श्रीमद्भागवतम्
A Letter Sent with a Brahmin10.52.37-44
4722 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.52.37-44

śrī-rukmiṇy uvāca

देवनागरी

श्रुत्वा गुणान् भुवन-सुन्दर शृण्वतां ते
निर्विश्य कर्ण-विवरैर् हरतो ऽङ्ग-तापम्
रूपं दृशां दृशिमताम् अखिलार्थ-लाभं
त्वय्य् अच्युताविशति चित्तम् अपत्रपं मे
का त्वा मुकुन्द महती कुल-शील-रूप-
विद्या-वयो-द्रविण-धामभिर् आत्म-तुल्यम्
धीरा पतिं कुलवती न वृणीत कन्या
काले नृ-सिंह नर-लोक-मनो-ऽभिरामम्
तन् मे भवान् खलु वृतः पतिर् अङ्ग जायाम्
आत्मार्पितश् च भवतो ऽत्र विभो विधेहि
मा वीर-भागम् अभिमर्शतु चैद्य आराद्
गोमायु-वन् मृग-पतेर् बलिम् अम्बुजाक्ष
पूर्तेष्ट-दत्त-नियम-व्रत-देव-विप्र
गुर्व्-अर्चनादिभिर् अलं भगवान् परेशः
आराधितो यदि गदाग्रज एत्य पाणिं
गृह्णातु मे न दमघोष-सुतादयो ऽन्ये
श्वो भाविनि त्वम् अजितोद्वहने विदर्भान्
गुप्तः समेत्य पृतना-पतिभिः परीतः
निर्मथ्य चैद्य-मगधेन्द्र-बलं प्रसह्य
मां राक्षसेन विधिनोद्वह वीर्य-शुल्काम्
अन्तः-पुरान्तर-चरीम् अनिहत्य बन्धून्
त्वाम् उद्वहे कथम् इति प्रवदाम्य् उपायम्
पूर्वे-द्युर् अस्ति महती कुल-देव-यात्रा
यस्यां बहिर् नव-वधूर् गिरिजाम् उपेयात्
यस्याङ्घ्रि-पङ्कज-रजः-स्नपनं महान्तो
वाञ्छन्त्य् उमा-पतिर् इवात्म-तमो-ऽपहत्यै
यर्ह्य् अम्बुजाक्ष न लभेय भवत्-प्रसादं
जह्याम् असून् व्रत-कृशान् शत-जन्मभिः स्यात्
इत्य् एते गुह्य-सन्देशा यदु-देव मयाहृताः
विमृश्य कर्तुं यच् चात्र क्रियतां तद् अनन्तरम्

लिप्यंतरण (IAST)

śrutvā guṇān bhuvana-sundara śṛṇvatāṃ te
nirviśya karṇa-vivarair harato 'ṅga-tāpam
rūpaṃ dṛśāṃ dṛśimatām akhilārtha-lābhaṃ
tvayy acyutāviśati cittam apatrapaṃ me
kā tvā mukunda mahatī kula-śīla-rūpa-
vidyā-vayo-draviṇa-dhāmabhir ātma-tulyam
dhīrā patiṃ kulavatī na vṛṇīta kanyā
kāle nṛ-siṃha nara-loka-mano-'bhirāmam
tan me bhavān khalu vṛtaḥ patir aṅga jāyām
ātmārpitaś ca bhavato 'tra vibho vidhehi
mā vīra-bhāgam abhimarśatu caidya ārād
gomāyu-van mṛga-pater balim ambujākṣa
pūrteṣṭa-datta-niyama-vrata-deva-vipra
gurv-arcanādibhir alaṃ bhagavān pareśaḥ
ārādhito yadi gadāgraja etya pāṇiṃ
gṛhṇātu me na damaghoṣa-sutādayo 'nye
śvo bhāvini tvam ajitodvahane vidarbhān
guptaḥ sametya pṛtanā-patibhiḥ parītaḥ
nirmathya caidya-magadhendra-balaṃ prasahya
māṃ rākṣasena vidhinodvaha vīrya-śulkām
antaḥ-purāntara-carīm anihatya bandhūn
tvām udvahe katham iti pravadāmy upāyam
pūrve-dyur asti mahatī kula-deva-yātrā
yasyāṃ bahir nava-vadhūr girijām upeyāt
yasyāṅghri-paṅkaja-rajaḥ-snapanaṃ mahānto
vāñchanty umā-patir ivātma-tamo-'pahatyai
yarhy ambujākṣa na labheya bhavat-prasādaṃ
jahyām asūn vrata-kṛśān śata-janmabhiḥ syāt
ity ete guhya-sandeśā yadu-deva mayāhṛtāḥ
vimṛśya kartuṃ yac cātra kriyatāṃ tad anantaram

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
श्रुत्वा गुणान् भुवन-सुन्दर शृण्वताम् ते निर्विश्य कर्ण-विवरैः हरतः अङ्ग-तापम्śrutvā guṇān bhuvana-sundara śṛṇvatām te nirviśya karṇa-vivaraiḥ harataḥ aṅga-tāpam«услышав достоинства [твои], о краса вселенной, — [достоинства], что, войдя через отверстия ушей слушающих, уносят жар тела,; услышав достоинства, вселенной краса, слушающих твои войдя ушей отверстиями уносящие тела жар
रूपम् दृशाम् दृशि-मताम् अ-खिल-अर्थ-लाभम् त्वयि अच्युत आविशति चित्तम् अ-पत्रपम् मेrūpam dṛśām dṛśi-matām a-khila-artha-lābham tvayi acyuta āviśati cittam a-patrapam meи облик — обретение всех целей для глаз зрячих, — о Ачьюта, в тебя входит бесстыдное сознание моё; облик глаз зрячих всехцелейобретение, в тебя, Ачьюта, входит бесстыдное сознание моё
का त्वा मुकुन्द महती कुल-शील-रूप-विद्या-वयः-द्रविण-धामभिः आत्म-तुल्यम्kā tvā mukunda mahatī kula-śīla-rūpa-vidyā-vayaḥ-draviṇa-dhāmabhiḥ ātma-tulyam«какая, о Мукунда, знатная, разумная и родовитая дева не изберёт супругом тебя — равного себе лишь самим собою; какая тебя, Мукунда, великая родом-нравом-обликом-знанием-возрастом-богатством-обителью себеравного
धीरा पतिम् कुल-वती न वृणीत कन्या काले नृ-सिंह नर-लोक-मनः-अभिरामम्dhīrā patim kula-vatī na vṛṇīta kanyā kāle nṛ-siṃha nara-loka-manaḥ-abhirāmamпо роду, нраву, облику, знанию, возрасту, богатству и величию, — во время [своё], о лев среди мужей, отраду для ума людского мира?; стойкая супругом родовитая не изберёт дева во время, мужей лев, людского мира умуотраду
तत् मे भवान् खलु वृतः पतिः अङ्ग जायाम् आत्म-अर्पितः च भवतः अत्र विभो विधेहिtat me bhavān khalu vṛtaḥ patiḥ aṅga jāyām ātma-arpitaḥ ca bhavataḥ atra vibho vidhehi«потому ты воистину избран мною супругом, милый; и самость [моя] отдана тебе — устрой это здесь, о вездесущий;; потому мною ты ведь избранный супруг, милый, женою самоотданная же твоей здесь, вездесущий, устрой
मा वीर-भागम् अभिमर्शतु चैद्यः आरात् गोमायु-वत् मृग-पतेः बलिम् अम्बुज-अक्षmā vīra-bhāgam abhimarśatu caidyaḥ ārāt gomāyu-vat mṛga-pateḥ balim ambuja-akṣaда не коснётся Чайдья доли героя, [подойдя] близко, — как шакал доли льва, о лотосоокий; не героя долю да коснётся Чайдья вблизи шакалоподобно льва долю, лотосоокий
पूर्त-इष्ट-दत्त-नियम-व्रत-देव-विप्र-गुरु-अर्चन-आदिभिः अलम् भगवान् पर-ईशःpūrta-iṣṭa-datta-niyama-vrata-deva-vipra-guru-arcana-ādibhiḥ alam bhagavān para-īśaḥ«если общественными работами, жертвами, даяниями, правилами, обетами, почитанием богов, брахманов и наставников и прочим вполне; общественнымиработами-жертвами-даяниями-правилами-обетами-богов-брахманов-наставников-почитанием-прочим вполне Владыка высший господь
आराधितः यदि गदा-अग्रजः एत्य पाणिम् गृह्णातु मे न दमघोष-सुत-आदयः अन्येārādhitaḥ yadi gadā-agrajaḥ etya pāṇim gṛhṇātu me na damaghoṣa-suta-ādayaḥ anyeумилостивлен Владыка, высший господь, — пусть старший брат Гады, придя, возьмёт мою руку, а не сын Дамагхоши и прочие; умилостивлен если Гады старший брат придя руку да возьмёт мою, не Дамагхоши сын-прочие иные
श्वः भाविनि त्वम् अ-जित उद्वहने विदर्भान् गुप्तः समेत्य पृतना-पतिभिः परीतःśvaḥ bhāvini tvam a-jita udvahane vidarbhān guptaḥ sametya pṛtanā-patibhiḥ parītaḥ«завтра, при свадьбе, о непобедимый, ты, тайно придя в [землю] Видарбхов, окружённый военачальниками,; завтра будущей ты, непобедимый, при свадьбе в Видарбхи тайный придя военачальниками окружённый
निर्मथ्य चैद्य-मगध-इन्द्र-बलम् प्रसह्य माम् राक्षसेन विधिना उद्वह वीर्य-शुल्काम्nirmathya caidya-magadha-indra-balam prasahya mām rākṣasena vidhinā udvaha vīrya-śulkāmсокрушив силою войско Чайдьи и владыки Магадхи, возьми меня по обычаю ракшасов — [ту], чей выкуп доблесть; сокрушив Чайдьи-Магадхи владыки войско силою меня ракшасовым обычаем возьми доблестьвыкупную
अन्तः-पुर-अन्तर-चरीम् अ-निहत्य बन्धून् त्वाम् उद्वहे कथम् इति प्रवदामि उपायम्antaḥ-pura-antara-carīm a-nihatya bandhūn tvām udvahe katham iti pravadāmi upāyam«„как я возьму тебя, ходящую внутри женских покоев, не убив родичей?“ — [если так], я называю средство:; внутрь женских покоев ходящую неубив родичей тебя возьму как так называю средство
पूर्वे-द्युः अस्ति महती कुल-देव-यात्रा यस्याम् बहिः नव-वधूः गिरिजाम् उपेयात्pūrve-dyuḥ asti mahatī kula-deva-yātrā yasyām bahiḥ nava-vadhūḥ girijām upeyātнакануне бывает великое шествие к родовому божеству, в котором новобрачная выходит наружу — к Дочери горы; накануне есть великое родового божества шествие, в котором вовне новобрачная к Дочери горы да подойдёт
यस्य अङ्घ्रि-पङ्कज-रजः-स्नपनम् महान्तः वाञ्छन्ति उमा-पतिः इव आत्म-तमः-अपहत्यैyasya aṅghri-paṅkaja-rajaḥ-snapanam mahāntaḥ vāñchanti umā-patiḥ iva ātma-tamaḥ-apahatyai«омовения в пыли чьих лотосных стоп желают великие — как супруг Умы — ради устранения тьмы в себе;; чьих стоплотосов пылью омовения великие желают Умы супруг словно своей тьмы устранения ради
यर्हि अम्बुज-अक्ष न लभेय भवत्-प्रसादम् जह्याम् असून् व्रत-कृशान् शत-जन्मभिः स्यात्yarhi ambuja-akṣa na labheya bhavat-prasādam jahyām asūn vrata-kṛśān śata-janmabhiḥ syātесли, о лотосоокий, я не обрету твоей милости — оставлю жизни, истощённые обетами; [и так] да будет через сотни рождений»; если, лотосоокий, не обрету твою милость, оставлю жизни обетамиистощённые, сотнями рождений да будет
इति एते गुह्य-सन्देशाः यदु-देव मया आहृताःiti ete guhya-sandeśāḥ yadu-deva mayā āhṛtāḥ«вот эти тайные послания, о божество Яду, принесены мною;; так эти тайные послания, Яду божество, мною принесённые
विमृश्य कर्तुम् यत् च अत्र क्रियताम् तत् अनन्तरम्vimṛśya kartum yat ca atra kriyatām tat anantaramобдумав, что здесь надлежит сделать, — да будет то сделано немедля»; обдумав сделать что же здесь да будет сделано то немедля
अनुवाद

«„Услышав достоинства [твои], о краса вселенной, — [достоинства], что, войдя через отверстия ушей слушающих, уносят жар тела, и облик — обретение всех целей для глаз зрячих, — о Ачьюта, в тебя входит бесстыдное сознание моё. Какая, о Мукунда, знатная, разумная и родовитая дева не изберёт супругом тебя — равного себе лишь самим собою по роду, нраву, облику, знанию, возрасту, богатству и величию, — во время [своё], о лев среди мужей, отраду для ума людского мира? Потому ты воистину избран мною супругом, милый; и самость [моя] отдана тебе — устрой это здесь, о вездесущий; да не коснётся Чайдья доли героя, [подойдя] близко, — как шакал доли льва, о лотосоокий. Если общественными работами, жертвами, даяниями, правилами, обетами, почитанием богов, брахманов и наставников и прочим вполне умилостивлен Владыка, высший господь, — пусть старший брат Гады, придя, возьмёт мою руку, а не сын Дамагхоши и прочие. Завтра, при свадьбе, о непобедимый, ты, тайно придя в [землю] Видарбхов, окружённый военачальниками, сокрушив силою войско Чайдьи и владыки Магадхи, возьми меня по обычаю ракшасов — [ту], чей выкуп доблесть. „Как я возьму тебя, ходящую внутри женских покоев, не убив родичей?“ — [если так], я называю средство: накануне бывает великое шествие к родовому божеству, в котором новобрачная выходит наружу — к Дочери горы. Омовения в пыли чьих лотосных стоп желают великие — как супруг Умы — ради устранения тьмы в себе; если, о лотосоокий, я не обрету твоей милости — оставлю жизни, истощённые обетами; [и так] да будет через сотни рождений“. [Брахман сказал:] „Вот эти тайные послания, о божество Яду, принесены мною; обдумав, что здесь надлежит сделать, — да будет то сделано немедля“».

संस्करण

368a1ff994a0 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 10:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से