श्रीमद्भागवतम्
Checking with His Own Eyes10.39.13-22
4665 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.39.13-22
देवनागरी

गोप्यस् तास् तद् उपश्रुत्य बभूवुर् व्यथिता भृशम्
राम-कृष्णौ पुरीं नेतुम् अक्रूरं व्रजम् आगतम्
काश्चित् तत्-कृत-हृत्-ताप श्वास-म्लान-मुख-श्रियः
स्रंसद्-दुकूल-वलय केश-ग्रन्थ्यश् च काश्चन
अन्याश् च तद्-अनुध्यान निवृत्ताशेष-वृत्तयः
नाभ्यजानन्न् इमं लोकम् आत्म-लोकं गता इव
स्मरन्त्यश् चापराः शौरेर् अनुराग-स्मितेरिताः
हृदि-स्पृशश् चित्र-पदा गिरः सम्मुमुहुः स्त्रियः
गतिं सु-ललितां चेष्टां स्निग्ध-हासावलोकनम्
शोकापहानि नर्माणि प्रोद्दाम-चरितानि च
चिन्तयन्त्यो मुकुन्दस्य भीता विरह-कातराः
समेताः सङ्घशः प्रोचुर् अश्रु-मुख्यो ऽच्युताशयाः
अहो विधातस् तव न क्वचिद् दया संयोज्य मैत्र्या प्रणयेन देहिनः
तांश् चाकृतार्थान् वियुनङ्क्ष्य् अपार्थकं विक्रीडितं ते ऽर्भक-चेष्टितं यथा
यस् त्वं प्रदर्श्यासित-कुन्तलावृतं
मुकुन्द-वक्त्रं सु-कपोलम् उन्-नसम्
शोकापनोद-स्मित-लेश-सुन्दरं
करोषि पारोक्ष्यम् असाधु ते कृतम्
क्रूरस् त्वम् अक्रूर-समाख्यया स्म नश्
चक्षुर् हि दत्तं हरसे बताज्ञ-वत्
येनैक-देशे ऽखिल-सर्ग-सौष्ठवं
त्वदीयम् अद्राक्ष्म वयं मधु-द्विषः
न नन्द-सूनुः क्षण-भङ्ग-सौहृदः
समीक्षते नः स्व-कृतातुरा बत
विहाय गेहान् स्व-जनान् सुतान् पतींस्
तद्-दास्यम् अद्धोपगता नव-प्रियः

लिप्यंतरण (IAST)

gopyas tās tad upaśrutya babhūvur vyathitā bhṛśam
rāma-kṛṣṇau purīṃ netum akrūraṃ vrajam āgatam
kāścit tat-kṛta-hṛt-tāpa śvāsa-mlāna-mukha-śriyaḥ
sraṃsad-dukūla-valaya keśa-granthyaś ca kāścana
anyāś ca tad-anudhyāna nivṛttāśeṣa-vṛttayaḥ
nābhyajānann imaṃ lokam ātma-lokaṃ gatā iva
smarantyaś cāparāḥ śaurer anurāga-smiteritāḥ
hṛdi-spṛśaś citra-padā giraḥ sammumuhuḥ striyaḥ
gatiṃ su-lalitāṃ ceṣṭāṃ snigdha-hāsāvalokanam
śokāpahāni narmāṇi proddāma-caritāni ca
cintayantyo mukundasya bhītā viraha-kātarāḥ
sametāḥ saṅghaśaḥ procur aśru-mukhyo 'cyutāśayāḥ
aho vidhātas tava na kvacid dayā saṃyojya maitryā praṇayena dehinaḥ
tāṃś cākṛtārthān viyunaṅkṣy apārthakaṃ vikrīḍitaṃ te 'rbhaka-ceṣṭitaṃ yathā
yas tvaṃ pradarśyāsita-kuntalāvṛtaṃ
mukunda-vaktraṃ su-kapolam un-nasam
śokāpanoda-smita-leśa-sundaraṃ
karoṣi pārokṣyam asādhu te kṛtam
krūras tvam akrūra-samākhyayā sma naś
cakṣur hi dattaṃ harase batājña-vat
yenaika-deśe 'khila-sarga-sauṣṭhavaṃ
tvadīyam adrākṣma vayaṃ madhu-dviṣaḥ
na nanda-sūnuḥ kṣaṇa-bhaṅga-sauhṛdaḥ
samīkṣate naḥ sva-kṛtāturā bata
vihāya gehān sva-janān sutān patīṃs
tad-dāsyam addhopagatā nava-priyaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गोप्यः ताः तत् उपश्रुत्य बभूवुः व्यथिताः भृशम्gopyaḥ tāḥ tat upaśrutya babhūvuḥ vyathitāḥ bhṛśamте пастушки, услышав это, стали весьма истерзаны; пастушки те то услышав стали истерзанные весьма
राम-कृष्णौ पुरीम् नेतुम् अक्रूरम् व्रजम् आगतम्rāma-kṛṣṇau purīm netum akrūram vrajam āgatam[узнав, что] Акрура пришёл во Врадж, чтобы увезти Раму и Кришну в город; Раму-Кришну в город увезти Акруру во Врадж пришедшего
काश्चित् तत्-कृत-हृत्-ताप-श्वास-म्लान-मुख-श्रियःkāścit tat-kṛta-hṛt-tāpa-śvāsa-mlāna-mukha-śriyaḥу иных краса лица увяла от вздохов и жара в сердце, вызванного этим; иные тем сделанносердечножаравздохамиувядшеликокрасные
स्रंसत्-दुकूल-वलय-केश-ग्रन्थ्यः च काश्चनsraṃsat-dukūla-valaya-keśa-granthyaḥ ca kāścanaа у иных спадали тонкие ткани, браслеты и узлы волос; спадающетканебраслетоволосоузлые же некоторые
अन्याः च तत्-अनुध्यान-निवृत्त-अ-शेष-वृत्तयःanyāḥ ca tat-anudhyāna-nivṛtta-a-śeṣa-vṛttayaḥа у других, у которых от помышления о нём прекратились все занятия; другие же егопомышлениемпрекращённовсезанятные
न अभ्यजानन् इमम् लोकम् आत्म-लोकम् गताः इवna abhyajānan imam lokam ātma-lokam gatāḥ ivaне сознавали этого мира — точно ушедшие в мир самости; не сознавали этот мир самости мир ушедшие словно
स्मरन्त्यः च अपराः शौरेः अनुराग-स्मित-ईरिताःsmarantyaḥ ca aparāḥ śaureḥ anurāga-smita-īritāḥа иные, вспоминая речи Шаури, движимые любовною улыбкою; вспоминающие же другие Шаури любвиулыбкоисторгнутые
हृदि-स्पृशः चित्र-पदाः गिरः सम्मुमुहुः स्त्रियःhṛdi-spṛśaḥ citra-padāḥ giraḥ sammumuhuḥ striyaḥкасавшиеся сердца, с дивными словами, — женщины обмирали; сердцекасающиеся дивнословные речи обмирали женщины
गतिम् सु-ललिताम् चेष्टाम् स्निग्ध-हास-अवलोकनम्gatim su-lalitām ceṣṭām snigdha-hāsa-avalokanamпрелестнейшую походку, движения, ласковый смеющийся взгляд; походку прелестнейшую движение ласковосмехвзгляд
शोक-अपहानि नर्माणि प्रोदाम-चरितानि चśoka-apahāni narmāṇi prodāma-caritāni caшутки, уносящие скорбь, и вольные деяния; скорбьуносящие шутки, невоздержные деяния же
चिन्तयन्त्यः मुकुन्दस्य भीताः विरह-कातराःcintayantyaḥ mukundasya bhītāḥ viraha-kātarāḥпомышляя о Мукунде, испуганные, измученные разлукою; помышляющие Мукунды испуганные разлукоймученные
समेताः सङ्घशः प्रोचुः अश्रु-मुख्यः अच्युत-आशयाःsametāḥ saṅghaśaḥ procuḥ aśru-mukhyaḥ acyuta-āśayāḥсойдясь толпами, заговорили — с лицами в слезах, с сердцем в Ачьюте; сошедшиеся толпами сказали слезоликие Ачьютасердечные
अहो विधातः तव न क्वचित् दया संयोज्य मैत्र्या प्रणयेन देहिनःaho vidhātaḥ tava na kvacit dayā saṃyojya maitryā praṇayena dehinaḥ«о Устроитель, нет у тебя нигде милости: соединив воплощённых дружбою и любовью; о Устроитель, твоей не где-либо милости, соединив дружбою любовью воплощённых
तान् च अ-कृत-अर्थान् वियुनङ्क्षि अ-पार्थकम् विक्रीडितम् ते अर्भक-चेष्टितम् यथाtān ca a-kṛta-arthān viyunaṅkṣi a-pārthakam vikrīḍitam te arbhaka-ceṣṭitam yathāты разлучаешь их, не достигших цели, без смысла: игра твоя — как повадка ребёнка; их же недостигшецельных разлучаешь бессмысленно, игра твоя ребёнка повадке подобна
यः त्वम् प्रदर्श्य असित-कुन्तल-आवृतम् मुकुन्द-वक्त्रम् सु-कपोलम् उन्-नसम्yaḥ tvam pradarśya asita-kuntala-āvṛtam mukunda-vaktram su-kapolam un-nasam«ты, показав лицо Мукунды, покрытое тёмными кудрями, с прекрасными щеками, с высоким носом,; который ты показав тёмнокудрямипокрытое Мукунды лицо прекраснощёкое высоконосое
शोक-अपनोद-स्मित-लेश-सुन्दरम् करोषि पारोक्ष्यम् अ-साधु ते कृतम्śoka-apanoda-smita-leśa-sundaram karoṣi pārokṣyam a-sādhu te kṛtamпрекрасное искрою улыбки, что уносит скорбь, — делаешь [его] незримым: недобро тобою содеяно; скорбьуносящеулыбкоискропрекрасное делаешь незримым, недоброе тобою сделанное
क्रूरः त्वम् अ-क्रूर-समाख्यया स्म नः चक्षुः हि दत्तम् हरसे बत अज्ञ-वत्krūraḥ tvam a-krūra-samākhyayā sma naḥ cakṣuḥ hi dattam harase bata ajña-vat«жесток ты, под именем Акруры — „нежестокого“: ты отнимаешь у нас данное [нам] око, увы, как неразумный,; жестокий ты нежестокого именем наше око ведь данное отнимаешь, увы, неразумноподобно
येन एक-देशे अ-खिल-सर्ग-सौष्ठवम् त्वदीयम् अद्राक्ष्म वयम् मधु-द्विषःyena eka-deśe a-khila-sarga-sauṣṭhavam tvadīyam adrākṣma vayam madhu-dviṣaḥкоторым мы видели в одном месте всё совершенство твоего творения — [в облике] врага Мадху; которым в одном месте всего творения совершенство твоё видели мы Мадху врага
न नन्द-सूनुः क्षण-भङ्ग-सौहृदः समीक्षते नः स्व-कृत-आतुराः बतna nanda-sūnuḥ kṣaṇa-bhaṅga-sauhṛdaḥ samīkṣate naḥ sva-kṛta-āturāḥ bata«сын Нанды, чьё дружество ломается в мгновение, не смотрит на нас, измученных им же, увы;; не Нанды сын мгновенноломкодружественный смотрит на нас имсделанномученных, увы
विहाय गेहान् स्व-जनान् सुतान् पतीन् तत्-दास्यम् अद्धा उपगताः नव-प्रियःvihāya gehān sva-janān sutān patīn tat-dāsyam addhā upagatāḥ nava-priyaḥоставив дома, своих, сыновей, мужей, мы прямо пришли в рабство ему — [а он] любитель нового; оставив дома, своих, сыновей, мужей, его рабство прямо пришедшие, новоелюбящий
अनुवाद

«Те пастушки, услышав это, стали весьма истерзаны, [узнав, что] Акрура пришёл во Врадж, чтобы увезти Раму и Кришну в город. У иных краса лица увяла от вздохов и жара в сердце, вызванного этим, а у иных спадали тонкие ткани, браслеты и узлы волос; а у других, у которых от помышления о нём прекратились все занятия, не сознавали этого мира — точно ушедшие в мир самости; а иные, вспоминая речи Шаури, движимые любовною улыбкою, касавшиеся сердца, с дивными словами, — женщины обмирали. Прелестнейшую походку, движения, ласковый смеющийся взгляд, шутки, уносящие скорбь, и вольные деяния помышляя о Мукунде, испуганные, измученные разлукою, сойдясь толпами, заговорили — с лицами в слезах, с сердцем в Ачьюте: „О Устроитель, нет у тебя нигде милости: соединив воплощённых дружбою и любовью, ты разлучаешь их, не достигших цели, без смысла: игра твоя — как повадка ребёнка. Ты, показав лицо Мукунды, покрытое тёмными кудрями, с прекрасными щеками, с высоким носом, прекрасное искрою улыбки, что уносит скорбь, — делаешь [его] незримым: недобро тобою содеяно. Жесток ты, под именем Акруры — „нежестокого“: ты отнимаешь у нас данное [нам] око, увы, как неразумный, которым мы видели в одном месте всё совершенство твоего творения — [в облике] врага Мадху. Сын Нанды, чьё дружество ломается в мгновение, не смотрит на нас, измученных им же, увы; оставив дома, своих, сыновей, мужей, мы прямо пришли в рабство ему — [а он] любитель нового“».

संस्करण

b30f73bc88a5 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 8:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से