śrī-śuka uvāca
इति तद्-वचनं श्रुत्वा वसुदेवो महा-मनाः
तान् ऋषीन् ऋत्विजो वव्रे मूर्ध्नानम्य प्रसाद्य च
त एनम् ऋषयो राजन् वृता धर्मेण धार्मिकम्
तस्मिन्न् अयाजयन् क्षेत्रे मखैर् उत्तम-कल्पकैः
तद्-दीक्षायां प्रवृत्तायां वृष्णयः पुष्कर-स्रजः
स्नाताः सु-वाससो राजन् राजानः सुष्ठ्व्-अलङ्कृताः
तन्-महिष्यश् च मुदिता निष्क-कण्ठ्यः सु-वाससः
दीक्षा-शालाम् उपाजग्मुर् आलिप्ता वस्तु-पाणयः
नेदुर् मृदङ्ग-पटह- शङ्ख-भेर्य्-आनकादयः
ननृतुर् नट-नर्तक्यस् तुष्टुवुः सूत-मागधाः
जगुः सु-कण्ठ्यो गन्धर्व्यः सङ्गीतं सह-भर्तृकाः
तम् अभ्यषिञ्चन् विधि-वद् अक्तम् अभ्यक्तम् ऋत्विजः
पत्नीभिर् अष्टा-दशभिः सोम-राजम् इवोडुभिः
ताभिर् दुकूल-वलयैर् हार-नूपुर-कुण्डलैः
स्व्-अलङ्कृताभिर् विबभौ दीक्षितो ऽजिन-संवृतः
तस्यर्त्विजो महा-राज रत्न-कौशेय-वाससः
स-सदस्या विरेजुस् ते यथा वृत्र-हणो ऽध्वरे
तदा रामश् च कृष्णश् च स्वैः स्वैर् बन्धुभिर् अन्वितौ
रेजतुः स्व-सुतैर् दारैर् जीवेशौ स्व-विभूतिभिः
ईजे ऽनु-यज्ञं विधिना अग्नि-होत्रादि-लक्षणैः
प्राकृतैर् वैकृतैर् यज्ञैर् द्रव्य-ज्ञान-क्रियेश्वरम्
अथर्त्विग्भ्यो ऽददात् काले यथाम्नातं स दक्षिणाः
स्व्-अलङ्कृतेभ्यो ऽलङ्कृत्य गो-भू-कन्या महा-धनाः
पत्नी-संयाजावभृथ्यैश् चरित्वा ते महर्षयः
सस्नू राम-ह्रदे विप्रा यजमान-पुरः-सराः
स्नातो ऽलङ्कार-वासांसि वन्दिभ्यो ऽदात् तथा स्त्रियः
ततः स्व्-अलङ्कृतो वर्णान् आ-श्वभ्यो ऽन्नेन पूजयत्
बन्धून् स-दारान् स-सुतान् पारिबर्हेण भूयसा
विदर्भ-कोशल-कुरून् काशि-केकय-सृञ्जयान्
सदस्यर्त्विक्-सुर-गणान् नृ-भूत-पितृ-चारणान्
श्री-निकेतम् अनुज्ञाप्य शंसन्तः प्रययुः क्रतुम्
iti tad-vacanaṃ śrutvā vasudevo mahā-manāḥ
tān ṛṣīn ṛtvijo vavre mūrdhnānamya prasādya ca
ta enam ṛṣayo rājan vṛtā dharmeṇa dhārmikam
tasminn ayājayan kṣetre makhair uttama-kalpakaiḥ
tad-dīkṣāyāṃ pravṛttāyāṃ vṛṣṇayaḥ puṣkara-srajaḥ
snātāḥ su-vāsaso rājan rājānaḥ suṣṭhv-alaṅkṛtāḥ
tan-mahiṣyaś ca muditā niṣka-kaṇṭhyaḥ su-vāsasaḥ
dīkṣā-śālām upājagmur āliptā vastu-pāṇayaḥ
nedur mṛdaṅga-paṭaha- śaṅkha-bhery-ānakādayaḥ
nanṛtur naṭa-nartakyas tuṣṭuvuḥ sūta-māgadhāḥ
jaguḥ su-kaṇṭhyo gandharvyaḥ saṅgītaṃ saha-bhartṛkāḥ
tam abhyaṣiñcan vidhi-vad aktam abhyaktam ṛtvijaḥ
patnībhir aṣṭā-daśabhiḥ soma-rājam ivoḍubhiḥ
tābhir dukūla-valayair hāra-nūpura-kuṇḍalaiḥ
sv-alaṅkṛtābhir vibabhau dīkṣito 'jina-saṃvṛtaḥ
tasyartvijo mahā-rāja ratna-kauśeya-vāsasaḥ
sa-sadasyā virejus te yathā vṛtra-haṇo 'dhvare
tadā rāmaś ca kṛṣṇaś ca svaiḥ svair bandhubhir anvitau
rejatuḥ sva-sutair dārair jīveśau sva-vibhūtibhiḥ
īje 'nu-yajñaṃ vidhinā agni-hotrādi-lakṣaṇaiḥ
prākṛtair vaikṛtair yajñair dravya-jñāna-kriyeśvaram
athartvigbhyo 'dadāt kāle yathāmnātaṃ sa dakṣiṇāḥ
sv-alaṅkṛtebhyo 'laṅkṛtya go-bhū-kanyā mahā-dhanāḥ
patnī-saṃyājāvabhṛthyaiś caritvā te maharṣayaḥ
sasnū rāma-hrade viprā yajamāna-puraḥ-sarāḥ
snāto 'laṅkāra-vāsāṃsi vandibhyo 'dāt tathā striyaḥ
tataḥ sv-alaṅkṛto varṇān ā-śvabhyo 'nnena pūjayat
bandhūn sa-dārān sa-sutān pāribarheṇa bhūyasā
vidarbha-kośala-kurūn kāśi-kekaya-sṛñjayān
sadasyartvik-sura-gaṇān nṛ-bhūta-pitṛ-cāraṇān
śrī-niketam anujñāpya śaṃsantaḥ prayayuḥ kratum
«Услышав их слово, Васудева, великодушный, избрал тех провидцев жрецами, склонив голову и умилостивив [их]. Те провидцы, о царь, избранные, — праведного, по дхарме, на том поле побудили совершать жертвоприношения по превосходным чинам. Когда началось его посвящение, Вришни в лотосовых венках, омытые, в прекрасных одеждах, о царь, [и] цари, хорошо украшенные, и их царицы, радостные, с золотыми [цепями] на шеях, в прекрасных одеждах, пришли в чертог посвящения, умащённые, с [обрядовыми] предметами в руках. Загремели мриданги, патахи, раковины, литавры, барабаны и прочие; плясали лицедеи и плясуньи, славили суты и магадхи, пели сладкогорлые гандхарви — [песенное] сангиту — вместе с супругами. Его, умащённого и намазанного, жрецы помазали по правилу — с восемнадцатью жёнами — как царя-Сому со звёздами; с ними, в тонких тканях и запястьях, с ожерельями, ножными кольцами и серьгами, хорошо украшенными, сиял посвящённый, облечённый шкурою. Его жрецы, о великий царь, в самоцветах и шёлковых одеждах, с сидящими в собрании, сияли — как на жертвоприношении убийцы Вритры. Тогда Рама и Кришна, соединённые каждый со своими родичами, сияли со своими сыновьями и жёнами — владыки живых, со своими проявлениями. Он приносил жертву за жертвою по правилу — [обрядами] с признаками агнихотры и прочих, первичными и производными жертвоприношениями — владыку вещества, знания и действия. Затем он давал жрецам в [положенное] время, как предписано, дакшины — хорошо украшенным, украсив [их]: коров, землю, дев, великие богатства. Совершив [обряды] патни-самьяджи и авабхритхи, те великие провидцы омылись в озере Рамы — брахманы, ведомые приносящим жертву. Омывшись, он дал вандинам уборы и одежды, а также женщинам; затем, хорошо украшенный, он почтил пищею [все] сословия — вплоть до псов, родичей с жёнами и сыновьями — обильными дарами: Видарбхов, Кошалов, Куру, Каши, Кекаев, Сринджаев, сидящих в собрании, жрецов, сонмы богов, людей, существ, предков, чаранов — испросив дозволения у обиталища Шри, восхваляя жертвоприношение, они разошлись».
70efdc515c75 · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 2:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Тан ришин ритвиджах вавре — «избрал тех провидцев жрецами». Он берёт в жрецы тех, у кого спрашивал совета. Ответ обернулся службою для отвечавших.
Сома-раджам ива удубхих — «как царя-Сому со звёздами». Посвящаемый с восемнадцатью жёнами сравнён с месяцем среди накшатр. Число жён и звёзд соотнесено.
Аджина-самвритах — «облечённый шкурою». Поверх золота и тканей надевают шкуру. Обряд возвращает к простому в самой пышной точке.
Пракритаих ваикритаих ягьяих — «первичными и производными жертвоприношениями». Названы два разряда обрядов — основные и производные от них. Перечень идёт по обрядовой науке.
А-швабхьях аннена пуджаят — «почтил пищею вплоть до псов». Раздача доведена до собак. Верхний предел списка — боги, нижний назван прямо.
Шри-никетам ануджнапья — «испросив дозволения у обиталища Шри». Расходясь, дозволения просят у Кришны, а не у хозяина жертвы. Отец приносил жертву, отпускает сын.