भीष्म उवाच
रागो द्वेषस् तथा मोहो हर्षः शोको ऽभिमानिता ॥
कामः क्रोधश् च दर्पश् च तन्द्रीर् आलस्यम् एव च ॥
इच्छा द्वेषस् तथा तापः परवृद्ध्युपतापिता ॥
अज्ञानम् एतन् निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः ॥
एतया या प्रवृत्तिश् च वृद्ध्यादीन् यांश् च पृच्छसि ॥
विस्तरेण महाबाहो शृणु तच् च विशां पते ॥
उभाव् एतौ समफलौ समदोषौ च भारत ॥
अज्ञानं चातिलोभश् चाप्य् एकं जानीहि पार्थिव ॥
लोभप्रभवम् अज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धते ॥
स्थाने स्थानं क्षये क्षैण्यम् उपैति विविधां गतिम् ॥
मूलं लोभस्य महतः कालात्मगतिर् एव च ॥
छिन्ने ऽच्छिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव हि ॥
तस्याज्ञानात् तु लोभो हि लोभाद् अज्ञानम् एव च ॥
सर्वे दोषास् तथा लोभात् तस्माल् लोभं विवर्जयेत् ॥
bhīṣma uvāca
rāgo dveṣas tathā moho harṣaḥ śoko 'bhimānitā ||
kāmaḥ krodhaś ca darpaś ca tandrīr ālasyam eva ca ||
icchā dveṣas tathā tāpaḥ paravṛddhyupatāpitā ||
ajñānam etan nirdiṣṭaṃ pāpānāṃ caiva yāḥ kriyāḥ ||
etayā yā pravṛttiś ca vṛddhyādīn yāṃś ca pṛcchasi ||
vistareṇa mahābāho śṛṇu tac ca viśāṃ pate ||
ubhāv etau samaphalau samadoṣau ca bhārata ||
ajñānaṃ cātilobhaś cāpy ekaṃ jānīhi pārthiva ||
lobhaprabhavam ajñānaṃ vṛddhaṃ bhūyaḥ pravardhate ||
sthāne sthānaṃ kṣaye kṣaiṇyam upaiti vividhāṃ gatim ||
mūlaṃ lobhasya mahataḥ kālātmagatir eva ca ||
chinne 'cchinne tathā lobhe kāraṇaṃ kāla eva hi ||
tasyājñānāt tu lobho hi lobhād ajñānam eva ca ||
sarve doṣās tathā lobhāt tasmāl lobhaṃ vivarjayet ||
Бхишма сказал: «Привязанность, ненависть, заблуждение, радость, скорбь, самомнение, желание, гнев, надменность, сонливость, леность, влечение, отвращение, внутренний жар и страдание от чужого успеха — всё это названо неведением, как и все греховные действия. О могучий владыка людей, слушай подробно о его проявлении, росте и прочем, о чём ты спрашиваешь. Неведение и чрезмерная жадность имеют одинаковый плод и одинаковый порок; знай их как одно, о царь. Неведение рождается из жадности и, вырастая, снова усиливается; оно принимает разные состояния согласно своему месту и убыли. Корень великой жадности связан с движением времени и внутренней природы; отсечена жадность или нет, причина здесь — время. От неведения возникает жадность, а от жадности — неведение. Все пороки происходят от жадности; поэтому её следует отбросить».
c05ed28d38c5 · publicado 20 jun 2026, 22:19:52 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Бхишма связывает неведение и жадность в один порочный круг. Человек не видит истину потому, что хочет обладать, и хочет обладать потому, что не видит истину.