Brahmā
श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं दशमं तव ॥ ब्रह्मवैवर्तकं नाम वेदमार्गानुदर्शकम्
सावर्णिर्यत्र भगवान्साक्षाद्देवर्षये स्थितः ॥ नारदाय पुराणार्थं प्राह सर्वमलौकिकम्
धर्मार्थकाममोक्षाणां सारः प्रीतिर्हरौ हरे ॥ तयोरभेदसिद्ध्यर्थं ब्रह्मवैवर्तमुत्तमम्
रथंतरस्य कल्पस्य वृत्तांतं यन्मयोदितम् ॥ शतकोटिपुराणे तत्संक्षिप्य प्राह वेदवित्
व्यासश्चतुर्द्धा संव्यस्य ब्रह्मवैवर्तसंज्ञिते ॥ अष्टादशसहस्रं तत्पुराणं परिकीर्तितम्
ब्रह्मप्रकृतिविघ्नेशकृष्णखंडसमन्वितम् ॥ तत्र सूतर्षिसंवादे पुराणोपक्रमस्ततः
सृष्टिप्रकरणं त्वाद्यं ततो नारदवेधसोः ॥ विवादः सुमहान्यत्र द्वयोरासीत्पराभवः
शिवलोकगतिः पश्चाज्ज्ञानलाभः शिवात्मने ॥ शिववाक्येन तत्पश्चान्मरीचेर्नारदस्य तु
गमनं चैव सावर्णेर्ज्ञानार्थँ सिद्धसेविते ॥ आश्रमे सुमहापुण्ये त्रैलोक्याश्चर्यकारिणी
एतद्धि ब्रह्मखंडं हि श्रुतं पापविनाशनम् ॥ ततः सावर्णिसंवादो नारदस्य समीरितः
कृष्णमाहात्म्यसंयुक्तो नानाख्यानकथोत्तरम् ॥ प्रकृतेरंशभूतानां कलानां चापि वर्णितम्
माहात्म्यं पूजनाद्यं च विस्तरेण यथास्थितम् ॥ एतत्प्रकृतिखंडं हि श्रुतं भूतिविधायकम्
śrṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ daśamaṃ tava || brahmavaivartakaṃ nāma vedamārgānudarśakam
sāvarṇiryatra bhagavānsākṣāddevarṣaye sthitaḥ || nāradāya purāṇārthaṃ prāha sarvamalaukikam
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sāraḥ prītirharau hare || tayorabhedasiddhyarthaṃ brahmavaivartamuttamam
rathaṃtarasya kalpasya vṛttāṃtaṃ yanmayoditam || śatakoṭipurāṇe tatsaṃkṣipya prāha vedavit
vyāsaścaturddhā saṃvyasya brahmavaivartasaṃjñite || aṣṭādaśasahasraṃ tatpurāṇaṃ parikīrtitam
brahmaprakṛtivighneśakṛṣṇakhaṃḍasamanvitam || tatra sūtarṣisaṃvāde purāṇopakramastataḥ
sṛṣṭiprakaraṇaṃ tvādyaṃ tato nāradavedhasoḥ || vivādaḥ sumahānyatra dvayorāsītparābhavaḥ
śivalokagatiḥ paścājjñānalābhaḥ śivātmane || śivavākyena tatpaścānmarīcernāradasya tu
gamanaṃ caiva sāvarṇerjñānārtham̐ siddhasevite || āśrame sumahāpuṇye trailokyāścaryakāriṇī
etaddhi brahmakhaṃḍaṃ hi śrutaṃ pāpavināśanam || tataḥ sāvarṇisaṃvādo nāradasya samīritaḥ
kṛṣṇamāhātmyasaṃyukto nānākhyānakathottaram || prakṛteraṃśabhūtānāṃ kalānāṃ cāpi varṇitam
māhātmyaṃ pūjanādyaṃ ca vistareṇa yathāsthitam || etatprakṛtikhaṃḍaṃ hi śrutaṃ bhūtividhāyakam
«Слушай, о дитя, изложу тебе десятую пурану, по имени Брахма-вайварта, указующую путь Веды. Там пребывающий владыка Саварни воочию изрёк божественному риши Нараде весь неземной смысл пураны. Суть дхармы, артхи, камы и мокши — любовь к Хари и к Харе; ради утверждения их неразличия — превосходная Брахма-вайварта. Повествование кальпы Ратхантары, что изложено мною в пуране в сто крор, — то, сократив, изрёк знаток Веды. Вьяса, разделив её на четыре в именуемой Брахма-вайвартой, — та пурана названа в восемнадцать тысяч, с кхандами Брахмы, Пракрити, Владыки препятствий и Кришны. Там, в беседе Суты и риши, — зачин пураны, затем первый раздел о творении, затем весьма великий спор Нарады и Творца, где поражение было у обоих; хождение в мир Шивы, затем обретение знания речью Шивы тем, чья душа — Шива; затем хождение Маричи и Нарады к Саварни ради знания — в весьма благую, сиддхами посещаемую обитель, дивную в трёх мирах. Это и есть кханда Брахмы, услышанная — истребляющая грех. Затем изложена беседа Саварни с Нарадой, соединённая с величием Кришны, со многими сказаниями и повестями; описаны и величие ставших частями и долями Пракрити, и почитание их, и прочее — подробно, как оно есть. Это кханда Пракрити, услышанная — устрояющая благоденствие».
200503204280 · publicado 5 sept 2026, 19:56:20 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Цель книги названа прямо, и это редкость: она составлена «ради утверждения неразличия» Хари и Хары. Не изложение мира и не хроника родов, а спор, у которого есть тезис; и суть всех четырёх целей человека сведена при этом к одному — к любви, обращённой к обоим.
Тот же ход повторён и в сюжете. Спор Нарады с Творцом описан словами «поражение было у обоих» — в перечне, где всякая беседа кончается чьей-нибудь победой, здесь нарочно сказано, что не выиграл никто.
Женское начало получает собственную часть из четырёх. Богини перечислены не как супруги при своих богах, а как «части и доли» Пракрити, со своим величием и своим почитанием; целая четверть книги отдана тому, чтобы расписать эту лестницу.