वैशंपायन उवाच
कथान्तरम् अथासाद्य खड्गयुद्धविशारदः ॥
नकुलः शरतल्पस्थम् इदम् आह पितामहम् ॥
धनुः प्रहरणं श्रेष्ठम् इति वादः पितामह ॥
मतस् तु मम धर्मज्ञ खड्ग एव सुसंशितः ॥
विशीर्णे कार्मुके राजन् प्रक्षीणेषु च वाजिषु ॥
खड्गेन शक्यते युद्धे साध्व् आत्मा परिरक्षितुम् ॥
शरासनधरांश् चैव गदाशक्तिधरांस् तथा ॥
एकः खड्गधरो वीरः समर्थः प्रतिबाधितुम् ॥
अत्र मे संशयश् चैव कौतूहलम् अतीव च ॥
किं स्वित् प्रहरणं श्रेष्ठं सर्वयुद्धेषु पार्थिव ॥
कथं चोत्पादितः खड्गः कस्यार्थाय च केन वा ॥
पूर्वाचार्यं च खड्गस्य प्रब्रूहि प्रपितामह ॥
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य धीमतः ॥
सर्वकौशलसंयुक्तं सूक्ष्मचित्रार्थवच् छुभम् ॥
ततस् तस्योत्तरं वाक्यं स्वरवर्णोपपादितम् ॥
शिक्षान्यायोपसंपन्नं द्रोणशिष्याय पृच्छते ॥
उवाच सर्वधर्मज्ञो धनुर्वेदस्य पारगः ॥
शरतल्पगतो भीष्मो नकुलाय महात्मने ॥
तत्त्वं शृणुष्व माद्रेय यद् एतत् परिपृच्छसि ॥
प्रबोधितो ऽस्मि भवता धातुमान् इव पर्वतः ॥
vaiśaṃpāyana uvāca
kathāntaram athāsādya khaḍgayuddhaviśāradaḥ ||
nakulaḥ śaratalpastham idam āha pitāmaham ||
dhanuḥ praharaṇaṃ śreṣṭham iti vādaḥ pitāmaha ||
matas tu mama dharmajña khaḍga eva susaṃśitaḥ ||
viśīrṇe kārmuke rājan prakṣīṇeṣu ca vājiṣu ||
khaḍgena śakyate yuddhe sādhv ātmā parirakṣitum ||
śarāsanadharāṃś caiva gadāśaktidharāṃs tathā ||
ekaḥ khaḍgadharo vīraḥ samarthaḥ pratibādhitum ||
atra me saṃśayaś caiva kautūhalam atīva ca ||
kiṃ svit praharaṇaṃ śreṣṭhaṃ sarvayuddheṣu pārthiva ||
kathaṃ cotpāditaḥ khaḍgaḥ kasyārthāya ca kena vā ||
pūrvācāryaṃ ca khaḍgasya prabrūhi prapitāmaha ||
tasya tad vacanaṃ śrutvā mādrīputrasya dhīmataḥ ||
sarvakauśalasaṃyuktaṃ sūkṣmacitrārthavac chubham ||
tatas tasyottaraṃ vākyaṃ svaravarṇopapāditam ||
śikṣānyāyopasaṃpannaṃ droṇaśiṣyāya pṛcchate ||
uvāca sarvadharmajño dhanurvedasya pāragaḥ ||
śaratalpagato bhīṣmo nakulāya mahātmane ||
tattvaṃ śṛṇuṣva mādreya yad etat paripṛcchasi ||
prabodhito 'smi bhavatā dhātumān iva parvataḥ ||
Вайшампаяна сказал: «Когда разговор перешёл к другой теме, Накула, искусный в бою мечом, обратился к Питамахе, лежавшему на ложе стрел: 'Питамаха, говорят, что лук - лучшее оружие, но, по моему мнению, о знаток дхармы, лучше всего именно хорошо отточенный меч. Когда лук сломан и кони выведены из строя, в битве можно хорошо защитить себя мечом. Один герой с мечом способен сдержать лучников, воинов с палицами и воинов с копьями. Поэтому у меня есть сомнение и сильное желание узнать: какое оружие лучше во всех битвах, о царь? Как был создан меч, кем и ради какой цели? Расскажи также о первом наставнике меча, о прадед'. Услышав эти тонкие, содержательные и искусные слова разумного сына Мадри, Бхишма, знаток всех дхарм и Дханурведы, лежа на ложе стрел, дал спрашивающему ученику Дроны ответ, правильный по звуку, слову и учению: 'Слушай истину, сын Мадри, о том, что ты спрашиваешь. Ты пробудил меня, как гору, богатую металлами'».
adb2ad68b52d · publicado 21 jun 2026, 9:05:45 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Вопрос Накулы не сводится к технике боя. Он спрашивает о происхождении оружия, его назначении и линии передачи, то есть о том, когда сила становится законной частью дхармы, а не простым насилием.