विष्णुना च स्वयं वत्स तुष्टेन बलये पुनः । उपकारकरं दत्तमसुराणां महोत्सवम् ॥
तदा प्रभृति सेनानीः प्रवृत्ता कौमुदी सदा । सर्वोपद्रवविद्रावा सर्वविघ्नविनाशिनी ॥
लोकशोकहरा काम्या धनपुष्टिसुखावहा । कुशब्देन मही ज्ञेया मुद्धर्षे ततो द्वयम् ॥
धातुत्वे निगमैश्चैव तेनैषा कौमुदी स्मृता । कौ मोदन्ते जना यस्मान्नानाभावैः परस्परम् ॥
हृष्टतुष्टाः सुखापन्नास्तेनैषा कौमुदी स्मृता । कुमुदानि बलेर्यस्यां दीयन्ते तेन षण्मुख ॥
अर्घार्थं पार्थिवैः पुत्र तेनैषा कौमुदी स्मृता । एकमेव महोरात्रं वर्षे वर्षे च कार्तिके ॥
दत्तं दानवराजस्य आदर्शमिव भूतले । यः करोति नृपो राज्ये तस्य व्याधिभयं कुतः ॥
viṣṇunā ca svayaṃ vatsa tuṣṭena balaye punaḥ | upakārakaraṃ dattamasurāṇāṃ mahotsavam ||
tadā prabhṛti senānīḥ pravṛttā kaumudī sadā | sarvopadravavidrāvā sarvavighnavināśinī ||
lokaśokaharā kāmyā dhanapuṣṭisukhāvahā | kuśabdena mahī jñeyā muddharṣe tato dvayam ||
dhātutve nigamaiścaiva tenaiṣā kaumudī smṛtā | kau modante janā yasmānnānābhāvaiḥ parasparam ||
hṛṣṭatuṣṭāḥ sukhāpannāstenaiṣā kaumudī smṛtā | kumudāni baleryasyāṃ dīyante tena ṣaṇmukha ||
arghārthaṃ pārthivaiḥ putra tenaiṣā kaumudī smṛtā | ekameva mahorātraṃ varṣe varṣe ca kārtike ||
dattaṃ dānavarājasya ādarśamiva bhūtale | yaḥ karoti nṛpo rājye tasya vyādhibhayaṃ kutaḥ ||
«И самим Вишну, довольным, о дитя, дано было Бали благодеяние — великое празднество асуров. С той поры, о военачальник, всегда началась каумуди: разгоняющая все напасти, уничтожающая все помехи, уносящая скорбь мира, желанная, несущая богатство, достаток и счастье. Словом „ку“ да будет знаема земля, „муд“ — в радости; двоицу эту сводами признают глагольной, — потому и названа она каумуди. И поскольку на земле люди радуются друг с другом разными чувствами, весёлые, довольные, достигшие счастья, — потому она названа каумуди. И поскольку в неё, о Шестиликий, царями подносятся Бали кумуды ради аргхьи, сын, — потому она названа каумуди. Одни только великие сутки год за годом в карттику даны царю данавов, словно зеркало на земле; и у того царя, который творит это в своём царстве, — откуда страх недуга?»
01ddc1b15ce0 · publicado 3 sept 2026, 4:13:59 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Праздник объяснён трижды и всякий раз иначе: земля и радость, радость людей друг с другом, водяная лилия в руках у царя. Ни одно толкование не отменяет другого. И сказано, кто его учредил: не победители, а сам Вишну, наступивший Бали на голову, — победивший устроил побеждённому день в году, и день этот назван зеркалом.