ब्रह्मदत्त उवाच
अस्ति वै कृतम् अस्माभिर् अस्ति प्रतिकृतं त्वया ॥
उभयं तत् समीभूतं वस पूजनि मा गमः ॥
पूजन्य् उवाच
सकृत् कृतापराधस्य तत्रैव परिलम्बतः ॥
न तद् बुधाः प्रशंसन्ति श्रेयस् तत्रापसर्पणम् ॥
सान्त्वे प्रयुक्ते नृपते कृतवैरे न विश्वसेत् ॥
क्षिप्रं प्रबध्यते मूढो न हि वैरं प्रशाम्यति ॥
अन्योन्यं कृतवैराणां पुत्रपौत्रं निगच्छति ॥
पुत्रपौत्रे विनष्टे तु परलोकं निगच्छति ॥
सर्वेषां कृतवैराणाम् अविश्वासः सुखावहः ॥
एकान्ततो न विश्वासः कार्यो विश्वासघातकः ॥
न विश्वसेद् अविश्वस्ते विश्वस्ते ऽपि न विश्वसेत् ॥
कामं विश्वासयेद् अन्यान् परेषां तु न विश्वसेत् ॥
माता पिता बान्धवानां वरिष्ठौ; भार्या जरा बीजमात्रं तु पुत्रः ॥
भ्राता शत्रुः क्लिन्नपाणिर् वयस्य; आत्मा ह्य् एकः सुखदुःखस्य वेत्ता ॥
अन्योन्यकृतवैराणां न संधिर् उपपद्यते ॥
स च हेतुर् अतिक्रान्तो यदर्थम् अहम् आवसम् ॥
पूजितस्यार्थमानाभ्यां जन्तोः पूर्वापकारिणः ॥
चेतो भवत्य् अविश्वस्तं पूर्वं त्रासयते बलात् ॥
पूर्वं संमानना यत्र पश्चाच् चैव विमानना ॥
जह्यात् तं सत्त्ववान् वासं संमानितविमानितः ॥
उषितास्मि तवागारे दीर्घकालम् अहिंसिता ॥
तद् इदं वैरम् उत्पन्नं सुखम् आस्स्व व्रजाम्य् अहम् ॥
ब्रह्मदत्त उवाच
यत्कृते प्रतिकुर्याद् वै न स तत्रापराध्नुयात् ॥
अनृणस् तेन भवति वस पूजनि मा गमः ॥
पूजन्य् उवाच
न कृतस्य न कर्तुश् च सख्यं संधीयते पुनः ॥
हृदयं तत्र जानाति कर्तुश् चैव कृतस्य च ॥
ब्रह्मदत्त उवाच
कृतस्य चैव कर्तुश् च सख्यं संधीयते पुनः ॥
वैरस्योपशमो दृष्टः पापं नोपाश्नुते पुनः ॥
पूजन्य् उवाच
नास्ति वैरम् उपक्रान्तं सान्त्वितो ऽस्मीति नाश्वसेत् ॥
विश्वासाद् बध्यते बालस् तस्माच् छ्रेयो ह्य् अदर्शनम् ॥
तरसा ये न शक्यन्ते शस्त्रैः सुनिशितैर् अपि ॥
साम्ना ते विनिगृह्यन्ते गजा इव करेणुभिः ॥
ब्रह्मदत्त उवाच
संवासाज् जायते स्नेहो जीवितान्तकरेष्व् अपि ॥
अन्योन्यस्य च विश्वासः श्वपचेन शुनो यथा ॥
अन्योन्यकृतवैराणां संवासान् मृदुतां गतम् ॥
नैव तिष्ठति तद् वैरं पुष्करस्थम् इवोदकम् ॥
पूजन्य् उवाच
वैरं पञ्चसमुत्थानं तच् च बुध्यन्ति पण्डिताः ॥
स्त्रीकृतं वास्तुजं वाग्जं ससपत्नापराधजम् ॥
तत्र दाता निहन्तव्यः क्षत्रियेण विशेषतः ॥
प्रकाशं वाप्रकाशं वा बुद्ध्वा देशबलादिकम् ॥
कृतवैरे न विश्वासः कार्यस् त्व् इह सुहृद्य् अपि ॥
छन्नं संतिष्ठते वैरं गूढो ऽग्निर् इव दारुषु ॥
न वित्तेन न पारुष्यैर् न सान्त्वेन न च श्रुतैः ॥
वैराग्निः शाम्यते राजन्न् और्वाग्निर् इव सागरे ॥
न हि वैराग्निर् उद्भूतः कर्म वाप्य् अपराधजम् ॥
शाम्यत्य् अदग्ध्वा नृपते विना ह्य् एकतरक्षयात् ॥
सत्कृतस्यार्थमानाभ्यां स्यात् तु पूर्वापकारिणः ॥
नैव शान्तिर् न विश्वासः कर्म त्रासयते बलात् ॥
नैवापकारे कस्मिंश् चिद् अहं त्वयि तथा भवान् ॥
विश्वासाद् उषिता पूर्वं नेदानीं विश्वसाम्य् अहम् ॥
brahmadatta uvāca
asti vai kṛtam asmābhir asti pratikṛtaṃ tvayā ||
ubhayaṃ tat samībhūtaṃ vasa pūjani mā gamaḥ ||
pūjany uvāca
sakṛt kṛtāparādhasya tatraiva parilambataḥ ||
na tad budhāḥ praśaṃsanti śreyas tatrāpasarpaṇam ||
sāntve prayukte nṛpate kṛtavaire na viśvaset ||
kṣipraṃ prabadhyate mūḍho na hi vairaṃ praśāmyati ||
anyonyaṃ kṛtavairāṇāṃ putrapautraṃ nigacchati ||
putrapautre vinaṣṭe tu paralokaṃ nigacchati ||
sarveṣāṃ kṛtavairāṇām aviśvāsaḥ sukhāvahaḥ ||
ekāntato na viśvāsaḥ kāryo viśvāsaghātakaḥ ||
na viśvased aviśvaste viśvaste 'pi na viśvaset ||
kāmaṃ viśvāsayed anyān pareṣāṃ tu na viśvaset ||
mātā pitā bāndhavānāṃ variṣṭhau; bhāryā jarā bījamātraṃ tu putraḥ ||
bhrātā śatruḥ klinnapāṇir vayasya; ātmā hy ekaḥ sukhaduḥkhasya vettā ||
anyonyakṛtavairāṇāṃ na saṃdhir upapadyate ||
sa ca hetur atikrānto yadartham aham āvasam ||
pūjitasyārthamānābhyāṃ jantoḥ pūrvāpakāriṇaḥ ||
ceto bhavaty aviśvastaṃ pūrvaṃ trāsayate balāt ||
pūrvaṃ saṃmānanā yatra paścāc caiva vimānanā ||
jahyāt taṃ sattvavān vāsaṃ saṃmānitavimānitaḥ ||
uṣitāsmi tavāgāre dīrghakālam ahiṃsitā ||
tad idaṃ vairam utpannaṃ sukham āssva vrajāmy aham ||
brahmadatta uvāca
yatkṛte pratikuryād vai na sa tatrāparādhnuyāt ||
anṛṇas tena bhavati vasa pūjani mā gamaḥ ||
pūjany uvāca
na kṛtasya na kartuś ca sakhyaṃ saṃdhīyate punaḥ ||
hṛdayaṃ tatra jānāti kartuś caiva kṛtasya ca ||
brahmadatta uvāca
kṛtasya caiva kartuś ca sakhyaṃ saṃdhīyate punaḥ ||
vairasyopaśamo dṛṣṭaḥ pāpaṃ nopāśnute punaḥ ||
pūjany uvāca
nāsti vairam upakrāntaṃ sāntvito 'smīti nāśvaset ||
viśvāsād badhyate bālas tasmāc chreyo hy adarśanam ||
tarasā ye na śakyante śastraiḥ suniśitair api ||
sāmnā te vinigṛhyante gajā iva kareṇubhiḥ ||
brahmadatta uvāca
saṃvāsāj jāyate sneho jīvitāntakareṣv api ||
anyonyasya ca viśvāsaḥ śvapacena śuno yathā ||
anyonyakṛtavairāṇāṃ saṃvāsān mṛdutāṃ gatam ||
naiva tiṣṭhati tad vairaṃ puṣkarastham ivodakam ||
pūjany uvāca
vairaṃ pañcasamutthānaṃ tac ca budhyanti paṇḍitāḥ ||
strīkṛtaṃ vāstujaṃ vāgjaṃ sasapatnāparādhajam ||
tatra dātā nihantavyaḥ kṣatriyeṇa viśeṣataḥ ||
prakāśaṃ vāprakāśaṃ vā buddhvā deśabalādikam ||
kṛtavaire na viśvāsaḥ kāryas tv iha suhṛdy api ||
channaṃ saṃtiṣṭhate vairaṃ gūḍho 'gnir iva dāruṣu ||
na vittena na pāruṣyair na sāntvena na ca śrutaiḥ ||
vairāgniḥ śāmyate rājann aurvāgnir iva sāgare ||
na hi vairāgnir udbhūtaḥ karma vāpy aparādhajam ||
śāmyaty adagdhvā nṛpate vinā hy ekatarakṣayāt ||
satkṛtasyārthamānābhyāṃ syāt tu pūrvāpakāriṇaḥ ||
naiva śāntir na viśvāsaḥ karma trāsayate balāt ||
naivāpakāre kasmiṃś cid ahaṃ tvayi tathā bhavān ||
viśvāsād uṣitā pūrvaṃ nedānīṃ viśvasāmy aham ||
Брахмадатта сказал: «Есть вина, совершённая нами, и есть воздаяние, совершённое тобой. Обе стороны теперь уравновешены. Живи здесь, Пуджани, не уходи». Пуджани ответила: «Мудрые не одобряют того, чтобы однажды провинившийся оставался на том же месте; лучше отступить. Когда уже есть вражда, нельзя доверять ласковым словам: глупец быстро попадает в узы, ведь вражда не утихает. У тех, кто взаимно враждовал, вражда переходит к сыновьям и внукам, а когда они гибнут, уходит в иной мир. Для всех, кто вступил во вражду, недоверие приносит безопасность; полное доверие к предателю доверия недопустимо. Не доверяй ненадёжному, но и надёжному не доверяй полностью. Пусть другие верят тебе, но сам чужим не доверяй. Мать и отец - лучшие среди родных; жена несёт старение, сын только продолжает семя, брат может стать врагом, друг бывает ненадёжной влажной рукой; один лишь собственный атман знает счастье и страдание. У тех, кто взаимно совершил вражду, союз невозможен, и причина, ради которой я здесь жила, уже исчезла. Даже если прежде причинившего вред почтят пользой и уважением, его ум остаётся недоверчивым: прежнее насилие пугает. Где сперва было почитание, а потом унижение, там сильный должен оставить жилище. Долго я жила в твоём доме без вреда, но теперь возникла вражда. Живи счастливо, я ухожу». Брахмадатта сказал: «Кто воздаёт за сделанное, тот не виновен: он освобождается от долга. Живи, Пуджани, не уходи». Пуджани сказала: «Между тем, кто причинил вред, и тем, кто пострадал, дружба снова не скрепляется. Сердце обоих знает правду». Брахмадатта возразил: «Дружба между виновником и потерпевшим может восстановиться; видно, что вражда утихает и грех снова не вкушается». Пуджани сказала: «Когда вражда уже началась, нельзя думать: меня утешили - и успокаиваться. От доверия глупец попадает в узы, поэтому лучше удалиться. Тех, кого нельзя взять силой и острым оружием, захватывают лаской, как слонов - слонихами». Брахмадатта сказал: «От совместной жизни рождается привязанность даже к тем, кто может лишить жизни; возникает взаимное доверие, как у собакоеда с собакой. Вражда между теми, кто вредил друг другу, от совместной жизни смягчается и не держится, как вода на лотосовом листе». Пуджани сказала: «Мудрые знают пять источников вражды: женщина, дом, слово, соперник и проступок. Там источник вреда должен быть устранён, особенно кшатрием, открыто или тайно, после оценки места, силы и прочего. Тому, кто уже совершил вражду, нельзя доверять даже как другу: скрытая вражда остаётся, как огонь в дереве. Ни богатством, ни грубостью, ни лаской, ни учёными словами огонь вражды не гасится, как огонь Аурвы в океане. Возникший огонь вражды, рожденный проступком, не утихает, пока не сожжёт, кроме как через гибель одной из сторон. Если прежде навредившего потом почтить пользой и уважением, всё равно не будет ни мира, ни доверия: сам поступок пугает. Прежде я жила у тебя из доверия; теперь я не доверяю».
9d3978805ea1 · publicado 21 jun 2026, 9:55:55 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Пуджани говорит жестко, но последовательно: для неё доверие после предательства не восстанавливается внешним равновесием воздаяния. Сердце помнит причинённый вред, и политическая мудрость требует учитывать это, а не прикрывать ласковыми словами.