श्रीमद्भागवतम्
A Speech from Under the Water10.40.12-22
4671 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.40.12-22
देवनागरी

तुभ्यं नमस् ते त्व् अविषक्त-दृष्टये
सर्वात्मने सर्व-धियां च साक्षिणे
गुण-प्रवाहो ऽयम् अविद्यया कृतः
प्रवर्तते देव-नृ-तिर्यग्-आत्मसु
अग्निर् मुखं ते ऽवनिर् अङ्घ्रिर् ईक्षणं
सूर्यो नभो नाभिर् अथो दिशः श्रुतिः
द्यौः कं सुरेन्द्रास् तव बाहवो ऽर्णवाः
कुक्षिर् मरुत् प्राण-बलं प्रकल्पितम्
रोमाणि वृक्षौषधयः शिरोरुहा
मेघाः परस्यास्थि-नखानि ते ऽद्रयः
निमेषणं रात्र्य्-अहनी प्रजापतिर्
मेढ्रस् तु वृष्टिस् तव वीर्यम् इष्यते
त्वय्य् अव्ययात्मन् पुरुषे प्रकल्पिता लोकाः स-पाला बहु-जीव-सङ्कुलाः
यथा जले सञ्जिहते जलौकसो ऽप्य् उदुम्बरे वा मशका मनो-मये
यानि यानीह रूपाणि क्रीडनार्थं बिभर्षि हि
तैर् आमृष्ट-शुचो लोका मुदा गायन्ति ते यशः
नमः कारण-मत्स्याय प्रलयाब्धि-चराय च
हयशीर्ष्णे नमस् तुभ्यं मधु-कैटभ-मृत्यवे
अकूपाराय बृहते नमो मन्दर-धारिणे
क्षित्य्-उद्धार-विहाराय नमः शूकर-मूर्तये
नमस् ते ऽद्भुत-सिंहाय साधु-लोक-भयापह
वामनाय नमस् तुभ्यं क्रान्त-त्रिभुवनाय च
नमो भृगुणां पतये दृप्त-क्षत्र-वन-च्छिदे
नमस् ते रघु-वर्याय रावणान्त-कराय च
नमस् ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च
प्रद्युम्नायनिरुद्धाय सात्वतां पतये नमः
नमो बुद्धाय शुद्धाय दैत्य-दानव-मोहिने
म्लेच्छ-प्राय-क्षत्र-हन्त्रे नमस् ते कल्कि-रूपिणे

लिप्यंतरण (IAST)

tubhyaṃ namas te tv aviṣakta-dṛṣṭaye
sarvātmane sarva-dhiyāṃ ca sākṣiṇe
guṇa-pravāho 'yam avidyayā kṛtaḥ
pravartate deva-nṛ-tiryag-ātmasu
agnir mukhaṃ te 'vanir aṅghrir īkṣaṇaṃ
sūryo nabho nābhir atho diśaḥ śrutiḥ
dyauḥ kaṃ surendrās tava bāhavo 'rṇavāḥ
kukṣir marut prāṇa-balaṃ prakalpitam
romāṇi vṛkṣauṣadhayaḥ śiroruhā
meghāḥ parasyāsthi-nakhāni te 'drayaḥ
nimeṣaṇaṃ rātry-ahanī prajāpatir
meḍhras tu vṛṣṭis tava vīryam iṣyate
tvayy avyayātman puruṣe prakalpitā lokāḥ sa-pālā bahu-jīva-saṅkulāḥ
yathā jale sañjihate jalaukaso 'py udumbare vā maśakā mano-maye
yāni yānīha rūpāṇi krīḍanārthaṃ bibharṣi hi
tair āmṛṣṭa-śuco lokā mudā gāyanti te yaśaḥ
namaḥ kāraṇa-matsyāya pralayābdhi-carāya ca
hayaśīrṣṇe namas tubhyaṃ madhu-kaiṭabha-mṛtyave
akūpārāya bṛhate namo mandara-dhāriṇe
kṣity-uddhāra-vihārāya namaḥ śūkara-mūrtaye
namas te 'dbhuta-siṃhāya sādhu-loka-bhayāpaha
vāmanāya namas tubhyaṃ krānta-tribhuvanāya ca
namo bhṛguṇāṃ pataye dṛpta-kṣatra-vana-cchide
namas te raghu-varyāya rāvaṇānta-karāya ca
namas te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca
pradyumnāyaniruddhāya sātvatāṃ pataye namaḥ
namo buddhāya śuddhāya daitya-dānava-mohine
mleccha-prāya-kṣatra-hantre namas te kalki-rūpiṇe

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तुभ्यम् नमः ते तु अ-विषक्त-दृष्टये सर्व-आत्मने सर्व-धियाम् च साक्षिणेtubhyam namaḥ te tu a-viṣakta-dṛṣṭaye sarva-ātmane sarva-dhiyām ca sākṣiṇe«тебе поклон — тому, чей взор ни к чему не прилеплен, самости всего, свидетелю всех разумений;; тебе поклон, тебе же неприлепленновзорному, всесамостному, всех разумений свидетелю
गुण-प्रवाहः अयम् अ-विद्यया कृतः प्रवर्तते देव-नृ-तिर्यक्-आत्मसुguṇa-pravāhaḥ ayam a-vidyayā kṛtaḥ pravartate deva-nṛ-tiryak-ātmasuэтот поток гун, сотворённый незнанием, движется в самостях богов, людей и животных; гун поток этот незнанием сделанный движется в богов-людей-животных самостях
अग्निः मुखम् ते अवनिः अङ्घ्रिः ईक्षणम् सूर्यः नभः नाभिः अथो दिशः श्रुतिःagniḥ mukham te avaniḥ aṅghriḥ īkṣaṇam sūryaḥ nabhaḥ nābhiḥ atho diśaḥ śrutiḥ«огонь — твои уста, земля — стопа, солнце — око, небо — пупок, стороны света — слух;; огонь уста твои, земля стопа, око солнце, небо пупок, затем стороны слух
द्यौः कम् सुर-इन्द्राः तव बाहवः अर्णवाः कुक्षिः मरुत् प्राण-बलम् प्रकल्पितम्dyauḥ kam sura-indrāḥ tava bāhavaḥ arṇavāḥ kukṣiḥ marut prāṇa-balam prakalpitamнебо — голова, владыки богов — твои руки, океаны — чрево, ветер — дыхание и сила, [так] полагают; небо голова, богов владыки твои руки, океаны чрево, ветер дыханиесила устроено
रोमाणि वृक्ष-ओषधयः शिरः-रुहाः मेघाः परस्य अस्थि-नखानि ते अद्रयःromāṇi vṛkṣa-oṣadhayaḥ śiraḥ-ruhāḥ meghāḥ parasya asthi-nakhāni te adrayaḥ«деревья и травы — волоски [тела], тучи — волосы на голове высшего, горы — твои кости и ногти;; волоски деревья-травы, голововолосы тучи высшего, кости-ногти твои горы
निमेषणम् रात्रि-अहनी प्रजा-पतिः मेढ्रः तु वृष्टिः तव वीर्यम् इष्यतेnimeṣaṇam rātri-ahanī prajā-patiḥ meḍhraḥ tu vṛṣṭiḥ tava vīryam iṣyateмигание — ночь и день, Праджапати — лоно, а дождь считается твоим семенем; мигание ночь-день, Праджапати лоно же, дождь твоё семя считается
त्वयि अ-व्यय-आत्मन् पुरुषे प्रकल्पिताः लोकाः स-पालाः बहु-जीव-सङ्कुलाःtvayi a-vyaya-ātman puruṣe prakalpitāḥ lokāḥ sa-pālāḥ bahu-jīva-saṅkulāḥ«в тебе, Пуруше, чья самость неубывающа, устроены миры с хранителями, полные многих живых,; в тебе неубывающесамостном Пуруше устроенные миры схранителями многоживыми полные
यथा जले सञ्जिहते जल-ओकसः अपि उदुम्बरे वा मशकाः मनः-मयेyathā jale sañjihate jala-okasaḥ api udumbare vā maśakāḥ manaḥ-mayeкак в воде движутся водяные твари или комары — в плоде удумбары; как в воде движутся водообитающие также в удумбаре или комары в умом созданном
यानि यानि इह रूपाणि क्रीडन-अर्थम् बिभर्षि हिyāni yāni iha rūpāṇi krīḍana-artham bibharṣi hi«те облики, какие ты здесь носишь ради игры, —; которые которые здесь облики игры ради носишь ведь
तैः आमृष्ट-शुचः लोकाः मुदा गायन्ति ते यशःtaiḥ āmṛṣṭa-śucaḥ lokāḥ mudā gāyanti te yaśaḥими у миров стёрта скорбь, и они с радостью воспевают твою славу; ими стёртоскорбные миры с радостью поют твою славу
नमः कारण-मत्स्याय प्रलय-अब्धि-चराय चnamaḥ kāraṇa-matsyāya pralaya-abdhi-carāya ca«поклон Матсье-причине, ходящему в океане растворения,; поклон причинематсье, растворения океана ходящему же
हय-शीर्ष्णे नमः तुभ्यम् मधु-कैटभ-मृत्यवेhaya-śīrṣṇe namaḥ tubhyam madhu-kaiṭabha-mṛtyaveКонеглавому поклон тебе, смерти Мадху и Кайтабхи; конеглавому поклон тебе Мадху-Кайтабхи смерти
अकूपाराय बृहते नमः मन्दर-धारिणेakūpārāya bṛhate namaḥ mandara-dhāriṇe«великой черепахе поклон, державшей Мандару;; черепахе великой поклон Мандару державшему
क्षिति-उद्धार-विहाराय नमः शूकर-मूर्तयेkṣiti-uddhāra-vihārāya namaḥ śūkara-mūrtayeтому, чья забава — поднятие земли, поклон облику Вепря; землиподнятиезабавному поклон вепреобразному
नमः ते अद्भुत-सिंहाय साधु-लोक-भय-अपहnamaḥ te adbhuta-siṃhāya sādhu-loka-bhaya-apaha«поклон тебе, дивному Льву, уносящий страх у праведного люда;; поклон тебе дивнольвиному, праведного люда страхуносящий
वामनाय नमः तुभ्यम् क्रान्त-त्रि-भुवनाय चvāmanāya namaḥ tubhyam krānta-tri-bhuvanāya caВамане поклон тебе, перешагнувшему три мира; Вамане поклон тебе перешагнутотрёхмирному же
नमः भृगूणाम् पतये दृप्त-क्षत्र-वन-छिदेnamaḥ bhṛgūṇām pataye dṛpta-kṣatra-vana-chide«поклон владыке Бхригу, рассёкшему лес спесивых кшатриев;; поклон Бхригу владыке спесивокшатрийлесорассекающему
नमः ते रघु-वर्याय रावण-अन्त-कराय चnamaḥ te raghu-varyāya rāvaṇa-anta-karāya caпоклон тебе, лучшему из Рагху, положившему конец Раване; поклон тебе Рагху лучшему, Раваны конецделающему же
नमः ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय चnamaḥ te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca«поклон тебе, Васудеве, поклон и Санкаршане,; поклон тебе Васудеве, поклон Санкаршане же
प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय सात्वताम् पतये नमःpradyumnāya aniruddhāya sātvatām pataye namaḥПрадьюмне, Анируддхе — владыке Сатватов поклон; Прадьюмне, Анируддхе, Сатватов владыке поклон
नमः बुद्धाय शुद्धाय दैत्य-दानव-मोहिनेnamaḥ buddhāya śuddhāya daitya-dānava-mohine«поклон Будде, чистому, вводящему в заблуждение дайтьев и данавов;; поклон Будде чистому дайтьев-данавов заблуждающему
म्लेच्छ-प्राय-क्षत्र-हन्त्रे नमः ते कल्कि-रूपिणेmleccha-prāya-kṣatra-hantre namaḥ te kalki-rūpiṇeгубителю кшатриев, ставших почти млеччхами, — поклон тебе в облике Калки; млеччхаподобныхкшатриевубийце поклон тебе Калкиобразному
अनुवाद

«„Тебе поклон — тому, чей взор ни к чему не прилеплен, самости всего, свидетелю всех разумений; этот поток гун, сотворённый незнанием, движется в самостях богов, людей и животных. Огонь — твои уста, земля — стопа, солнце — око, небо — пупок, стороны света — слух; небо — голова, владыки богов — твои руки, океаны — чрево, ветер — дыхание и сила, [так] полагают. Деревья и травы — волоски [тела], тучи — волосы на голове высшего, горы — твои кости и ногти; мигание — ночь и день, Праджапати — лоно, а дождь считается твоим семенем. В тебе, Пуруше, чья самость неубывающа, устроены миры с хранителями, полные многих живых, — как в воде движутся водяные твари или комары — в плоде удумбары. Те облики, какие ты здесь носишь ради игры, — ими у миров стёрта скорбь, и они с радостью воспевают твою славу. Поклон Матсье-причине, ходящему в океане растворения, Конеглавому поклон тебе, смерти Мадху и Кайтабхи. Великой черепахе поклон, державшей Мандару; тому, чья забава — поднятие земли, поклон облику Вепря. Поклон тебе, дивному Льву, уносящий страх у праведного люда; Вамане поклон тебе, перешагнувшему три мира. Поклон владыке Бхригу, рассёкшему лес спесивых кшатриев; поклон тебе, лучшему из Рагху, положившему конец Раване. Поклон тебе, Васудеве, поклон и Санкаршане, Прадьюмне, Анируддхе — владыке Сатватов поклон. Поклон Будде, чистому, вводящему в заблуждение дайтьев и данавов; губителю кшатриев, ставших почти млеччхами, — поклон тебе в облике Калки“».

संस्करण

636f2853dbd0 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 8:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से