
मूढो ग्राहयितुं स्वार्थं संगत्या यदि शक्यते ॥
कदा चिद् व्यसनं प्राप्य संधिं कुर्यान् मया सह ॥
बलिना संनिविष्टस्य शत्रोर् अपि परिग्रहः ॥
कार्य इत्य् आहुर् आचार्या विषमे जीवितार्थिना ॥
श्रेयान् हि पण्डितः शत्रुर् न च मित्रम् अपण्डितम् ॥
मम ह्य् अमित्रे मार्जारे जीवितं संप्रतिष्ठितम् ॥
हन्तैनं संप्रवक्ष्यामि हेतुम् आत्माभिरक्षणे ॥
अपीदानीम् अयं शत्रुः संगत्या पण्डितो भवेत् ॥
ततो ऽर्थगतितत्त्वज्ञः संधिविग्रहकालवित् ॥
सान्त्वपूर्वम् इदं वाक्यं मार्जारं मूषको ऽब्रवीत् ॥
āpady asyāṃ sukaṣṭāyāṃ maraṇe samupasthite ||
samantād bhaya utpanne kathaṃ kāryaṃ hitaiṣiṇā ||
sa tathā sarvato ruddhaḥ sarvatra samadarśanaḥ ||
abhavad bhayasaṃtaptaś cakre cemāṃ parāṃ gatim ||
āpad vināśabhūyiṣṭhā śataikīyaṃ ca jīvitam ||
samantasaṃśayā ceyam asmān āpad upasthitā ||
gataṃ hi sahasā bhūmiṃ nakulo māṃ samāpnuyāt ||
ulūkaś ceha tiṣṭhantaṃ mārjāraḥ pāśasaṃkṣayāt ||
na tv evāsmadvidhaḥ prājñaḥ saṃmohaṃ gantum arhati ||
kariṣye jīvite yatnaṃ yāvad ucchvāsanigraham ||
na hi buddhyānvitāḥ prājñā nītiśāstraviśāradāḥ ||
saṃbhramanty āpadaṃ prāpya mahato 'rthān avāpya ca ||
na tv anyām iha mārjārād gatiṃ paśyāmi sāṃpratam ||
viṣamastho hy ayaṃ jantuḥ kṛtyaṃ cāsya mahan mayā ||
jīvitārthī kathaṃ tv adya prārthitaḥ śatrubhis tribhiḥ ||
tasmād imam ahaṃ śatruṃ mārjāraṃ saṃśrayāmi vai ||
kṣatravidyāṃ samāśritya hitam asyopadhāraye ||
yenemaṃ śatrusaṃghātaṃ matipūrveṇa vañcaye ||
ayam atyantaśatrur me vaiṣamyaṃ paramaṃ gataḥ ||
mūḍho grāhayituṃ svārthaṃ saṃgatyā yadi śakyate ||
kadā cid vyasanaṃ prāpya saṃdhiṃ kuryān mayā saha ||
balinā saṃniviṣṭasya śatror api parigrahaḥ ||
kārya ity āhur ācāryā viṣame jīvitārthinā ||
śreyān hi paṇḍitaḥ śatrur na ca mitram apaṇḍitam ||
mama hy amitre mārjāre jīvitaṃ saṃpratiṣṭhitam ||
hantainaṃ saṃpravakṣyāmi hetum ātmābhirakṣaṇe ||
apīdānīm ayaṃ śatruḥ saṃgatyā paṇḍito bhavet ||
tato 'rthagatitattvajñaḥ saṃdhivigrahakālavit ||
sāntvapūrvam idaṃ vākyaṃ mārjāraṃ mūṣako 'bravīt ||
Палита подумал: «В этой тяжкой беде, когда смерть близко и страх возник со всех сторон, как должен действовать тот, кто ищет блага? Если я спущусь на землю, меня схватит мангуст; если останусь здесь, меня возьмёт сова, а кот может освободиться. Но мудрый, искусный в нити-шастре, не должен впадать в смятение. Пока есть дыхание, я буду бороться за жизнь. Сейчас я не вижу другого выхода, кроме кота: он сам в беде, и ему нужно от меня великое дело. Меня преследуют три врага, поэтому я приму этого врага-кота как прибежище. Опираясь на кшатрийскую науку, я рассмотрю его выгоду и разумом обману это сборище врагов. Этот мой заклятый враг попал в крайнюю опасность; может быть, ради собственной выгоды он заключит со мной союз. Учителя говорят, что в беде, когда нужно сохранить жизнь, следует принимать даже союз с сильным врагом. Лучше мудрый враг, чем глупый друг; сейчас моя жизнь держится на враге-коте. Я обращусь к нему ради самозащиты; может быть, союз сделает этого врага разумным». Так мышь, зная суть выгоды, время союза и разрыва, мягко заговорила с котом».
e2b5a167df4c · publicado 21 jun 2026, 10:43:41 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Палита действует как политический мыслитель: он не забывает, что кот враг, но видит временное совпадение интересов. Союз с врагом оправдан не доверием, а ясным расчётом общей опасности.