śrī-bhagavān uvāca
युद्धं नो देहि राजेन्द्र द्वन्द्वशो यदि मन्यसे
युद्धार्थिनो वयं प्राप्ता राजन्या नान्य-काङ्क्षिणः
असौ वृकोदरः पार्थस् तस्य भ्रातार्जुनो ह्य् अयम्
अनयोर् मातुलेयं मां कृष्णं जानीहि ते रिपुम्
एवम् आवेदितो राजा जहासोच्चैः स्म मागधः
आह चामर्षितो मन्दा युद्धं तर्हि ददामि वः
न त्वया भीरुणा योत्स्ये युधि विक्लव-तेजसा
मथुरां स्व-पुरीं त्यक्त्वा समुद्रं शरणं गतः
अयं तु वयसातुल्यो नाति-सत्त्वो न मे समः
अर्जुनो न भवेद् योद्धा भीमस् तुल्य-बलो मम
इत्य् उक्त्वा भीमसेनाय प्रादाय महतीं गदाम्
द्वितीयां स्वयम् आदाय निर्जगाम पुराद् बहिः
ततः समेखले वीरौ संयुक्ताव् इतरेतरम्
जघ्नतुर् वज्र-कल्पाभ्यां गदाभ्यां रण-दुर्मदौ
मण्डलानि विचित्राणि सव्यं दक्षिणम् एव च
चरतोः शुशुभे युद्धं नटयोर् इव रङ्गिणोः
ततश् चट-चटा-शब्दो वज्र-निष्पेस-सन्निभः
गदयोः क्षिप्तयो राजन् दन्तयोर् इव दन्तिनोः
ते वै गदे भुज-जवेन निपात्यमाने
अन्योन्यतो ऽंस-कटि-पाद-करोरु-जत्रुम्
चूर्णी-बभूवतुर् उपेत्य यथार्क-शाखे
संयुध्यतोर् द्विरदयोर् इव दीप्त-मन्व्योः
इत्थं तयोः प्रहतयोर् गदयोर् नृ-वीरौ
क्रुद्धौ स्व-मुष्टिभिर् अयः-स्परशैर् अपिष्टाम्
शब्दस् तयोः प्रहरतोर् इभयोर् इवासीन्
निर्घात-वज्र-परुषस् तल-ताडनोत्थः
yuddhaṃ no dehi rājendra dvandvaśo yadi manyase
yuddhārthino vayaṃ prāptā rājanyā nānya-kāṅkṣiṇaḥ
asau vṛkodaraḥ pārthas tasya bhrātārjuno hy ayam
anayor mātuleyaṃ māṃ kṛṣṇaṃ jānīhi te ripum
evam āvedito rājā jahāsoccaiḥ sma māgadhaḥ
āha cāmarṣito mandā yuddhaṃ tarhi dadāmi vaḥ
na tvayā bhīruṇā yotsye yudhi viklava-tejasā
mathurāṃ sva-purīṃ tyaktvā samudraṃ śaraṇaṃ gataḥ
ayaṃ tu vayasātulyo nāti-sattvo na me samaḥ
arjuno na bhaved yoddhā bhīmas tulya-balo mama
ity uktvā bhīmasenāya prādāya mahatīṃ gadām
dvitīyāṃ svayam ādāya nirjagāma purād bahiḥ
tataḥ samekhale vīrau saṃyuktāv itaretaram
jaghnatur vajra-kalpābhyāṃ gadābhyāṃ raṇa-durmadau
maṇḍalāni vicitrāṇi savyaṃ dakṣiṇam eva ca
caratoḥ śuśubhe yuddhaṃ naṭayor iva raṅgiṇoḥ
tataś caṭa-caṭā-śabdo vajra-niṣpesa-sannibhaḥ
gadayoḥ kṣiptayo rājan dantayor iva dantinoḥ
te vai gade bhuja-javena nipātyamāne
anyonyato 'ṃsa-kaṭi-pāda-karoru-jatrum
cūrṇī-babhūvatur upetya yathārka-śākhe
saṃyudhyator dviradayor iva dīpta-manvyoḥ
itthaṃ tayoḥ prahatayor gadayor nṛ-vīrau
kruddhau sva-muṣṭibhir ayaḥ-sparaśair apiṣṭām
śabdas tayoḥ praharator ibhayor ivāsīn
nirghāta-vajra-paruṣas tala-tāḍanotthaḥ
«„Дай нам битву, о владыка царей, по двое — если полагаешь; мы пришли, желающие битвы, кшатрии, не жаждущие иного. Этот — Врикодара, сын Притхи; его брат — вот этот Арджуна; меня же, сына дяди по матери этих двоих, знай Кришною — твоим врагом“. Так извещённый, царь Магадхи громко рассмеялся и сказал, нетерпимый: „Глупцы! Битву тогда даю вам; с тобою, трусом, не буду биться — [с тем], чей жар в битве оробел, оставившим Матхуру, свой город, [и] ушедшим за прибежищем в море. А этот [Арджуна] неравен возрастом, не весьма силён, не равен мне; Арджуна не будет [моим] противником; Бхима равен мне силою“. Сказав так, дав Бхимасене великую палицу, вторую сам взяв, он вышел за город. Затем на ристалище два героя, сойдясь друг с другом, били подобными ваджре палицами — дурно опьянённые битвою; разнообразные круги — влево и вправо — у ходящих сияла битва — как у двух лицедеев на подмостках. Затем звук „чата-чата“, подобный удару ваджры, от метаемых палиц, о царь, — как от бивней двух слонов. Те две палицы, обрушиваемые быстротою рук друг на друга — на плечо, бедро, стопу, руку, ляжку, ключицу, — рассыпались в прах, сойдясь, — как ветви арки у двух бьющихся слонов с воспылавшею яростью. Так, когда их палицы были разбиты, два мужа-героя, разгневанные, своими кулаками, [твёрдыми] на ощупь как железо, молотили [друг друга]; звук у них, бьющих, был как у двух слонов — грубый, как громовой удар ваджры, рождённый ударами ладоней».
96e3d65a7e82 · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Джанихи те рипум — «знай [меня] твоим врагом». Он представляется не именем, а положением. Обличье снято одною фразою.
Джахаса уччаих — «громко рассмеялся». Ответ на вызов — тот же смех, каким Ядавы встретили Паундраку. Смеются обе стороны в свой черёд.
Самудрам шаранам гатах — «ушедшим за прибежищем в море». Насмешка бьёт в уход в Двараку. Тот же упрёк ходит за Кришною с самой Матхуры.
Бхимах тулья-балах мама — «Бхима равен мне силою». Противника он выбирает сам и по мерке. Отказ от двоих объяснён не спесью, а несоразмерностью.
Натайох ива рангинох — «как у двух лицедеев на подмостках». Кружение бойцов сравнено с представлением. Смертельное описано зрелищным словом.
Чата-чата-шабдах — «звук „чата-чата“». Звук передан прямо, как слышится. То же средство, что и «килакила» у обезьяны.