श्रीमद्भागवतम्
A Voice on the Wedding Road10.1.41-46
4471 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.1.41-46
देवनागरी

स्वप्ने यथा पश्यति देहम् ईदृशं मनोरथेनाभिनिविष्ट-चेतनः
दृष्ट-श्रुताभ्यां मनसानुचिन्तयन् प्रपद्यते तत् किम् अपि ह्य् अपस्मृतिः
यतो यतो धावति दैव-चोदितं मनो विकारात्मकम् आप पञ्चसु
गुणेषु माया-रोचितेषु देह्य् असौ प्रपद्यमानः सह तेन जायते
ज्योतिर् यथैवोदक-पार्थिवेष्व् अदः
समीर-वेगानुगतं विभाव्यते
एवं स्व-माया-रचितेष्व् असौ पुमान्
गुणेषु रागानुगतो विमुह्यति
तस्मान् न कस्यचिद् द्रोहम् आचरेत् स तथा-विधः
आत्मनः क्षेमम् अन्विच्छन् द्रोग्धुर् वै परतो भयम्
एषा तवानुजा बाला कृपणा पुत्रिकोपमा
हन्तुं नार्हसि कल्याणीम् इमां त्वं दीन-वत्सलः
एवं स सामभिर् भेदैर् बोध्यमानो ऽपि दारुणः
न न्यवर्तत कौरव्य पुरुषादान् अनुव्रतः

लिप्यंतरण (IAST)

svapne yathā paśyati deham īdṛśaṃ manorathenābhiniviṣṭa-cetanaḥ
dṛṣṭa-śrutābhyāṃ manasānucintayan prapadyate tat kim api hy apasmṛtiḥ
yato yato dhāvati daiva-coditaṃ mano vikārātmakam āpa pañcasu
guṇeṣu māyā-rociteṣu dehy asau prapadyamānaḥ saha tena jāyate
jyotir yathaivodaka-pārthiveṣv adaḥ
samīra-vegānugataṃ vibhāvyate
evaṃ sva-māyā-raciteṣv asau pumān
guṇeṣu rāgānugato vimuhyati
tasmān na kasyacid droham ācaret sa tathā-vidhaḥ
ātmanaḥ kṣemam anvicchan drogdhur vai parato bhayam
eṣā tavānujā bālā kṛpaṇā putrikopamā
hantuṃ nārhasi kalyāṇīm imāṃ tvaṃ dīna-vatsalaḥ
evaṃ sa sāmabhir bhedair bodhyamāno 'pi dāruṇaḥ
na nyavartata kauravya puruṣādān anuvrataḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स्वप्ने यथा पश्यति देहम् ईदृशम् मनः-रथेन अभिनिविष्ट-चेतनःsvapne yathā paśyati deham īdṛśam manaḥ-rathena abhiniviṣṭa-cetanaḥ«как во сне видит подобное тело тот, чьё сознание захвачено мечтою; во сне как видит тело такое мечтою захваченносознательный
दृष्ट-श्रुताभ्याम् मनसा अनुचिन्तयन् प्रपद्यते तत् किम् अपि हि अपस्मृतिःdṛṣṭa-śrutābhyām manasā anucintayan prapadyate tat kim api hi apasmṛtiḥразмышляя умом о виденном и слышанном, он входит в него — забыв [прежнее]; виденным-слышанным умом размышляющий входит в то что-либо ведь беспамятный
यतः यतः धावति दैव-चोदितम् मनः विकार-आत्मकम् आप पञ्चसुyataḥ yataḥ dhāvati daiva-coditam manaḥ vikāra-ātmakam āpa pañcasu«куда бы ни бежал ум, движимый судьбою, изменчивый по природе, — в пяти; откуда-откуда бежит судьбою движимый ум изменчивоприродный обрёл в пяти
गुणेषु माया-रचितेषु देही असौ प्रपद्यमानः सह तेन जायतेguṇeṣu māyā-raciteṣu dehī asau prapadyamānaḥ saha tena jāyateкачествах, созданных майей, туда воплощённый, устремляясь, и рождается вместе с ним; в качествах майей созданных воплощённый тот устремляющийся с тем вместе рождается
ज्योतिः यथा एव उदक-पार्थिवेषु अदः समीर-वेग-अनुगतम् विभाव्यतेjyotiḥ yathā eva udaka-pārthiveṣu adaḥ samīra-vega-anugatam vibhāvyate«как светило [отражённое] в воде и в земном, колеблемое порывом ветра, видится [дрожащим]; светило как же в водном-земном то ветра порывом сопровождаемое видится
एवम् स्व-माया-रचितेषु असौ पुमान् गुणेषु राग-अनुगतः विमुह्यतिevam sva-māyā-raciteṣu asau pumān guṇeṣu rāga-anugataḥ vimuhyatiтак и муж в качествах, созданных своею майей, влекомый пристрастием, впадает в морок; так своей майей созданных этот муж в качествах пристрастием влекомый обольщается
तस्मात् न कस्यचित् द्रोहम् आचरेत् सः तथा-विधःtasmāt na kasyacit droham ācaret saḥ tathā-vidhaḥ«поэтому пусть не творит вреда никому тот, кто таков; поэтому не кому-либо вреда да совершит он таковой
आत्मनः क्षेमम् अन्विच्छन् द्रोग्धुः वै परतः भयम्ātmanaḥ kṣemam anvicchan drogdhuḥ vai parataḥ bhayamжелающий себе блага: у вредящего — страх от других; себе блага ищущий, вредящего ведь от другого страх
एषा तव अनुजा बाला कृपणा पुत्रिका-उपमाeṣā tava anujā bālā kṛpaṇā putrikā-upamā«эта твоя младшая сестра — дитя, беспомощная, как дочь; эта твоя младшая дитя жалкая дочери подобная
हन्तुम् न अर्हसि कल्याणीम् इमाम् त्वम् दीन-वत्सलःhantum na arhasi kalyāṇīm imām tvam dīna-vatsalaḥне должен ты убивать эту благую, ты, милостивый к слабым»; убить не должен благую эту ты, к бедным милостивый
एवम् सः सामभिः भेदैः बोध्यमानः अपि दारुणःevam saḥ sāmabhiḥ bhedaiḥ bodhyamānaḥ api dāruṇaḥтак вразумляемый и лаской, и доводами, но жестокий; так он ласками, различениями вразумляемый также жестокий
न न्यवर्तत कौरव्य पुरुष-अदान् अनुव्रतःna nyavartata kauravya puruṣa-adān anuvrataḥне отступил, о Кауравья, следуя [обычаю] людоедов; не отвратился, о Кауравья, людоедам следующий
अनुवाद

«„Как во сне видит подобное тело тот, чьё сознание захвачено мечтою, — размышляя умом о виденном и слышанном, он входит в него, забыв [прежнее]; куда бы ни бежал ум, движимый судьбою, изменчивый по природе, — в пяти качествах, созданных майей, туда воплощённый, устремляясь, и рождается вместе с ним. Как светило, [отражённое] в воде и в земном, колеблемое порывом ветра, видится [дрожащим], так и муж в качествах, созданных своею майей, влекомый пристрастием, впадает в морок. Поэтому пусть не творит вреда никому тот, кто таков, желающий себе блага: у вредящего — страх от других. Эта твоя младшая сестра — дитя, беспомощная, как дочь; не должен ты убивать эту благую, ты, милостивый к слабым“. Так вразумляемый и лаской, и доводами, но жестокий, не отступил, о Кауравья, следуя [обычаю] людоедов».

संस्करण

efea6911316a · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 4:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से