śrī-rājovāca
भुयो ऽहं श्रोतुम् इच्छामि रामस्याद्भुत-कर्मणः
अनन्तस्याप्रमेयस्य यद् अन्यत् कृतवान् प्रभुः
नरकस्य सखा कश्चिद् द्विविदो नाम वानरः
सुग्रीव-सचिवः सो ऽथ भ्राता मैन्दस्य वीर्यवान्
सख्युः सो ऽपचितिं कुर्वन् वानरो राष्ट्र-विप्लवम्
पुर-ग्रामाकरान् घोषान् अदहद् वह्निम् उत्सृजन्
क्वचित् स शैलान् उत्पाट्य तैर् देशान् समचूर्णयत्
आनर्तान् सुतराम् एव यत्रास्ते मित्र-हा हरिः
क्वचित् समुद्र-मध्य-स्थो दोर्भ्याम् उत्क्षिप्य तज्-जलम्
देशान् नागायुत-प्राणो वेला-कूले न्यमज्जयत्
आश्रमान् ऋषि-मुख्यानां कृत्वा भग्न-वनस्पतीन्
अदूषयच् छकृन्-मूत्रैर् अग्नीन् वैतानिकान् खलः
पुरुषान् योषितो दृप्तः क्ष्माभृद्-द्रोनी-गुहासु सः
निक्षिप्य चाप्यधाच् छैलैः पेशष्कारीव कीटकम्
एवं देशान् विप्रकुर्वन् दूषयंश् च कुल-स्त्रियः
श्रुत्वा सु-ललितं गीतं गिरिं रैवतकं ययौ
bhuyo 'haṃ śrotum icchāmi rāmasyādbhuta-karmaṇaḥ
anantasyāprameyasya yad anyat kṛtavān prabhuḥ
narakasya sakhā kaścid dvivido nāma vānaraḥ
sugrīva-sacivaḥ so 'tha bhrātā maindasya vīryavān
sakhyuḥ so 'pacitiṃ kurvan vānaro rāṣṭra-viplavam
pura-grāmākarān ghoṣān adahad vahnim utsṛjan
kvacit sa śailān utpāṭya tair deśān samacūrṇayat
ānartān sutarām eva yatrāste mitra-hā hariḥ
kvacit samudra-madhya-stho dorbhyām utkṣipya taj-jalam
deśān nāgāyuta-prāṇo velā-kūle nyamajjayat
āśramān ṛṣi-mukhyānāṃ kṛtvā bhagna-vanaspatīn
adūṣayac chakṛn-mūtrair agnīn vaitānikān khalaḥ
puruṣān yoṣito dṛptaḥ kṣmābhṛd-dronī-guhāsu saḥ
nikṣipya cāpyadhāc chailaiḥ peśaṣkārīva kīṭakam
evaṃ deśān viprakurvan dūṣayaṃś ca kula-striyaḥ
śrutvā su-lalitaṃ gītaṃ giriṃ raivatakaṃ yayau
«„Ещё я желаю слушать о Раме, чьи деяния дивны, бесконечном, неизмеримом, — что иное совершил владыка“. Некий друг Нараки, обезьяна по имени Двивида, — он же советник Сугривы, брат Майнды, могучий; воздавая долг другу, та обезьяна [учинила] разорение страны: города, сёла, рудники и пастушьи станы жёг, испуская огонь. Иногда он, вырвав горы, ими размалывал страны — особенно же Анарты, где пребывает Хари, убийца [его] друга. Иногда, стоя посреди моря, руками вздымая его воду, имеющий силу десяти тысяч слонов, он топил страны на побережье. Обители лучших из провидцев, изломав [в них] деревья, злодей осквернял калом и мочою жертвенные огни. Мужчин и женщин надменный он в пещерах горных долин, заперев, закрывал скалами — как оса насекомое. Так бесчинствуя в странах и оскверняя женщин благородных родов, услышав весьма прелестное пение, он пошёл на гору Райватаку».
02161ab0c579 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 11:00:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Апачитим курван — «воздавая долг». Тем же словом, что и в главе о Судакшине, названа месть: долг, а не ярость. Оба мстителя считают, что расплачиваются.
Пура-грама-акаран гхошан — «города, сёла, рудники, станы». Разорение перечислено по хозяйственным разрядам. Названо не число убитых, а что именно уничтожено.
Нага-аюта-пранах — «имеющий силу десяти тысяч слонов». Мера силы дана в слонах, и тут же показана в деле: он вздымает морскую воду руками.
Агнин ваитаниканн адушаят — «осквернял жертвенные огни». Худшее из бесчинств — не разрушение, а осквернение. Обители он ломает, а огни пачкает.
Пешашкари ива китакам — «как оса насекомое». Сравнение взято из наблюдения за насекомыми: оса замуровывает добычу. Мелкий образ придан огромному злодейству.
Шрутва су-лалитам гитам — «услышав весьма прелестное пение». Погубит его не поиск врага, а любопытство. Он идёт на звук.