निमित्तानि च भूयिष्ठं यानि प्रादुर्भवन्ति नः । तेषु तेष्व् अभिपन्नेषु लक्षयाम्य् अप्रदक्षिणम् ॥
देशकालौ च विज्ञेयौ लक्ष्मणानीङ्गितानि च । दैन्यं हर्षश् च खेदश् च रथिनश् च बलाबलम् ॥
स्थलनिम्नानि भूमेश् च समानि विषमाणि च । युद्धकालश् च विज्ञेयः परस्यान्तरदर्शनम् ॥
उपयानापयाने च स्थानं प्रत्यपसर्पणम् । सर्वम् एतद् रथस्थेन ज्ञेयं रथकुटुम्बिना ॥
तव विश्रामहेतोस् तु तथैषां रथवाजिनाम् । रौद्रं वर्जयता खेदं क्षमं कृतम् इदं मया ॥
न मया स्वेच्छया वीर रथो ऽयम् अपवाहितः । भर्तृस्नेहपरीतेन मयेदं यत्कृतं विभो ॥
आज्ञापय यथातत्त्वं वक्ष्यस्य् अरिनिषूदन । तत् करिष्याम्य् अहं वीरं गतानृण्येन चेतसा ॥
nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃ yāni prādurbhavanti naḥ | teṣu teṣv abhipanneṣu lakṣayāmy apradakṣiṇam ||
deśakālau ca vijñeyau lakṣmaṇānīṅgitāni ca | dainyaṃ harṣaś ca khedaś ca rathinaś ca balābalam ||
sthalanimnāni bhūmeś ca samāni viṣamāṇi ca | yuddhakālaś ca vijñeyaḥ parasyāntaradarśanam ||
upayānāpayāne ca sthānaṃ pratyapasarpaṇam | sarvam etad rathasthena jñeyaṃ rathakuṭumbinā ||
tava viśrāmahetos tu tathaiṣāṃ rathavājinām | raudraṃ varjayatā khedaṃ kṣamaṃ kṛtam idaṃ mayā ||
na mayā svecchayā vīra ratho 'yam apavāhitaḥ | bhartṛsnehaparītena mayedaṃ yatkṛtaṃ vibho ||
ājñāpaya yathātattvaṃ vakṣyasy ariniṣūdana | tat kariṣyāmy ahaṃ vīraṃ gatānṛṇyena cetasā ||
«Знамения, которые у нас возникают, большей частью неблагоприятны: когда они появляются одно за другим, я замечаю дурной ход. Нужно понимать место и время, признаки и намерения, уныние, радость и усталость, силу и слабость воина на колеснице; ровности и низины земли, ровные и неровные места; время боя и обнаружение уязвимости противника. Подход и отход, стояние и отступление — всё это должен знать тот, кто находится на колеснице и служит колесничному делу. Ради твоего отдыха и ради отдыха этих колесничных коней я, устраняя страшную усталость, сделал должное. Не по своей воле, герой, я отвёл эту колесницу: то, что я сделал, владыка, сделано мной из любви к господину. Прикажи теперь по истине, сокрушитель врагов; как скажешь, герой, так я и сделаю с сознанием, свободным от долга».
755d15604fd9 · publicado 22 jun 2026, 0:00:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Возничий перечисляет не отвлечённую теорию, а дисциплину настоящего управления боем. Даже рядом с Раваной здесь звучит трезвый закон действия: видеть знаки, меру сил, время и уязвимость.