śrī-rukmiṇy uvāca
श्रुत्वा गुणान् भुवन-सुन्दर शृण्वतां ते
निर्विश्य कर्ण-विवरैर् हरतो ऽङ्ग-तापम्
रूपं दृशां दृशिमताम् अखिलार्थ-लाभं
त्वय्य् अच्युताविशति चित्तम् अपत्रपं मे
का त्वा मुकुन्द महती कुल-शील-रूप-
विद्या-वयो-द्रविण-धामभिर् आत्म-तुल्यम्
धीरा पतिं कुलवती न वृणीत कन्या
काले नृ-सिंह नर-लोक-मनो-ऽभिरामम्
तन् मे भवान् खलु वृतः पतिर् अङ्ग जायाम्
आत्मार्पितश् च भवतो ऽत्र विभो विधेहि
मा वीर-भागम् अभिमर्शतु चैद्य आराद्
गोमायु-वन् मृग-पतेर् बलिम् अम्बुजाक्ष
पूर्तेष्ट-दत्त-नियम-व्रत-देव-विप्र
गुर्व्-अर्चनादिभिर् अलं भगवान् परेशः
आराधितो यदि गदाग्रज एत्य पाणिं
गृह्णातु मे न दमघोष-सुतादयो ऽन्ये
श्वो भाविनि त्वम् अजितोद्वहने विदर्भान्
गुप्तः समेत्य पृतना-पतिभिः परीतः
निर्मथ्य चैद्य-मगधेन्द्र-बलं प्रसह्य
मां राक्षसेन विधिनोद्वह वीर्य-शुल्काम्
अन्तः-पुरान्तर-चरीम् अनिहत्य बन्धून्
त्वाम् उद्वहे कथम् इति प्रवदाम्य् उपायम्
पूर्वे-द्युर् अस्ति महती कुल-देव-यात्रा
यस्यां बहिर् नव-वधूर् गिरिजाम् उपेयात्
यस्याङ्घ्रि-पङ्कज-रजः-स्नपनं महान्तो
वाञ्छन्त्य् उमा-पतिर् इवात्म-तमो-ऽपहत्यै
यर्ह्य् अम्बुजाक्ष न लभेय भवत्-प्रसादं
जह्याम् असून् व्रत-कृशान् शत-जन्मभिः स्यात्
इत्य् एते गुह्य-सन्देशा यदु-देव मयाहृताः
विमृश्य कर्तुं यच् चात्र क्रियतां तद् अनन्तरम्
śrutvā guṇān bhuvana-sundara śṛṇvatāṃ te
nirviśya karṇa-vivarair harato 'ṅga-tāpam
rūpaṃ dṛśāṃ dṛśimatām akhilārtha-lābhaṃ
tvayy acyutāviśati cittam apatrapaṃ me
kā tvā mukunda mahatī kula-śīla-rūpa-
vidyā-vayo-draviṇa-dhāmabhir ātma-tulyam
dhīrā patiṃ kulavatī na vṛṇīta kanyā
kāle nṛ-siṃha nara-loka-mano-'bhirāmam
tan me bhavān khalu vṛtaḥ patir aṅga jāyām
ātmārpitaś ca bhavato 'tra vibho vidhehi
mā vīra-bhāgam abhimarśatu caidya ārād
gomāyu-van mṛga-pater balim ambujākṣa
pūrteṣṭa-datta-niyama-vrata-deva-vipra
gurv-arcanādibhir alaṃ bhagavān pareśaḥ
ārādhito yadi gadāgraja etya pāṇiṃ
gṛhṇātu me na damaghoṣa-sutādayo 'nye
śvo bhāvini tvam ajitodvahane vidarbhān
guptaḥ sametya pṛtanā-patibhiḥ parītaḥ
nirmathya caidya-magadhendra-balaṃ prasahya
māṃ rākṣasena vidhinodvaha vīrya-śulkām
antaḥ-purāntara-carīm anihatya bandhūn
tvām udvahe katham iti pravadāmy upāyam
pūrve-dyur asti mahatī kula-deva-yātrā
yasyāṃ bahir nava-vadhūr girijām upeyāt
yasyāṅghri-paṅkaja-rajaḥ-snapanaṃ mahānto
vāñchanty umā-patir ivātma-tamo-'pahatyai
yarhy ambujākṣa na labheya bhavat-prasādaṃ
jahyām asūn vrata-kṛśān śata-janmabhiḥ syāt
ity ete guhya-sandeśā yadu-deva mayāhṛtāḥ
vimṛśya kartuṃ yac cātra kriyatāṃ tad anantaram
«„Услышав достоинства [твои], о краса вселенной, — [достоинства], что, войдя через отверстия ушей слушающих, уносят жар тела, и облик — обретение всех целей для глаз зрячих, — о Ачьюта, в тебя входит бесстыдное сознание моё. Какая, о Мукунда, знатная, разумная и родовитая дева не изберёт супругом тебя — равного себе лишь самим собою по роду, нраву, облику, знанию, возрасту, богатству и величию, — во время [своё], о лев среди мужей, отраду для ума людского мира? Потому ты воистину избран мною супругом, милый; и самость [моя] отдана тебе — устрой это здесь, о вездесущий; да не коснётся Чайдья доли героя, [подойдя] близко, — как шакал доли льва, о лотосоокий. Если общественными работами, жертвами, даяниями, правилами, обетами, почитанием богов, брахманов и наставников и прочим вполне умилостивлен Владыка, высший господь, — пусть старший брат Гады, придя, возьмёт мою руку, а не сын Дамагхоши и прочие. Завтра, при свадьбе, о непобедимый, ты, тайно придя в [землю] Видарбхов, окружённый военачальниками, сокрушив силою войско Чайдьи и владыки Магадхи, возьми меня по обычаю ракшасов — [ту], чей выкуп доблесть. „Как я возьму тебя, ходящую внутри женских покоев, не убив родичей?“ — [если так], я называю средство: накануне бывает великое шествие к родовому божеству, в котором новобрачная выходит наружу — к Дочери горы. Омовения в пыли чьих лотосных стоп желают великие — как супруг Умы — ради устранения тьмы в себе; если, о лотосоокий, я не обрету твоей милости — оставлю жизни, истощённые обетами; [и так] да будет через сотни рождений“. [Брахман сказал:] „Вот эти тайные послания, о божество Яду, принесены мною; обдумав, что здесь надлежит сделать, — да будет то сделано немедля“».
368a1ff994a0 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 10:00:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Карна-виварайх харатах анга-тапам — «войдя через отверстия ушей, уносят жар тела». Любовь начата через слух: достоинства вошли ушами и сняли жар. Она не видела его ни разу.
Читтам а-патрапам ме — «бесстыдное сознание моё». Она сама называет своё письмо бесстыдством. Признание опережает укор.
Атма-тульям — «равного себе лишь самим собою». Перечислив семь мерок — род, нрав, облик, знание, возраст, богатство, величие, — она говорит, что сравнить его можно только с ним же.
Гомаю-ват мрига-патех балим — «как шакал доли льва». Соперник назван шакалом при львиной добыче. Сравнение из леса, и в нём нет ни слова о нём самом.
Вирья-шулкам — «[ту], чей выкуп доблесть». Она сама назначает себе цену: не золото, а доблесть. И тут же указывает способ увоза.
Кула-дева-ятра — «шествие к родовому божеству». Средство найдено в обряде: единственный день, когда невеста выходит из дому. Замысел строится на календаре, а не на силе.