4691 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.45.1-11

śrī-śuka uvāca

देवनागरी

पितराव् उपलब्धार्थौ विदित्वा पुरुषोत्तमः
मा भूद् इति निजां मायां ततान जन-मोहिनीम्
उवाच पितराव् एत्य साग्रजः सात्वनर्षभः
प्रश्रयावनतः प्रीणन्न् अम्ब तातेति सादरम्
नास्मत्तो युवयोस् तात नित्योत्कण्ठितयोर् अपि
बाल्य-पौगण्ड-कैशोराः पुत्राभ्याम् अभवन् क्वचित्
न लब्धो दैव-हतयोर् वासो नौ भवद्-अन्तिके
यां बालाः पितृ-गेह-स्था विन्दन्ते लालिता मुदम्
सर्वार्थ-सम्भवो देहो जनितः पोषितो यतः
न तयोर् याति निर्वेशं पित्रोर् मर्त्यः शतायुषा
यस् तयोर् आत्मजः कल्प आत्मना च धनेन च
वृत्तिं न दद्यात् तं प्रेत्य स्व-मांसं खादयन्ति हि
मातरं पितरं वृद्धं भार्यां साध्वीं सुतम् शिशुम्
गुरुं विप्रं प्रपन्नं च कल्पो ऽबिभ्रच् छ्वसन्-मृतः
तन् नाव् अकल्पयोः कंसान् नित्यम् उद्विग्न-चेतसोः
मोघम् एते व्यतिक्रान्ता दिवसा वाम् अनर्चतोः
तत् क्षन्तुम् अर्हथस् तात मातर् नौ पर-तन्त्रयोः
अकुर्वतोर् वां शुश्रूषां क्लिष्टयोर् दुर्हृदा भृशम्
इति माया-मनुष्यस्य हरेर् विश्वात्मनो गिरा
मोहिताव् अङ्कम् आरोप्य परिष्वज्यापतुर् मुदम्
सिञ्चन्ताव् अश्रु-धाराभिः स्नेह-पाशेन चावृतौ
न किञ्चिद् ऊचतू राजन् बाष्प-कण्ठौ विमोहितौ

लिप्यंतरण (IAST)

pitarāv upalabdhārthau viditvā puruṣottamaḥ
mā bhūd iti nijāṃ māyāṃ tatāna jana-mohinīm
uvāca pitarāv etya sāgrajaḥ sātvanarṣabhaḥ
praśrayāvanataḥ prīṇann amba tāteti sādaram
nāsmatto yuvayos tāta nityotkaṇṭhitayor api
bālya-paugaṇḍa-kaiśorāḥ putrābhyām abhavan kvacit
na labdho daiva-hatayor vāso nau bhavad-antike
yāṃ bālāḥ pitṛ-geha-sthā vindante lālitā mudam
sarvārtha-sambhavo deho janitaḥ poṣito yataḥ
na tayor yāti nirveśaṃ pitror martyaḥ śatāyuṣā
yas tayor ātmajaḥ kalpa ātmanā ca dhanena ca
vṛttiṃ na dadyāt taṃ pretya sva-māṃsaṃ khādayanti hi
mātaraṃ pitaraṃ vṛddhaṃ bhāryāṃ sādhvīṃ sutam śiśum
guruṃ vipraṃ prapannaṃ ca kalpo 'bibhrac chvasan-mṛtaḥ
tan nāv akalpayoḥ kaṃsān nityam udvigna-cetasoḥ
mogham ete vyatikrāntā divasā vām anarcatoḥ
tat kṣantum arhathas tāta mātar nau para-tantrayoḥ
akurvator vāṃ śuśrūṣāṃ kliṣṭayor durhṛdā bhṛśam
iti māyā-manuṣyasya harer viśvātmano girā
mohitāv aṅkam āropya pariṣvajyāpatur mudam
siñcantāv aśru-dhārābhiḥ sneha-pāśena cāvṛtau
na kiñcid ūcatū rājan bāṣpa-kaṇṭhau vimohitau

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पितरौ उपलब्ध-अर्थौ विदित्वा पुरुष-उत्तमःpitarau upalabdha-arthau viditvā puruṣa-uttamaḥузнав, что родители постигли [его] суть, высший из Мужей; родителей постигшесутных узнав Мужей высший
मा भूत् इति निजाम् मायाम् ततान जन-मोहिनीम्mā bhūt iti nijām māyām tatāna jana-mohinīm«да не будет так», — [подумав], простёр свою майю, обманывающую людей; «не да будет» так свою майю простёр людейобманывающую
उवाच पितरौ एत्य स-अग्र-जः सात्वत-ऋषभःuvāca pitarau etya sa-agra-jaḥ sātvata-ṛṣabhaḥподойдя к родителям, сказал со старшим братом — бык среди Сатватов; сказал к родителям подойдя состаршимбратный Сатватов бык
प्रश्रय-अवनतः प्रीणन् अम्ब तात इति स-आदरम्praśraya-avanataḥ prīṇan amba tāta iti sa-ādaramсклонённый в смирении, радуя: «матушка, батюшка», — почтительно:; смирениемсклонённый радующий «матушка, батюшка» так почтительно
न अस्मत्तः युवयोः तात नित्य-उत्कण्ठितयोः अपिna asmattaḥ yuvayoḥ tāta nitya-utkaṇṭhitayoḥ api«не от нас, батюшка, у вас, вечно тосковавших,; не от нас ваше, батюшка, вечнотосковавших также
बाल्य-पौगण्ड-कैशोराः पुत्राभ्याम् अभवन् क्वचित्bālya-paugaṇḍa-kaiśorāḥ putrābhyām abhavan kvacitбыли когда-либо младенчество, отрочество и юность двух сыновей; младенчество-отрочество-юность сыновьями были когда-либо
न लब्धः दैव-हतयोः वासः नौ भवत्-अन्तिकेna labdhaḥ daiva-hatayoḥ vāsaḥ nau bhavat-antike«не получено нами, сражёнными судьбою, житьё подле вас,; не получено судьбоюсражённых житьё наше подле вас
याम् बालाः पितृ-गेह-स्थाः विन्दन्ते लालिताः मुदम्yām bālāḥ pitṛ-geha-sthāḥ vindante lālitāḥ mudam[и] той радости, какую обретают дети, живущие в отчем доме, лелеемые; которую дети в отчем доме живущие обретают лелеемые радость
सर्व-अर्थ-सम्भवः देहः जनितः पोषितः यतःsarva-artha-sambhavaḥ dehaḥ janitaḥ poṣitaḥ yataḥ«тело, [в котором] возникновение всех целей, кем рождено и вскормлено —; всехцелейвозникновение тело рождённое вскормлённое от которых
न तयोः याति निर्वेशम् पित्रोः मर्त्यः शत-आयुषाna tayoḥ yāti nirveśam pitroḥ martyaḥ śata-āyuṣāсмертный не приходит к расплате с теми родителями и за сто лет жизни; не с теми приходит к расплате родителями смертный столетнею жизнью
यः तयोः आत्म-जः कल्पः आत्मना च धनेन चyaḥ tayoḥ ātma-jaḥ kalpaḥ ātmanā ca dhanena ca«тот их сын, который, будучи способен, ни собою, ни богатством; который их сын способный собою же богатством же
वृत्तिम् न दद्यात् तम् प्रेत्य स्व-मांसम् खादयन्ति हिvṛttim na dadyāt tam pretya sva-māṃsam khādayanti hiне даст [им] пропитания, — того по смерти заставляют есть собственную плоть; пропитание не даст, того по смерти свою плоть заставляют есть ведь
मातरम् पितरम् वृद्धम् भार्याम् साध्वीम् सुतम् शिशुम्mātaram pitaram vṛddham bhāryām sādhvīm sutam śiśum«мать, старого отца, добродетельную жену, малого сына,; мать, отца старого, жену добродетельную, сына малого
गुरुम् विप्रम् प्रपन्नम् च कल्पः अ-बिभ्रत् श्वसन्-मृतःgurum vipram prapannam ca kalpaḥ a-bibhrat śvasan-mṛtaḥнаставника, брахмана и прибегшего [к нему] не содержащий, будучи способен, — дышащий мертвец; наставника, брахмана, прибегшего же способный несодержащий дышащемёртвый
तत् नौ अ-कल्पयोः कंसात् नित्यम् उद्विग्न-चेतसोःtat nau a-kalpayoḥ kaṃsāt nityam udvigna-cetasoḥ«потому у нас, неспособных из-за Кансы, с вечно встревоженным сознанием,; то наше неспособных от Кансы вечновстревоженносознательных
मोघम् एते व्यतिक्रान्ताः दिवसाः वाम् अन्-अर्चतोःmogham ete vyatikrāntāḥ divasāḥ vām an-arcatoḥнапрасно прошли эти дни — [у нас], не почитавших вас; напрасно эти прошедшие дни вас непочитавших
तत् क्षन्तुम् अर्हथः तात मातः नौ पर-तन्त्रयोःtat kṣantum arhathaḥ tāta mātaḥ nau para-tantrayoḥ«потому изволь простить, батюшка, матушка, нас, бывших в чужой власти,; то простить изволите, батюшка, матушка, нас чужевластных
अ-कुर्वतोः वाम् शुश्रूषाम् क्लिष्टयोः दुर्-हृदा भृशम्a-kurvatoḥ vām śuśrūṣām kliṣṭayoḥ dur-hṛdā bhṛśamне служивших вам, весьма измученных злодеем»; неделавших вам служение измученных злосердечным весьма
इति माया-मनुष्यस्य हरेः विश्व-आत्मनः गिराiti māyā-manuṣyasya hareḥ viśva-ātmanaḥ girāречью Хари, самости вселенной, человека по майе,; так майею человека Хари вселеннойсамостного речью
मोहितौ अङ्कम् आरोप्य परिष्वज्य आपतुः मुदम्mohitau aṅkam āropya pariṣvajya āpatuḥ mudamобманутые, они, посадив [сыновей] на колени и обняв, обрели радость; обманутые на колени посадив обняв обрели радость
सिञ्चन्तौ अश्रु-धाराभिः स्नेह-पाशेन च आवृतौsiñcantau aśru-dhārābhiḥ sneha-pāśena ca āvṛtauокропляя потоками слёз, охваченные петлёю нежности; окропляющие слёз потоками нежности петлёю же охваченные
न किञ्चित् ऊचतुः राजन् बाष्प-कण्ठौ विमोहितौna kiñcit ūcatuḥ rājan bāṣpa-kaṇṭhau vimohitauони не сказали ничего, о царь, — со слезами в горле, обеспамятевшие; не что-либо сказали, о царь, слёзногорлые обеспамятевшие
अनुवाद

«Узнав, что родители постигли [его] суть, высший из Мужей — „да не будет так“, — [подумав], простёр свою майю, обманывающую людей. Подойдя к родителям, сказал со старшим братом — бык среди Сатватов, склонённый в смирении, радуя: „Матушка, батюшка“, — почтительно: „Не от нас, батюшка, у вас, вечно тосковавших, были когда-либо младенчество, отрочество и юность двух сыновей. Не получено нами, сражёнными судьбою, житьё подле вас, [и] той радости, какую обретают дети, живущие в отчем доме, лелеемые. Тело, [в котором] возникновение всех целей, кем рождено и вскормлено — смертный не приходит к расплате с теми родителями и за сто лет жизни. Тот их сын, который, будучи способен, ни собою, ни богатством не даст [им] пропитания, — того по смерти заставляют есть собственную плоть. Мать, старого отца, добродетельную жену, малого сына, наставника, брахмана и прибегшего [к нему] не содержащий, будучи способен, — дышащий мертвец. Потому у нас, неспособных из-за Кансы, с вечно встревоженным сознанием, напрасно прошли эти дни — [у нас], не почитавших вас. Потому изволь простить, батюшка, матушка, нас, бывших в чужой власти, не служивших вам, весьма измученных злодеем“. Речью Хари, самости вселенной, человека по майе, обманутые, они, посадив [сыновей] на колени и обняв, обрели радость; окропляя потоками слёз, охваченные петлёю нежности, они не сказали ничего, о царь, — со слезами в горле, обеспамятевшие».

संस्करण

25748a65953a · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 9:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से