Mahābhārata
The Secret Names of Nārāyaṇa and the Reconciliation with Rudra12.330.41-49
11586 / 15823
Mahābhārata · 12.330.41-49
Devanāgarī

नरनारायणौ पूर्वं तपस् तेपतुर् अव्ययम् ॥
धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने ॥
तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह ॥
न चैवाकल्पयद् भागं दक्षो रुद्रस्य भारत ॥
ततो दधीचिवचनाद् दक्षयज्ञम् अपाहरत् ॥
ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर् मुहुः ॥
तच् छूलं भस्मसात् कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् ॥
आवयोः सहसागच्छद् बदर्याश्रमम् अन्तिकात् ॥
वेगेन महता पार्थ पतन् नारायणोरसि ॥
ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह ॥
बभूवुर् मुञ्जवर्णास् तु ततो ऽहं मुञ्जकेशवान् ॥
तच् च शूलं विनिर्धूतं हुंकारेण महात्मना ॥
जगाम शंकरकरं नारायणसमाहतम् ॥
अथ रुद्र उपाधावत् ताव् ऋषी तपसान्वितौ ॥
तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना ॥
नारायणः स विश्वात्मा तेनास्य शितिकण्ठता ॥
अथ रुद्रविघातार्थम् इषीकां जगृहे नरः ॥
मन्त्रैश् च संयुयोजाशु सो ऽभवत् परशुर् महान् ॥
क्षिप्तश् च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस् तदा ॥
ततो ऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् ॥

Transliteración (IAST)

naranārāyaṇau pūrvaṃ tapas tepatur avyayam ||
dharmayānaṃ samārūḍhau parvate gandhamādane ||
tatkālasamayaṃ caiva dakṣayajño babhūva ha ||
na caivākalpayad bhāgaṃ dakṣo rudrasya bhārata ||
tato dadhīcivacanād dakṣayajñam apāharat ||
sasarja śūlaṃ krodhena prajvalantaṃ muhur muhuḥ ||
tac chūlaṃ bhasmasāt kṛtvā dakṣayajñaṃ savistaram ||
āvayoḥ sahasāgacchad badaryāśramam antikāt ||
vegena mahatā pārtha patan nārāyaṇorasi ||
tataḥ svatejasāviṣṭāḥ keśā nārāyaṇasya ha ||
babhūvur muñjavarṇās tu tato 'haṃ muñjakeśavān ||
tac ca śūlaṃ vinirdhūtaṃ huṃkāreṇa mahātmanā ||
jagāma śaṃkarakaraṃ nārāyaṇasamāhatam ||
atha rudra upādhāvat tāv ṛṣī tapasānvitau ||
tata enaṃ samuddhūtaṃ kaṇṭhe jagrāha pāṇinā ||
nārāyaṇaḥ sa viśvātmā tenāsya śitikaṇṭhatā ||
atha rudravighātārtham iṣīkāṃ jagṛhe naraḥ ||
mantraiś ca saṃyuyojāśu so 'bhavat paraśur mahān ||
kṣiptaś ca sahasā rudre khaṇḍanaṃ prāptavāṃs tadā ||
tato 'haṃ khaṇḍaparaśuḥ smṛtaḥ paraśukhaṇḍanāt ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
नर नारायणौ पूर्वम्nara nārāyaṇau pūrvamНара и Нараяна прежде; два риши
तपस् तेपतुः अव्ययम्tapas tepatuḥ avyayamсовершали нетленный тапас; подвижничество
धर्म यानम् समारूढौdharma yānam samārūḍhauвзойдя на колесницу дхармы; путь
पर्वते गन्धमादनेparvate gandhamādaneна горе Гандхамадане; священной
तत् काल समयम् च एवtat kāla samayam ca evaи в то самое время; срок
दक्ष यज्ञः बभूव हdakṣa yajñaḥ babhūva haжертва Дакши произошла; была
न च एव अकल्पयत् भागम्na ca eva akalpayat bhāgamи он не назначил долю; часть
दक्षः रुद्रस्य भारतdakṣaḥ rudrasya bhārataДакша для Рудры, Бхарата; Арджуна
ततः दधीचि वचनात्tataḥ dadhīci vacanātзатем по слову Дадхичи; мудреца
दक्ष यज्ञम् अपाहरत्dakṣa yajñam apāharatон разрушил жертву Дакши; унёс
ससर्ज शूलम् क्रोधेनsasarja śūlam krodhenaвыпустил трезубец в гневе; копьё
प्रज्वलन्तम् मुहुः मुहुःprajvalantam muhuḥ muhuḥпылающий снова и снова; ярко
तत् शूलम् भस्मसात् कृत्वाtat śūlam bhasmasāt kṛtvāтот трезубец, испепелив; обратив в пепел
दक्ष यज्ञम् स विस्तरम्dakṣa yajñam sa vistaramжертву Дакши со всем устройством; полностью
आवयोः सहसा आगच्छत्āvayoḥ sahasā āgacchatк нам двоим внезапно пришёл; полетел
बदर्याश्रमम् अन्तिकात्badaryāśramam antikātк окрестности Бадарьяшрамы; обители
वेगेन महता पार्थvegena mahatā pārthaс великой скоростью, Партха; силой
पतन् नारायण उरसिpatan nārāyaṇa urasiпадая на грудь Нараяны; в грудь
ततः स्व तेजसा आविष्टाःtataḥ sva tejasā āviṣṭāḥтогда собственным сиянием проникнутые; охваченные
केशाः नारायणस्य हkeśāḥ nārāyaṇasya haволосы Нараяны; кеши
बभूवुः मुञ्ज वर्णाः तुbabhūvuḥ muñja varṇāḥ tuстали цвета мунджи; травы
ततः अहम् मुञ्ज केशवान्tataḥ aham muñja keśavānпоэтому Я Мунджакешаван; с волосами мунджи
तत् च शूलम् विनिर्धूतम्tat ca śūlam vinirdhūtamи тот трезубец был отброшен; стряхнут
हुंकारेण महात्मनाhuṃkāreṇa mahātmanāхуṃкарой Махатмы; мощным звуком
जगाम शंकर करम्jagāma śaṃkara karamпошёл в руку Шанкары; вернулся
नारायण समाहतम्nārāyaṇa samāhatamударенный Нараяной; отбитый
अथ रुद्रः उपाधावत्atha rudraḥ upādhāvatзатем Рудра подбежал; устремился
तौ ऋषी तपसा अन्वितौtau ṛṣī tapasā anvitauк тем двум риши, наделённым тапасом; подвижникам
ततः एनम् समुद्धूतम्tataḥ enam samuddhūtamзатем его, взволнованного; поднявшегося
कण्ठे जग्राह पाणिनाkaṇṭhe jagrāha pāṇināза горло схватил рукой; в шею
नारायणः सः विश्व आत्माnārāyaṇaḥ saḥ viśva ātmāНараяна, тот Вселенский Атман; душа мира
तेन अस्य शितिकण्ठताtena asya śitikaṇṭhatāот этого его синешеесть; синее горло
अथ रुद्र विघात अर्थम्atha rudra vighāta arthamзатем для отражения Рудры; поражения
इषीकाम् जगृहे नरःiṣīkām jagṛhe naraḥНара взял тростинку; стрелку
मन्त्रैः च संयुयोज आशुmantraiḥ ca saṃyuyoja āśuи быстро соединил с мантрами; зарядил
सः अभवत् परशुः महान्saḥ abhavat paraśuḥ mahānона стала великим топором; парашу
क्षिप्तः च सहसा रुद्रेkṣiptaḥ ca sahasā rudreи брошенный внезапно в Рудру; на него
खण्डनम् प्राप्तवान् तदाkhaṇḍanam prāptavān tadāтогда достиг рассечения; раскола
ततः अहम् खण्ड परशुःtataḥ aham khaṇḍa paraśuḥпоэтому Я Кхандапарашу; рассекший топор
स्मृतः परशु खण्डनात्smṛtaḥ paraśu khaṇḍanātпомнюсь из-за рассечения топора; разлома
Traducción

«Прежде Нара и Нараяна совершали нетленный тапас на горе Гандхамадане, взойдя на путь дхармы. В то же время происходила жертва Дакши, но Дакша не назначил доли Рудре, о Бхарата. Тогда, по слову Дадхичи, Рудра разрушил жертву Дакши и в гневе выпустил пылающий трезубец. Испепелив жертву Дакши со всеми её подробностями, трезубец внезапно прилетел к нам в окрестность Бадарьяшрамы и с великой скоростью упал на грудь Нараяны. Тогда волосы Нараяны, охваченные Его собственным сиянием, стали цвета травы мунджа; поэтому Я - Мунджакешаван. Трезубец был отброшен хумкарой Махатмы и, ударенный Нараяной, вернулся в руку Шанкары. Затем Рудра устремился к двум риши, наделённым тапасом; Нараяна, Вселенский Атман, схватил его рукой за горло, и от этого у Рудры стало синее горло. Тогда Нара, чтобы отразить Рудру, взял тростинку, быстро соединил её с мантрами, и она стала великим топором. Брошенный в Рудру топор был рассечён; поэтому Я помнюсь как Кхандапарашу, от рассечения топора».

Versión

8ef3c0a32831 · publicado 21 jun 2026, 8:35:27 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con