श्रीमद्भागवतम्
In Two Houses at Once10.86.1-12
4845 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.86.1-12

śrī-rājovāca

देवनागरी

ब्रह्मन् वेदितुम् इच्छामः स्वसारां राम-कृष्णयोः
यथोपयेमे विजयो या ममासीत् पितामही
अर्जुनस् तीर्थ-यात्रायां पर्यटन्न् अवनीं प्रभुः
गतः प्रभासम् अशृणोन् मातुलेयीं स आत्मनः
दुर्योधनाय रामस् तां दास्यतीति न चापरे
तल्-लिप्सुः स यतिर् भूत्वा त्रि-दण्डी द्वारकाम् अगात्
तत्र वै वार्षितान् मासान् अवात्सीत् स्वार्थ-साधकः
पौरैः सभाजितो ऽभीक्ष्णं रामेणाजानता च सः
एकदा गृहम् आनीय आतिथ्येन निमन्त्र्य तम्
श्रद्धयोपहृतं भैक्ष्यं बलेन बुभुजे किल
सो ऽपश्यत् तत्र महतीं कन्यां वीर-मनो-हराम्
प्रीत्य्-उत्फुल्लेक्षणस् तस्यां भाव-क्षुब्धं मनो दधे
सापि तं चकमे वीक्ष्य नारीणां हृदयं-गमम्
हसन्ती व्रीडितापङ्गी तन्-न्यस्त-हृदयेक्षणा
तां परं समनुध्यायन्न् अन्तरं प्रेप्सुर् अर्जुनः
न लेभे शं भ्रमच्-चित्तः कामेनाति-बलीयसा
महत्यां देव-यात्रायां रथ-स्थां दुर्ग-निर्गतां
जहारानुमतः पित्रोः कृष्णस्य च महा-रथः
रथ-स्थो धनुर् आदाय शूरांश् चारुन्धतो भटान्
विद्राव्य क्रोशतां स्वानां स्व-भागं मृग-राड् इव
तच् छ्रुत्वा क्षुभितो रामः पर्वणीव महार्णवः
गृहीत-पादः कृष्णेन सुहृद्भिश् चानुसान्त्वितः
प्राहिणोत् पारिबर्हाणि वर-वध्वोर् मुदा बलः
महा-धनोपस्करेभ- रथाश्व-नर-योषितः

लिप्यंतरण (IAST)

brahman veditum icchāmaḥ svasārāṃ rāma-kṛṣṇayoḥ
yathopayeme vijayo yā mamāsīt pitāmahī
arjunas tīrtha-yātrāyāṃ paryaṭann avanīṃ prabhuḥ
gataḥ prabhāsam aśṛṇon mātuleyīṃ sa ātmanaḥ
duryodhanāya rāmas tāṃ dāsyatīti na cāpare
tal-lipsuḥ sa yatir bhūtvā tri-daṇḍī dvārakām agāt
tatra vai vārṣitān māsān avātsīt svārtha-sādhakaḥ
pauraiḥ sabhājito 'bhīkṣṇaṃ rāmeṇājānatā ca saḥ
ekadā gṛham ānīya ātithyena nimantrya tam
śraddhayopahṛtaṃ bhaikṣyaṃ balena bubhuje kila
so 'paśyat tatra mahatīṃ kanyāṃ vīra-mano-harām
prīty-utphullekṣaṇas tasyāṃ bhāva-kṣubdhaṃ mano dadhe
sāpi taṃ cakame vīkṣya nārīṇāṃ hṛdayaṃ-gamam
hasantī vrīḍitāpaṅgī tan-nyasta-hṛdayekṣaṇā
tāṃ paraṃ samanudhyāyann antaraṃ prepsur arjunaḥ
na lebhe śaṃ bhramac-cittaḥ kāmenāti-balīyasā
mahatyāṃ deva-yātrāyāṃ ratha-sthāṃ durga-nirgatāṃ
jahārānumataḥ pitroḥ kṛṣṇasya ca mahā-rathaḥ
ratha-stho dhanur ādāya śūrāṃś cārundhato bhaṭān
vidrāvya krośatāṃ svānāṃ sva-bhāgaṃ mṛga-rāḍ iva
tac chrutvā kṣubhito rāmaḥ parvaṇīva mahārṇavaḥ
gṛhīta-pādaḥ kṛṣṇena suhṛdbhiś cānusāntvitaḥ
prāhiṇot pāribarhāṇi vara-vadhvor mudā balaḥ
mahā-dhanopaskarebha- rathāśva-nara-yoṣitaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ब्रह्मन् वेदितुम् इच्छामः स्वसारम् राम-कृष्णयोःbrahman veditum icchāmaḥ svasāram rāma-kṛṣṇayoḥ«о брахман, мы желаем узнать: сестру Рамы и Кришны; брахман узнать желаем сестру Рамы-Кришны
यथा उपयेमे विजयः या मम आसीत् पितामहीyathā upayeme vijayaḥ yā mama āsīt pitāmahīкак взял в жёны Виджая, — [ту], что была моею бабкою?»; как взял в жёны Виджая которая моя была бабка
अर्जुनः तीर्थ-यात्रायाम् पर्यटन् अवनीम् प्रभुःarjunaḥ tīrtha-yātrāyām paryaṭan avanīm prabhuḥ«Арджуна, в паломничестве обходя землю, владыка,; Арджуна паломничестве обходящий землю владыка
गतः प्रभासम् अशृणोत् मातुलेयीम् सः आत्मनःgataḥ prabhāsam aśṛṇot mātuleyīm saḥ ātmanaḥпридя в Прабхасу, услышал о своей двоюродной сестре по матери:; пришедший Прабхасу услышал дядипоматеридочь он свою
दुर्योधनाय रामः ताम् दास्यति इति न च अपरेduryodhanāya rāmaḥ tām dāsyati iti na ca apare«Рама отдаст её Дурьодхане», — а иные [думали] иначе;; Дурьодхане Рама её отдаст так не же иные
तत्-लिप्सुः सः यतिः भूत्वा त्रि-दण्डी द्वारकाम् अगात्tat-lipsuḥ saḥ yatiḥ bhūtvā tri-daṇḍī dvārakām agātжелая её [обрести], он, став подвижником с тремя посохами, пошёл в Двараку; еёжелающий он подвижником став трёхпосошный Двараку пошёл
तत्र वै वार्षितान् मासान् अवात्सीत् स्व-अर्थ-साधकःtatra vai vārṣitān māsān avātsīt sva-artha-sādhakaḥ«там, воистину, дождевые месяцы он прожил, добивающийся своей цели,; там ведь дождевые месяцы прожил своейцелидобивающийся
पौरैः सभाजितः अभीक्ष्णम् रामेण अ-जानता च सःpauraiḥ sabhājitaḥ abhīkṣṇam rāmeṇa a-jānatā ca saḥнепрестанно чтимый горожанами — и Рамою, не знавшим [его]; горожанами чтимый непрестанно Рамою незнающим же он
एकदा गृहम् आनीय आतिथ्येन निमन्त्र्य तम्ekadā gṛham ānīya ātithyena nimantrya tam«однажды, приведя в дом, пригласив его гостеприимством,; однажды дом приведя гостеприимством пригласив его
श्रद्धया उपहृतम् भैक्ष्यम् बलेन बुभुजे किलśraddhayā upahṛtam bhaikṣyam balena bubhuje kilaс верою поднесённую милостыню [от] Балы он вкусил; верою поднесённую милостыню Балою вкусил ведь
सः अपश्यत् तत्र महतीम् कन्याम् वीर-मनः-हराम्saḥ apaśyat tatra mahatīm kanyām vīra-manaḥ-harām«он увидел там взрослую деву, похищающую ум героев;; он увидел там взрослую деву героевумпохищающую
प्रीति-उत्फुल्ल-ईक्षणः तस्याम् भाव-क्षुब्धम् मनः दधेprīti-utphulla-īkṣaṇaḥ tasyām bhāva-kṣubdham manaḥ dadheс очами, расцветшими от любви, он вложил в неё ум, взволнованный чувством; любовьюрасцветшеокий в неё чувствомвзволнованный ум вложил
सा अपि तम् चकमे वीक्ष्य नारीणाम् हृदयम्-गमम्sā api tam cakame vīkṣya nārīṇām hṛdayam-gamam«и она пожелала его, увидев доходящего до сердца женщин,; она также его пожелала увидев женщин сердцедоходящего
हसन्ती व्रीडिता अपाङ्गी तत्-न्यस्त-हृदय-ईक्षणाhasantī vrīḍitā apāṅgī tat-nyasta-hṛdaya-īkṣaṇāсмеющаяся, застенчивая, [глядящая] искоса, вложившая в него сердце и взор; смеющаяся застенчивая косоглядящая вложенносердцевзорная
ताम् परम् समनुध्यायन् अन्तरम् प्रेप्सुः अर्जुनःtām param samanudhyāyan antaram prepsuḥ arjunaḥ«о ней одной размышляя, ища случая, Арджуна; её лишь размышляющий случай ищущий Арджуна
न लेभे शम् भ्रमत्-चित्तः कामेन अति-बलीयसाna lebhe śam bhramat-cittaḥ kāmena ati-balīyasāне обретал покоя, с блуждающим сознанием — от весьма сильного желания; не обрёл покой блуждающесознательный желанием весьмасильным
महत्याम् देव-यात्रायाम् रथ-स्थाम् दुर्ग-निर्गताम्mahatyām deva-yātrāyām ratha-sthām durga-nirgatām«на великом божьем шествии, стоявшую на колеснице, вышедшую из крепости,; великом божьемшествии колесницестоящую крепостивышедшую
जहार अनुमतः पित्रोः कृष्णस्य च महा-रथःjahāra anumataḥ pitroḥ kṛṣṇasya ca mahā-rathaḥон похитил [её], с дозволения родителей и Кришны, великоколесничий; похитил дозволенный родителей Кришны же великоколесничий
रथ-स्थः धनुः आदाय शूरान् च अरुन्धतः भटान्ratha-sthaḥ dhanuḥ ādāya śūrān ca arundhataḥ bhaṭān«стоя на колеснице, взяв лук, храбрых воинов, преграждавших [путь],; колесницестоящий лук взяв храбрых же преграждающих воинов
विद्राव्य क्रोशताम् स्वानाम् स्व-भागम् मृग-राट् इवvidrāvya krośatām svānām sva-bhāgam mṛga-rāṭ ivaразогнав, при кричащих своих — [взял] свою долю, как царь зверей; разогнав кричащих своих свою долю зверейцарь как
तत् श्रुत्वा क्षुभितः रामः पर्वणि इव महा-अर्णवःtat śrutvā kṣubhitaḥ rāmaḥ parvaṇi iva mahā-arṇavaḥ«услышав то, Рама взволновался — как великий океан в полнолуние;; то услышав взволнованный Рама в полнолуние как великийокеан
गृहीत-पादः कृष्णेन सुहृद्भिः च अनुसान्त्वितःgṛhīta-pādaḥ kṛṣṇena suhṛdbhiḥ ca anusāntvitaḥ[но], [когда] Кришна взял [его] стопы, и друзьями умиротворённый,; взятостопный Кришною друзьями же умиротворённый
प्राहिणोत् पारिबर्हाणि वर-वध्वोः मुदा बलःprāhiṇot pāribarhāṇi vara-vadhvoḥ mudā balaḥ«Бала с радостью отослал дары жениху и невесте —; отослал дары женихуневесте с радостью Бала
महा-धन-उपस्कर-इभ-रथ-अश्व-नर-योषितःmahā-dhana-upaskara-ibha-ratha-aśva-nara-yoṣitaḥмногоценную утварь, слонов, колесницы, коней, мужей и женщин»; многоценноутварьслонколесницаконьмужженщин
अनुवाद

«„О брахман, мы желаем узнать: сестру Рамы и Кришны как взял в жёны Виджая, — [ту], что была моею бабкою?“ „Арджуна, в паломничестве обходя землю, владыка, придя в Прабхасу, услышал о своей двоюродной сестре по матери: «Рама отдаст её Дурьодхане», — а иные [думали] иначе; желая её [обрести], он, став подвижником с тремя посохами, пошёл в Двараку. Там, воистину, дождевые месяцы он прожил, добивающийся своей цели, непрестанно чтимый горожанами — и Рамою, не знавшим [его]. Однажды, приведя в дом, пригласив его гостеприимством, с верою поднесённую милостыню [от] Балы он вкусил. Он увидел там взрослую деву, похищающую ум героев; с очами, расцветшими от любви, он вложил в неё ум, взволнованный чувством. И она пожелала его, увидев доходящего до сердца женщин, смеющаяся, застенчивая, [глядящая] искоса, вложившая в него сердце и взор. О ней одной размышляя, ища случая, Арджуна не обретал покоя, с блуждающим сознанием — от весьма сильного желания. На великом божьем шествии, стоявшую на колеснице, вышедшую из крепости, он похитил [её], с дозволения родителей и Кришны, великоколесничий; стоя на колеснице, взяв лук, храбрых воинов, преграждавших [путь], разогнав, при кричащих своих — [взял] свою долю, как царь зверей. Услышав то, Рама взволновался — как великий океан в полнолуние; [но], [когда] Кришна взял [его] стопы, и друзьями умиротворённый, Бала с радостью отослал дары жениху и невесте — многоценную утварь, слонов, колесницы, коней, мужей и женщин“».

संस्करण

20a1f812b298 · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 2:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से